Yunanistan İnsan Hakları Komisyonu (EEDA), Ruanda'daki “geri dönüş merkezi” (return hub) projesinden endişe duyduğunu belirtti ve devletten anlaşmayı kamuoyuna açıklamasını istedi.
Ulusal İnsan Hakları Komisyonu (EEDA), Yunanistan'da insan haklarının korunmasını ve geliştirilmesini sağlayan ulusal kurum ve devlete danışmanlık yapan bir organdır. Komisyon, Yunanistan, Avusturya, Almanya, Danimarka ve Hollanda'nın ortak girişimini yakından izliyor. Bu girişim, 16 Kasım'da Viyana'da duyurulan, Ruanda'da kurulacak geri dönüş merkezini öngörüyor.
Açıklamalara göre beş ülke, Ruanda ile somut müzakerelere başlayacak. Amaç, Avrupa Birliği'nde kalma hakkı bulunmayan ve kendi ülkelerine geri gönderilemeyen üçüncü ülke vatandaşlarını Ruanda'ya göndermek.
Temel haklar güvencesi konusunda sorular
EEDA, geri dönüş süreçlerinin etkili olmasının tutarlı bir göç politikasının meşru bir unsuru olduğunu kabul ediyor. Ancak geri dönüş işleminin, kişilerin daha önce hiçbir bağının olmadığı bir üçüncü ülkeye devredilmesi, Avrupa'nın geri dönüş politikasında önemli bir paradigma değişikliği anlamına geliyor. Bu durum, temel hakların korunması ve hesap verebilirlik açısından ciddi sorunlar yaratıyor.
Yeni (AB) 2026/2280 sayılı Dönüş Tüzüğü, belirli koşullar ve güvenceler altında üçüncü ülkelere geri dönüşe izin veriyor. Ancak tüzüğün bu hükmü, ilgili devletleri her aşamada insan haklarının asgari koşullarını korumak ve her vakayı bireysel olarak değerlendirmek yükümlülüğünden kurtarmıyor. Ayrıca her anlaşmanın ve her nakil kararının AB Temel Haklar Şartı ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (AİHS) tam olarak uymasını da zorunluluk olmaktan çıkarmıyor.
İngiltere örneği
Bu kaygılar Ruanda açısından özellikle önemli. Birleşik Krallık'ın, sığınma başvurucularını Ruanda'ya göndermeyi öngören farklı ama benzer bir mekanizmayı uygulama girişimi, bu tür modellerin ne kadar ciddi riskler taşıyabileceğini ortaya koydu.
Öte yandan Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM) raportörleri, ilgili devletlerden bu planlamaya henüz başlamamalarını istedi. Raportörler, ciddi hukuki ve insani kaygılara dikkat çekti. Benzer şekilde BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri de beş ülkenin önerisinin taşıdığı riskleri vurguladı.
Bireysel yasal güvencelerin ötesinde EEDA, insanların hiçbir bağı olmadığı üçüncü bir ülkeye nakledilmesini öngören bu mekanizmanın orantılılığı ve insani boyutu konusunda da endişe duyuyor. Göç yönetimi, insanları bir ülkeden diğerine taşınacak nesneler gibi ele alamaz. İnsan onuruna saygı, her geri dönüş tedbirinin o kişiyi, bireysel koşullarını ve nakilden doğacak sonuçları gözetmesini gerektiriyor.
Return hub: Ekonomik maliyete ilişkin veriler de açıklanmalı
Projenin ekonomik maliyetinin orantılılığı konusunda da sorular ortaya çıkıyor. EEDA, kişi başına düşen gerçek maliyetin kamuoyuna açıklanmasını istiyor. Bu maliyetin ulaşım, konaklama, işletme, denetim ve olası sonraki geri gönderme giderleri dahil edilerek hesaplanmasını ve alternatif geri dönüş ile menşe ülkelere yeniden entegrasyon politikalarıyla karşılaştırılmasını talep ediyor. Kamu ve Avrupa kaynaklarının etkin yönetimi, bu kadar karmaşık ve pahalı olabilecek bir mekanizmanın gerekliliği ve orantılılığının değerlendirilmesinde zorunlu bir boyut.
EEDA ayrıca Ruanda anlaşmasının hukuki niteliği ve içeriği, sorumluluğun ilgili devletler arasında nasıl paylaşılacağı, bireysel değerlendirme ve yargısal koruma süreçleri ile bağımsız izleme ve hesap verebilirlik mekanizmalarının tam olarak açıklığa kavuşturulması gerektiğini vurguluyor. Anlaşmanın Avrupa Birliği yerine bireysel üye devletler tarafından imzalanması, Birliğin yargısal denetiminde ya da Temel Haklar Şartı'nın sağladığı korumada boşluklara yol açamaz.
EEDA, Yunan devletinin Ruanda ile herhangi bir anlaşmanın kesinleşmesinden önce içeriğini ve hukuki biçimini kamuoyuna açıklamasını ve ülkenin uluslararası ve AB yükümlülükleriyle uyumluluğunun önceden ve esaslı biçimde denetlenmesini sağlamasını talep ediyor.
Geri dönüş politikasının etkinliği, temel hakların etkili biçimde korunması pahasına ya da bu hakları koruma sorumluluğunun Avrupa sınırlarının ötesine aktarılması pahasına sürdürülemez. Her durumda, bu tür tedbirlerin iddia edilen etkinliği ciddi biçimde tartışmalı ve hiçbir ampirik kanıtla desteklenmiyor.