Tek bir saniyede, bir insanın 2,7 milyar yılda tamamlayacağı matematiksel işlemleri yapabilen bir bilgisayar, bugün saat 10.30'da Başbakan Kiriakos Miçotakis'in katılımıyla Lavrio'da hizmete açılacak. Bu bilgisayarın adı Daedalus süper bilgisayarı.
Bu, etkileyici performans rakamlarıyla öne çıkan sıradan bir teknolojik başarı değil. Yunanistan'ın bilim, ekonomi ve günlük yaşamdaki kapasitesini dönüştürme potansiyeli taşıyan bir altyapı projesi.
Yıkıcı orman yangınlarının yayılmasını önceden tahmin etmekten ciddi hastalıkların erken teşhisini mümkün kılmaya, Yunanistan'a özgü yapay zekâ modelleri geliştirmeye kadar birçok alanda Daedalus, ülkenin şimdiye kadar yurt dışında aramak zorunda kaldığı hesaplama gücünü sağlamayı hedefliyor.
Ölçülen performansı 85,69 petaflop olan yeni ulusal süper bilgisayar, Haziran 2026'da yayımlanan TOP500 küresel süper bilgisayar sıralamasında 31. sırada yer aldı. Böylece Yunanistan bu listede ilk kez görünmüş oldu.
Projenin toplam maliyeti 58,9 milyon euro. Sistemin tarihi bir sanayi binasına kurulumu ise teknolojik yeniliğin iki farklı dönemini bir araya getiriyor. Asıl zorluk, bilgisayarın küresel sıralamadaki yeri değil; bu eşi benzeri görülmemiş hesaplama gücünün Yunan toplumu için somut bir avantaja dönüşüp dönüşemeyeceği.
Yüz yılı çok aşkın bir süre önce madencilik sektörü için elektrik üretilen Lavrio Teknoloji ve Kültür Parkı'nda, ülkenin en önemli dijital altyapı tesislerinden biri şimdi kuruluyor.
Açılış törenine Başbakan'ın yanı sıra Dijital Yönetişim ve Yapay Zekâ Bakanı Dimitris Papastergiou da katılacak. Papastergiou daha önce Proto Thema'ya projenin iki yönlü hedefini anlatmıştı: Yunanistan'ı küresel yapay zekâ haritasına yerleştirmek ve hesaplama gücünde ulusal bağımsızlığı güvence altına almak.
Saniyede 85 katrilyon işlem
Projenin ölçeği rakamlara yansıyor. Daedalus, ölçülen 85,69 petaflop performansa ulaştı. Bu da saniyede yaklaşık 85.690.000.000.000.000 kayan noktalı matematiksel işleme denk geliyor.
Bu performans, yaklaşık 85.000 güçlü masaüstü bilgisayarın hesaplama gücüyle karşılaştırılabilir düzeyde.
Konuyu somutlaştırmak gerekirse, Daedalus'un bir dakikada tamamladığı hesaplamaları sıradan bir bilgisayar yaklaşık iki ayda yapabilir.
Ancak fark yalnızca hızdan ibaret değil. Süper bilgisayar son derece karmaşık problemleri binlerce paralel çalışan hesaplama birimine dağıtıyor. Böylece çok büyük veri yığınları işlenebiliyor ve aksi halde haftalar ya da aylar sürecek görevler tamamlanabiliyor.
Daedalus, NVIDIA GH200 Grace Hopper Superchip hızlandırıcılarıyla donatılmış bir Hewlett Packard Enterprise (HPE) sistemi.
Her süper çip, bir Grace işlemciyi bir Hopper grafik hızlandırıcıyla birleştiriyor. Bu sayede hem bilimsel hesaplamalarda hem de yapay zekâ modellerinin eğitiminde yüksek performans sağlanıyor.
Soğutma, çiplerden ısıyı uzaklaştırmak için kapalı bir su devresi kullanan doğrudan sıvı soğutma sistemiyle yapılıyor.
Aynı hızlandırıcı ailesi, Almanya'nın JUPITER süper bilgisayarında da kullanılıyor.
2015'ten beri çalışan Yunanistan'ın ulusal süper bilgisayarı ARIS ile karşılaştırıldığında bu yükseltme dikkat çekici. Daedalus 30 petaflop performans verecek şekilde tasarlandığında bile ARIS'ten 60 kat daha güçlü olması bekleniyordu.
Ölçülen nihai performansı 85,69 petaflop olan sistem bu farkı önemli ölçüde açtı.
İki sistemin, Yunanistan'ın Ulusal Araştırma ve Teknoloji Altyapıları Kurumu GRNET'in denetiminde birbirini tamamlayacak biçimde çalışması bekleniyor.
Projenin geliştirilmesi 2022'de başladı. 1 Temmuz'da Dijital Yönetişim Bakanlığı, GRNET ve Atina Ulusal Teknik Üniversitesi arasında Lavrio'daki kurulum için anlaşmalar imzalandı.
Kasımda Avrupa Yüksek Performanslı Bilgi İşlem Ortak Girişimi (EuroHPC) ile barındırma anlaşması yapıldı. Projeye Kıbrıs, Karadağ ve Kuzey Makedonya da katılıyor.
Başlangıç planına göre 30 petaflopun üzerinde performans sunacak bir süper bilgisayarın 2024'te tamamlanması öngörülüyordu.
Haziran 2024'te başlatılan ihale ise hedefi yaklaşık 60 petaflopa çıkardı.
Nihayetinde 26 Mart 2025'te HPE ile, duyurulan performansı 89 petaflop olan bir sistem için sözleşme imzalandı. Bu, ilk hedefin neredeyse üç katı.
Veri merkezinin inşası ayrıca Yunan şirketi MainSys'e verildi.
Proje sorunsuz ilerlemedi. Küçük bir şirketin Devlet Şurası'na yaptığı itiraz, süreci geçici olarak durdurdu. İtiraz daha sonra geri çekildi. Bu sırada takvim defalarca revize edildi.
Süper bilgisayar, Yunanistan'a taşınmadan önce monte edildi ve test edildi.
Performansı, Haziran 2026'da Hamburg'da açıklanan TOP500 sıralamasında kaydedildi.
Yaz aylarında Lavrio'ya nakledildi. Papastergiou 11 Ekim'de elektrik beslemesinin açıldığını ve son ayarlamaların sürdüğünü duyurdu.
Daedalus günlük hayatı nasıl dönüştürebilir
Daedalus'un asıl değeri pratik uygulamalarında yatıyor.
Üniversiteler, araştırma merkezleri, girişimler, küçük ve orta ölçekli işletmeler ile kamu kurumlarının sisteme erişmesi öngörülüyor.
Konsorsiyuma katılan ülkeler ve Avrupalı kuruluşlar da sistemi kullanabilecek.
Bu süreçte merkezi rolü Yunanistan'ın yapay zekâ fabrikası PHAROS üstlenecek.
Daedalus hesaplama gücünü sağlarken PHAROS kullanımı organize edecek; araçlar, veriler ve teknik destek sunacak.
GRNET'in liderliğindeki konsorsiyumda Demokritos Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi, Atina Ulusal Teknik Üniversitesi, Athena Araştırma Merkezi, Yunanistan Varlık ve İştirakler Şirketi, Hellas Araştırma ve Teknoloji Merkezi, Selanik Aristoteles Üniversitesi, Atina Ulusal ve Kapodistriyan Üniversitesi, Hellas Araştırma ve Teknoloji Vakfı, Pire Üniversitesi, Ulusal Dokümantasyon Merkezi ile IDIKA yer alıyor.
Konsorsiyumun üç temel önceliği sağlık, Yunan dili ve kültürü ile sürdürülebilir kalkınma.
Sivil koruma alanında süper bilgisayar, farklı rüzgâr hızı ve yönlerinde bir orman yangınının nasıl gelişebileceğini tahmin etmek için aynı anda düzinelerce simülasyon çalıştırabilecek.
Bu sayede ilgili makamlar, hangi bölgelerin iki, altı ya da on iki saat içinde risk altında olabileceğini daha isabetli değerlendirebilecek ve yangınla mücadele kaynaklarını nereye yönlendireceklerine daha doğru karar verebilecek.
Benzer uygulamalar; Daniel fırtınasının neden olduğu sel gibi taşkınlar, sıcak hava dalgaları, kuraklıklar ve aşırı hava olaylarına karşı da geliştirilebilir. Bunun için daha ayrıntılı meteoroloji ve iklim modelleri kullanılacak.
Sağlık alanında röntgen ve BT taramaları üzerinde algoritmaların eğitilmesi, patolojik bulguların tespitine yardımcı olabilir.
Bu tür sistemler, özellikle uzman hekim sayısının sınırlı olduğu bölge hastanelerinde doktorlar için ikinci bir teşhis aracı işlevi görebilir.
Kişiselleştirilmiş tıp, biyomedikal araştırma ve ilaç geliştirme alanlarında da önemli fırsatlar ortaya çıkıyor.
Sanayide ise “dijital ikizler” adı verilen modeller, işletmelerin ürünlerini ve üretim hatlarını simüle etmesine olanak tanıyor. Üretim başlamadan önce olası sorunlar belirlenebiliyor.
Fizik, kimya ve malzeme biliminde güçlü hesaplama kapasitesi, karmaşık araştırma süreçlerini hızlandırabilir.
Yunan dili ise bir başka önemli alan.
Büyük Yunanca metin koleksiyonlarının işlenmesi, ağırlıklı olarak İngilizce için tasarlanmış sistemlere bağımlı kalmak yerine, Yunancanın kendine özgü özelliklerini daha iyi anlayabilen dil modellerinin geliştirilmesine yol açabilir.
Bu uygulamalar; gov.gr dijital asistanını, otomatik çeviriyi, tarihi arşivlerin dijitalleştirilmesini ve kamu yönetimi ile siber güvenlik hizmetlerini geliştirebilir.
Yunanistan içinde hesaplama gücü
Daedalus'un Yunanistan topraklarına kurulması, pahalı yabancı bulut bilişim hizmetlerine duyulan ihtiyacı azaltıyor.
Araştırmacılar ve işletmeler, daha önce ülke dışında aramak zorunda oldukları kaynaklara erişebilecek. Tıbbi ve devlete ait bilgiler dahil hassas veriler ise Yunanistan sınırları içinde işlenebilecek.
Bu durum, yatırım ve bilim insanlarını ülkeye çekme çabalarında önemli bir avantaj.
Modern araştırma altyapısının bulunması, yurt dışında çalışan Yunan bilim insanlarını ülkeye dönmeye teşvik edebilir ve yüksek nitelikli iş imkânlarının oluşmasına destek olabilir.
Kozani'de planlanan ikinci süper bilgisayar
Papastergiou, Lavrio'yu potansiyel bir “Yunanistan'ın Silikon Vadisi” olarak tanımladı.
Bu arada Kıbrıs, Karadağ ve Kuzey Makedonya'nın katılımı, Yunanistan'ın bölgesel bir hesaplama merkezi olma konumunu güçlendiriyor.
Yunanistan, Almanya, İspanya, İtalya, Lüksemburg, İsveç ve Finlandiya ile birlikte yapay zekâ fabrikası kurmak üzere seçilen ilk yedi Avrupa ülkesi arasında yer alıyor.
Bir sonraki adım kuzey Yunanistan'daki Kozani için planlanıyor.
Eşit güçte ikinci bir sistem için ihale Ekim 2026'da başlayacak. Amaç, bu sistemi 2027 sonuna kadar işletmeye almak.
Daedalus yapay zekâ modellerinin eğitimine odaklanırken yeni makine bu modellerin günlük uygulamasına yoğunlaşacak.
Bu teknolojik ekosistemin bir parçası da Atina Ulusal Teknik Üniversitesi'ndeki yeni bilgi işlem sistemi İkaros.
Daedalus'un toplam maliyeti 58,9 milyon euro. Proje, NextGenerationEU kapsamındaki Yunanistan 2.0 Kurtarma ve Dayanıklılık Aracı (RRF) ile Avrupa EuroHPC girişimi üzerinden finanse ediliyor.
Bu tutarın 41 milyon euroluk kısmı, HPE ile yapılan donanım, depolama, yazılım ve eğitim sözleşmesine ait.
Kalan 17,9 milyon euro ise MainSys'in veri merkezi, elektromekanik tesisler, soğutma, enerji sistemleri ve tesisin restorasyonunu kapsayan sözleşmesini karşılıyor.
EuroHPC, süper bilgisayarın net alım maliyetini 36 milyon euro olarak hesaplıyor ve sistemin maliyetinin yüzde 35'ini karşılıyor.
Kalan yüzde 65'i ise Yunan tarafı, Kurtarma ve Dayanıklılık Aracı üzerinden finanse ediyor.
PHAROS'un ayrı bir bütçesi var: 30 milyon euro. Bu bütçe EuroHPC ve ulusal kaynaklardan eşit şekilde karşılanıyor.
Uygulama süresi 36 ay ve 1 Nisan 2025'te başladı.
Çoğu kullanıcı için Daedalus'a erişimin doğrudan bir ücret olmadan sağlanması bekleniyor. Başvurular değerlendirilecek ve hesaplama saatleri buna göre tahsis edilecek.
İşletmelerin ticari kullanımına ilişkin ayrıntılı koşullar ise henüz yayımlanmadı.
Bununla birlikte süper bilgisayarın işletilmesi elektrik, soğutma, bakım ve personel için önemli bir harcama gerektirecek.
Santralin kurulu gücü 6 MVA. Yıllık işletme bütçesi ise henüz kamuoyuna açıklanmadı.
Lavrio'daki Eiffel bağlantısı
Daedalus'un içinde bulunduğu binanın kendine özgü bir geçmişi var.
Bina, Lavrio'daki Fransız Maden Şirketi'nin eski santrali. 20. yüzyılın başındaki sanayi mimarisinin önemli bir örneği.
Binanın Gustave Eiffel ile bağlantısı bazı tarihi kaynaklarda anılıyor. Ancak bu, tartışmasız bir gerçek olarak kabul edilmiyor.
Atina Ulusal Teknik Üniversitesi profesörü Nikos Belavilas'a göre santral 1905'te Fransız mimarlar tarafından tasarlandı. Neo Faliro'daki santralle birlikte dönemin en büyük enerji tesislerinden biriydi.
Eiffel dönemine ait mühendislik bilgisinin izleri, Lavrio'daki Fransız İskelesi'nde de görülüyor. Maden cevherlerinin yüklenmesi için 1888'de inşa edilen bu metal iskele.
Eiffel projeye 1889'da kendisi de değinmişti.
Maden faaliyetlerinin gerilemesinin ardından tesisler terk edildi.
Atina Ulusal Teknik Üniversitesi, 1990'larda tesislerin yenilenmesini üstlendi. Santralde ilk restorasyon çalışması 1996-1997'de yapıldı.
Ana bina 1.500 metrekarelik bir alanı kaplıyor.
Kurulumda “kutu içinde kutu” yaklaşımı benimsendi. Süper bilgisayar, orijinal taş duvarlar ile anıtsal tavan vinçi korunarak bağımsız, eliptik bir cam muhafazanın içine yerleştirildi.
Ziyaretçiler sistemi özel olarak tasarlanmış seyir platformlarından izleyebilecek.
Yani 1905'te elektrik devrimine tanıklık eden bu bina, 2026'da hesaplama gücü devriminin merkezi oluyor.
