Yunanistan'da Çevre ve Enerji Bakanlığı'nın (ΥΠΕΝ) hazırladığı elektrik piyasasına ilişkin yasa tasarısı bugün Meclis'e sunuldu. Tasarının resmi adı şöyle: «Elektrik Piyasasının Planlamasının İyileştirilmesi – 13 Haziran 2024 tarihli (AB) 2024/1711 sayılı Avrupa Parlamento ve Konsey Direktifinin ulusal mevzuata aktarılması ile (AB) 2018/2001 ve (AB) 2019/944 sayılı direktiflerin değiştirilmesi ve diğer hükümler».
Vatandaşların, küçük ve orta ölçekli işletmelerin ve kamu kurumlarının temiz enerji üretip paylaşma imkânları genişliyor. Tedarikçilerin tüketicilere en az bir yıl süreli, sabit fiyatlı sözleşme sunma yükümlülüğü yasal güvenceye kavuşturuluyor.
Bakanlığın konuyla ilgili duyurusunda, yasa tasarısının temel noktaları şöyle sıralanıyor:
Yasa tasarısı, Avrupa'nın 2024/1711 sayılı direktifini Yunan hukuk sistemine aktarıyor. Tasarıda, elektrik piyasasını daha şeffaf, daha istikrarlı ve tüketici açısından daha adil hale getirecek bir dizi düzenleme yer alıyor. Amaç, yenilenebilir enerji kaynaklarının (APE) gelişmesinden, şebekelerin güçlendirilmesinden ve piyasanın modernleştirilmesinden elde edilen kazançların vatandaşların günlük yaşamına ve işletmelerin işleyişine daha somut biçimde yansımasını sağlamak.
Hanelere, faturalarında daha fazla seçenek ve daha fazla öngörülebilirlik sunuluyor. Sabit fiyatlı sözleşmelerle ve tedarikçilere karşı daha güçlü bir koruma ile birlikte, Kamu Yararı Hizmetleri ücretinin uygulanmasıyla enerji maliyetlerini düşürme taahhüdü de hayata geçiriliyor.
Bunun yanı sıra, tedarikçilerin toptan piyasadaki dalgalanma riskini daha etkin yönetmesi için bir çerçeve oluşturuluyor. Denetim de güçlendiriliyor. Böylece tüketicilerin piyasadaki çalkantılardan etkilenme ölçüsü sınırlanmaya çalışılıyor.
Vatandaşların, küçük ve orta ölçekli işletmelerin ve kamu kurumlarının enerji geçişine aktif biçimde katılma imkânları genişliyor. Elektrik üretip paylaşabilecekler. Şebekeye bağlantılar daha şeffaf ve dijital hale geliyor. Elektrik kapasitesi sınırlı bölgelerde esnek bağlantılar da getiriliyor. Böylece şebekeyi güçlendirmek için gereken projeler sürerken yeni yatırımların da ilerleyebilmesi hedefleniyor.
Yunan adaları için, Adaların Karbonsuzlaştırma Fonu kaynaklarının kullanılmasını sağlayan ulusal bir mekanizma devreye alınıyor. Bu mekanizma, 2,3 milyar euroluk bir yatırım programının hayata geçirilmesini sağlayacak. Hedef, adaların pahalı ve kirli olan petrol yakıtlı elektrik üretimine bağımlılığını kademeli olarak azaltmak, enerji güvenliğini ve özerkliğini artırmak ve adalardaki hane halkı ile işletmeler için daha temiz ve uygun fiyatlı enerjiye giden altyapıyı kurmak.
Yeni yatırımlar ve enerji altyapıları için net kurallar ve kapsamlı bir çerçeve oluşturuluyor. Böylece bu alanların gelişimi düzenli, güvenli ve şeffaf biçimde ilerleyecek. Veri merkezleri için öngörülen düzenlemeye göre yatırımcılar, bağlantı maliyetini ve elektrik sisteminin güçlendirilmesi için gereken projelerin maliyetini üstlenecek. Gerçek mali ve yatırım olgunluğuna sahip olan yatırımcılar elektrik kapasitesi ayırtabilecek. Veri merkezleri ayrıca yıllık elektrik tüketimlerinin en az yüzde 60'ını yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılayacak. Elektrik talebinin AK santralleri ve enerji depolama sistemleri tarafından karşılanma oranları ise ilerleyen dönemde çıkarılacak bir Bakanlık Kararıyla belirlenecek. Öte yandan, özel AK projelerinin şebekelerinin işletilmesi, bakımı ve denetimine ilişkin çerçeve de güçlendiriliyor. Altyapının güvenliği ve çevrenin korunması için somut kurallar getiriliyor.
Ayrıca profesyonel çiftçilere, yerel yönetim kuruluşlarına (OTA) ve konutlarında kendi elektriğini üreten hanelere yönelik hedefli düzenlemeler yer alıyor. Temiz enerji projelerinin olgunlaşmasını ve hayata geçirilmesini de kolaylaştırıyor.
Bunun yanı sıra, uzun süredir çözülmemiş toplumsal, mekânsal, şehir planlamasıyla ilgili ve çevresel sorunlara çözüm getiriliyor. Bu düzenlemelerin vatandaşlara, yerel topluluklara, toplumsal altyapılara ve korunan ekosistemlere somut faydalar sağlaması hedefleniyor.
I. BÖLÜM – Avrupa Elektrik Piyasası Direktifinin Ulusal Mevzuata Aktarılması
Avrupa'nın 2024/1711 sayılı direktifi ile tüketicilerin korunması ve aktif katılımı güçlendiriliyor. Tüketicilerin elektrik tedarik sözleşmelerinde seçenekleri genişliyor. Ayrıca sistemin esnekliği ve daha verimli çalışması teşvik ediliyor.
1. Tüketiciler için neler değişiyor
Tüketicinin elektrik piyasasındaki konumu güçleniyor. Daha fazla öngörülebilirlik, daha fazla seçenek, daha güçlü koruma ve temiz enerjiye daha aktif katılım imkânı sağlanıyor.
Sabit fiyatlı sözleşmeler: Elektrik tedarikçileri, tüketiciye en az bir yıl süreli, belirli bir süre için sabit fiyatlı sözleşme sunmak zorunda olacak. Sözleşme yürürlükteyken tedarikçi, kendi belirlediği şartları ve fiyatı tek taraflı olarak değiştiremeyecek. Böylece tüketici, belirli dönem için üzerinde anlaşılan elektrik fiyatını önceden bilecek.
Elektriğin kesilmesine karşı koruma: Bir uyuşmazlığın çözüm süreci devam ederken elektriğin kesilmesine karşı koruma sağlanıyor.
Son çare tedarikçisinde kalma süresinin artırılması: Son çare tedarikçisi (Προμηθευτής Τελευταίου Καταφυγίου) tarafından hizmet verilen tüketiciler için azami temsil süresi en az altı aya çıkarılıyor.
Aynı bağlantı noktasında daha fazla sözleşme: Tüketici, belirli koşullar altında, aynı bağlantı noktasında farklı sayaçlar üzerinden birden fazla tedarik sözleşmesine ya da enerji ortak kullanım anlaşmasına sahip olabilecek.
Yenilenebilir enerjinin ortak kullanımı: Hanehalkları, küçük ve orta ölçekli işletmeler ile kamu kurumları, özel bir anlaşma ya da ortak bir hukuki yapı aracılığıyla yenilenebilir enerjiyi birlikte kullanabilecek. Ayrıca ortak kullanımın organizasyonunu bir üçüncü kişiye devredebilecekler.
Bu uygulamanın şartı, enerjinin ortak kullanımının katılımcıların asıl ticari ya da mesleki faaliyeti olmamasıdır.
2. Tedarikçiler ve piyasa denetimi için neler değişiyor
Daha istikrarlı ve güvenilir bir piyasa oluşturuluyor. Tedarikçilerin riskleri daha etkin yönetmesi ve denetimin güçlenmesi, tüketicilerin toptan piyasadaki dalgalanmalardan etkilenmesini sınırlamayı amaçlıyor.
Elektrik tedarikçileri, toptan piyasadaki büyük fiyat dalgalanmalarından doğan riski sınırlamak için riskten korunma stratejileri (hedging) kullanmak zorunda olacak.
Ayrıca tedarikçilerin zor piyasa koşullarında ayakta kalıp kalamayacağını ölçmek için stres testleri öngörülüyor. Bu testlerin çerçevesini RAAEY (Enerji Düzenleme Kurumu) belirleyecek.
Bunun yanı sıra RAAEY'nin yetkileri de güçlendiriliyor. Kurum; tüketicilerin korunması, tedarikçilerin risk yönetimi, esnek bağlantılar ve kendi kendine üretimin önündeki haksız engellerin kaldırılması, enerjinin ortak kullanımı ile enerji topluluklarında daha fazla yetkiye sahip olacak.
3. Elektrik şebekesine bağlantılarda neler değişiyor
Elektrik şebekesine bağlantılar daha şeffaf, dijital ve esnek hale geliyor. Böylece mevcut elektrik kapasitesi daha iyi kullanılacak ve gerekli şebeke güçlendirme projeleri sürerken yeni yatırımlar da ilerleyebilecek.
Boş kapasite hakkında daha fazla bilgi: Dağıtım Sistemi Operatörü ΔΕΔΔΗΕ ile İletim Sistemi Operatörü ΑΔΜΗΕ, her üç ayda bir bölge bazında yeni bağlantı imkânlarına ilişkin bilgileri yayımlamak zorunda olacak.
Bağlantı başvuruları yalnızca dijital ortamda yapılacak. Başvuru sahipleri, talepte bulundukları tarihten itibaren üç ay içinde başvurularının durumu hakkında bilgilendirilecek. Sonrasında da her üç ayda bir yeni bilgilendirme yapılacak.
Esnek güç sözleşmeleri: Garantili güçte yeni bağlantılar için yeterli kapasitenin bulunmadığı bölgelerde Esnek Güç Bağlantı Sözleşmeleri getiriliyor.
Bir tesis, belirlenen sınırlar dahilinde Operatörün şebekeye verdiği veya şebekeden aldığı enerjiyi kısıtlayabileceğini önceden kabul ederek bağlanabilecek. Uygulama bölgelerini, ilgili operatörlerin önerisi üzerine RAAEY belirleyecek.
Kısıtlamalar belirlenen sınırlar içinde kaldığında herhangi bir tazminat öngörülmüyor. Sınırlar aşılırsa tesis sahibi tazminat talep etme hakkına sahip olacak. Öngörülen kısıtlamalara uymayanlar için ise uyumsuzluk ücretleri getiriliyor.
Gerekli şebeke geliştirme projeleri tamamlandıktan sonra, belirli koşullarla esnek bağlantı garantili güç bağlantısına dönüştürülebilecek. Esnek bağlantılar, planlanan şebeke güçlendirme projelerini durdurmayacak ve geciktirmeyecek.
II. BÖLÜM – Adaların Karbonsuzlaştırma Fonu
Belirlenen mekanizma, adalara 2,3 milyar euroluk yatırım yönlendirecek. Amaç, petrole bağımlılığı azaltmak, daha fazla enerji güvenliği sağlamak ve hane halkları ile işletmeler için daha temiz ve uygun fiyatlı enerji sunmak.
Adaların Karbonsuzlaştırma Fonu: Tasarıya göre, Yunanistan adalarının petrol yakıtlı elektrik üretiminden kaynaklanan bağımlılığını azaltacak projeleri finanse etmek amacıyla bir fon kuruluyor.
Fon, her uygun proje bölümünün toplam yatırım harcamasının en fazla yüzde 60'ını ortak finanse edebilecek. Şu projeler finanse edilebilecek:
yenilenebilir enerji kaynağı (APE) ve depolama projeleri;
elektrik bağlantıları ve elektrik altyapısının yükseltilmesi;
elektrikli araç şarj altyapıları;
çok amaçlı barajlar.
Kaynaklar nereden gelecek?
Fonun ana finansman kaynağı, Avrupa Emisyon Ticaret Sistemi Direktifi kapsamında Yunanistan'a özel olarak tahsis edilen en fazla 25 milyon sera gazı emisyon hakkının satışından elde edilecek gelir olacak. Bu haklar, adalardaki elektriğin karbon ayak izini azaltmak amacıyla tahsis edildi. İlgili hesabın faizleri de fonun kaynakları arasında yer alacak.
Avrupa Yatırım Bankası (AYB), emisyon haklarının satışını, gelirlerin yönetimini ve bu gelirlerin Yunanistan'a aktarılmasını üstlenecek. Kaynaklar, fonun onaylanmış faaliyetleri ile AYB'nin öngörülen ücret ve giderleri için kullanılacak.
III. BÖLÜM – Diğer enerji hükümleri
Çiftçilere, yerel yönetim kuruluşlarına ve hanelere hedefli çözümler sunuluyor. Temiz enerji projelerinin olgunlaşması ve hayata geçirilmesi kolaylaştırılıyor. Enerji altyapılarının güvenli ve düzenli gelişimi için daha net kurallar konuluyor.
2025 yılına ilişkin yıllık beyanname süresinin uzatılması: Profesyonel elektrik üreticisi çiftçiler, 2025 yılı için gerekli sorumluluk beyanını yeniden DAPEEP'e sunabilecek ve sahip oldukları yenilenebilir enerji projesi için artırılmış tazminat fiyatını tahsil edebilecekler.
Yerel yönetim kuruluşlarının (OTA) projelerinin hayata geçirilmesinin güvence altına alınması: Birinci ya da ikinci derece yerel yönetim kuruluşları, RAAEY'ye ve ilgili operatörlere yenilenebilir enerji projeleri için yapılan başvurularda ödenmesi gereken ücretlerden muaf tutuluyor. Ayrıca gerekli Fiziksel ve Elektrik Alanı Bağlama Ücretinden de muaf olacaklar. Yenilenebilir enerji projesi bulunan yerel yönetimlere, bu projelerin olgunlaşması ve hayata geçirilmesi için geçerlilik sürelerini yeniden uzatma imkânı tanınıyor.
Yenilenebilir enerji projelerine ait özel şebekelerin geliştirilmesinin denetimine yönelik tedbirler: Yenilenebilir enerji santralleri için özel elektrik şebekelerinin geliştirilmesine ilişkin yasal çerçeve gözden geçiriliyor, modernleştiriliyor ve sıkılaştırılıyor. Şebekenin güvenli işletilmesi, düzenli bakımı ve onarımı, önleyici kontrollerin yapılması ve çevrenin korunması amacıyla uygun tedbirler alınıyor, belirli prosedürler belirleniyor ve cezalar getiriliyor.
Bu kapsamda şu düzenlemeler yer alıyor:
a) Sorumlu mühendislerin her yıl zorunlu olarak beyanname ve teknik rapor sunması. Raporlar, özel şebekenin durumunu ve yapılan işlemleri DEDDIE'ye bildirecek.
b) DEDDIE tarafından yenilenebilir enerji projelerinde örnekleme ve yerinde denetimler yapılması. Denetimlerin amacı, çerçevenin doğru uygulandığını ve beyan edilen işlemlerin gerçekleştirildiğini teyit etmek.
c) Raporların ve gerekli bilgilerin DEDDIE'ye sunulmaması halinde yenilenebilir enerji projelerinin en az üç ay süreyle geçici olarak durdurulması.
d) DEDDIE'nin, şebekelerin bakımına yönelik uygun uygulamaları 28 Şubat 2027'ye kadar yayımlaması.
Son olarak, havai hatların inşa edilebilmesi yalnızca özel durumlarda ve yeraltı güzergâhının teknik olarak mümkün olmadığı hallerde mümkün olacak. Havai güzergâhın gerekliliği ise DEDDIE tarafından da değerlendirilecek.
Yenilenebilir enerji santrali ya da ΣΗΘΥΑ'nın kökten yenilenmesi: Tasarıda bu başlıkta ayrıntılı bir düzenleme bulunmuyor.
