Vergi oranlarında ve sosyal güvenlik primlerinde yapılan indirimlere rağmen, Yunanistan'da "vergi kaması" olarak adlandırılan ve brüt ücretlerden kesilen vergi ile primlerin toplam yükü hala yüksek seyrediyor. Bu durum, işletmeleri yeni personel istihdam etme veya nominal maaşları artırma konusunda isteksiz bırakıyor.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü'nün (OECD) son raporuna göre, Yunanistan'da iki çocuğu olan ortalama bir çalışan, OECD ülkeleri arasında yüzde 37,3 ile dördüncü en yüksek vergi kaması yüküyle karşı karşıya kalıyor. Bekar bir çalışan için bu yük oranı daha da artarak yüzde 39,3'e ulaşıyor.
Vergi ve sosyal güvenlik yükü açısından Yunanistan'ın sadece önünde Kosta Rika, Meksika ve Türkiye yer alıyor. Bu üç ülke, çocuksuz çalışanlar ile aile geçindiren çalışanlara tam olarak aynı vergi ve sosyal güvenlik yükünü uyguluyor.
Pratikte durum şöyle: Aylık brüt maaşı 2.500 euro olan 40 yaşındaki bir çalışan, gelir vergisi (371,31 euro) ve prim kesintileri (334,25 euro) düşüldükten sonra ele 1.794,44 euro net maaş alıyor. Aynı zamanda bu çalışan, işletmeye toplam 3.044,75 euroya mal oluyor.
İşverenin 100 euroluk bir zam yapmaya karar verdiğini ve brüt maaşı 2.600 euroya çıkardığını varsayalım. Bu durumda kesintiler de anında artıyor; gelir vergisi 402,50 euroya, primler ise 347,62 euroya yükseliyor ve işletmenin maliyeti 3.166,54 euroya ulaşıyor. Çalışanın net maaşı 1.849,88 euro oluyor. Yani yapılan 100 euroluk zammın sadece 55,44 eurosu çalışanın cebine geçiyor. Geri kalanı devlete gidiyor.
İşte bu durum, büyük işletmelerin nominal maaş artışlarını frenlemesinin ve personel ödüllendirmede bordro dışı alternatif yöntemlere yönelmesinin başlıca nedenlerinden biri. Şirketler yemek çeki, yakıt kartı ve prim gibi yan haklar sunarak her iki taraf için de karşılıklı fayda sağlamayı hedefliyor. İşletmeler böylece ücret dışı maliyetlerden kaçınırken, çalışanlar da net gelirlerini eritecek kesintilerden kurtulmuş oluyor.
Pratik bir çözüm
Ayni haklara yönelim şimdiden oldukça artmış durumda. Yüksek sosyal güvenlik primleri ve vergiler nedeniyle maaş artırmaktan çekinen işletmeler için bu durum en pratik çözümü sunuyor. Zira vergiler birçok durumda net maaş artışlarını tamamen ortadan kaldırıyor. Bu tür yan hakların yaygınlaşması, eskiden sadece kurumsal bir teşvik aracıyken, artık genel ücret politikasının önemli bir parçası haline geldi.
Yunanistan'da her dört çalışandan biri, işvereninden düzenli veya ara sıra yemek çeki ya da gıda kartı alıyor. İşletmelerin yüzde 54,2'si ayni hakları vergi avantajları nedeniyle tercih ettiklerini belirtiyor. Yüzde 40'ı bu hakları personeli elde tutma aracı olarak kullanırken, yüzde 39,2'si kurumsal kültürü güçlendirmekle ilişkilendiriyor. Bu yan haklar, toplam değerleri yılda 300 euroyu aşmadığı sürece vergiden muaf tutuluyor. Yunanistan İşverenler Federasyonu (SEV) ise bu sınırın yükseltilmesini talep ediyor.
Ağustos ayı başında sosyal taraflar, Ulusal Ekonomi ve Maliye Bakanı'na ortak bir mektup göndererek, artan yaşam maliyetleriyle başa çıkmak amacıyla yemek hakları (yemek çeki) için vergisiz günlük limitin 6 eurodan 10 euroya çıkarılmasını istedi. Şu anda yemek kartlarının aylık tutarının 132 euroya kadar ulaşabildiğini, bu tutarı aşan miktarların ise vergi ve sosyal güvenlik kesintilerine tabi olduğunu belirtmek gerekiyor.
Çalışanlar neler kaybediyor?
Sendikacıların da işaret ettiği gibi, büyük bir sanayi şirketi ücret dışı maliyetlere ve ayni haklara yöneldiğinde, çalışanlar çalışma hayatları sona erdiğinde yeterli bir emekli maaşı biriktirmekte zorluk yaşıyor. Ayrıca işten çıkarılma durumunda, tazminat hesaplamaları alınan çeklere göre değil, sadece bordrolu çalışma süresine göre yapılıyor.
İşletmeler hangi yan hakları sunuyor?
Ayni haklar arasında yemek ve yakıt çekleri, cep telefonu masrafları, şirket araçları, sigorta paketleri, uzaktan çalışma ile "refah ve yetenek geliştirme" hakları yer alıyor.
İşe alım firması Randstad'ın 2026 yılı anketine göre, işletmelerin çoğu bireysel performans primi (yüzde 76), cep telefonu masrafları (yüzde 71), özel sağlık sigortası (yüzde 68), yol masraflarının karşılanması (yüzde 59), yemek çeki veya yemek yardımı (yüzde 58), şirket aracı (yüzde 58), otopark yeri (yüzde 45), hayat sigortası (yüzde 38), emeklilik planları (yüzde 19) ve tatil hediye çekleri (yüzde 7) sunuyor.
