“Ormanda birkaç metre bile olsa yürüyebilmek için neler vermezdim.”
Hareket engelli genç bir adam, bir grubun yürüyüşe çıkıp çıkmamayı konuştuğunu kulak misafiri olunca bu sözleri etti. 2004'ten beri Parnitha Dağı'ndaki Bafi dağ barınağını işleten Access to Nature adlı kuruluşun üyeleri, bu sözleri doğayı herkes için erişilebilir kılmayı amaçlayan bir projenin başlangıç noktası olarak aldı.
Yıllardır, dolaşmakta zorlanacaklarını bildikleri için dağdan uzak duran insanların yokluğuna tanık oluyorlardı. Patikalar erişilebilir değildi, barınağın olanakları da öyleydi. Oysa otopark çok yakındaydı.
Engeli olmayan ziyaretçiler için bir ağaç kökü, bir taş basamak ya da dik bir yamaç manzaranın önemsiz bir ayrıntısı olabilir. Hareket engeli olan biri için bu engellerden herhangi biri yolculuğu sonlandırabilir. Barınağa ulaşmak bile birinden yardım isteyip isteyemeyeceğini sormak için rahatsız edici bir telefon görüşmesi gerektirebilir.
Yeni Parnitha Erişilebilirlik Patikası, Atina'nın kuzeyindeki Parnitha Milli Parkı'ndaki yürüyüş ağının bir bölümünde bu engelleri ortadan kaldırmayı hedefliyor. Projeyi Kaizen Vakfı finanse etti. Vakıf ayrıca patikanın önümüzdeki üç yıl boyunca bakımını yapmayı da üstlendi.
Engelli bireylerle birlikte tasarlandı
Proje ekibi baştan itibaren kullanıcı katılımını merkeze aldı. Engelli örgütlerinin temsilcileri eğimleri ve yüzeyleri değerlendirmeye yardımcı oldu, inşaat sırasında güzergâhın bazı bölümlerini test etti. Kağıt üzerinde uygun görünen çözümlerin pratikte işe yaramadığı durumlarda da değişiklik önerdiler.
Patika yüzeyinin seçimi en önemli kararlardan biriydi. Doğal taş çekici bir görünüm sunuyordu, ancak taşların arasındaki derzler tekerlekli sandalye kullananlar için güçlü titreşimlere yol açıyordu. Ahşap sürekli bakım gerektirecekti, beton ise milli parkta izin verilmiyordu.
Çözüm, ezilmiş taştan yapılan, su uygulanıp sıkıştırılarak bağlanan geleneksel bir stabilize agrega türü olan kourasanit oldu. Ortaya çıkan yüzey doğal zemine benziyor, ama pürüzsüz ve kaymaz.
“Bu projeyi sadece engelli insanlar için tasarlamadık. Onlarla birlikte tasarladık” dedi Access to Nature üyeleri.
Paralimpik Oyunları'nda gümüş madalya kazanan ve PERPATO Derneği'nin başkanı Alexandros Taxildaris, projeyi engellilikle ilgili toplumsal model üzerinden anlattı.
“Engellilik, bedenlerimizdeki yetersizlikler değil, çevrede var olan engellerdir” dedi.
Ormanda iki güzergâh
Proje, birbirinden bağımsız kullanılabilen iki güzergâhtan oluşuyor.
Birincisi, iki belirlenmiş erişilebilir otopark yerinden başlayan 396 metrelik (1.299 fit) dairesel patika. Piknik masaları ve banklarla donatılmış üç mola noktası ile bilgilendirme tabelaları bulunuyor. Güzergâh, sağlıklı hiçbir ağacı kesmeden olgun ağaçların arasından kıvrılıyor. İnşaat sırasında kazılan taşlar ise yamaçları sağlamlaştırmak için yeniden kullanıldı.
İkinci güzergâh, otoparkı Bafi barınağına bağlayan 107 metrelik (351 fit) hafif yükselen bir yol.
Bu bağlantıyı erişilebilir kılmak, varış noktasında da bir sorunu ortaya çıkardı: barınak binası erişilebilir değildi. Bina sonradan üç rampa, bir platform asansör ve erişilebilir bir tuvaletle donatıldı. Ziyaretçiler artık diğer misafirler gibi barınakta kahve ya da yemek eşliğinde yürüyüşlerini tamamlayabiliyor.
Güzergâhlar mümkün olduğunca yüzde 5'e kadar eğimle tasarlandı. Daha dik bölümlerin yanına düz dinlenme alanları yerleştirildi. Patikaların genişliği yaklaşık 1,5 metre (4,9 fit), bazı yerlerde ise 2 metreye (6,6 fit) kadar açılıyor. Çift korkuluk, 0,95 metre (3,1 fit) ve 0,75 metre (2,5 fit) yüksekliklerinde monte edildi.
Yalnızca tekerlekli sandalye kullanıcıları için değil
Patika yalnızca tekerlekli sandalye kullanıcılarına değil, yaşlılara, bebek arabası iten ebeveynlere, yürüteç kullananlara ve yardımla yürüyen ziyaretçilere de hitap ediyor.
Access to Nature'a göre, bu patikaya kadar hiç gelemeyecek olan insanlar şimdiden ziyarete geldi. Aileler ve arkadaş grupları artık kimseyi geride bırakmadan dağa çıkmayı planlayabiliyor.
Kaizen Vakfı Başkanı Panos Konstantopoulos, projenin önemini “yardıma ihtiyaçtan özerkliğe, dışlanmadan katılıma geçiş” olarak tanımladı.
Onay için dört yıl
Patika fikri 2019'da Access to Nature ile Atina Dağcılık Kulübü arasındaki bir ortaklıkla ortaya çıktı. Proje çalışması Kasım 2021'de Orman Servisi'ne sunuldu. Ancak inşaatı yetkilendiren nihai belge ancak 2025 yazında verildi.
Milli park içindeki bir proje için sıkı denetim anlaşılabilir. Ancak yetkili kurumlar arasındaki sorumlulukların birbirine girmesi önemli gecikmelere yol açtı. Kamu ve özel kuruluşlardan finansman sağlama girişimleri de organizatörler Konstantopoulos ile görüşene kadar sonuç vermedi.
“Doğada erişilebilirlik, sadece uygun bir patika inşa etmekle sınırlı değil” dedi Access to Nature'ın kurucu üyelerinden Stefanos Sidiropoulos. “Düzgün planlama, güvenlik, bağımsız hareket edebilme yeteneği ve altyapının sürekli bakımı gerekiyor.”
Organizatörlere göre projenin başarısı metrelerle değil, ormana ulaşmak için yardım istemek zorunda kalmayacakları telefon görüşmeleriyle ölçülecek.
Patika, Yunanistan'da erişilebilir bir orman yürüyüş yolunun artık “ilk” olarak tanımlanmak zorunda kalmayacağı bir gelecek yolunda cesaret verici bir başlangıç.
