Parthenon'u ziyaret edenler, yaklaşık 220 yıl aradan sonra ilk kez anıtın batı alınlığını tam olarak görebilecek. Modern Yunan devletinin kuruluşundan bu yana ilk kez bu kadar eksiksiz bir görüntü sunuluyor.
Parthenon'un batı cephesini gizleyen dış iskeleler, anıtın arka duvarının tamamlanmasının ardından Haziran başında kaldırıldı. Bu, Eylül ve Ekim 2025'te iskelelerin geçici olarak sökülmesinden yaklaşık bir yıl sonra gerçekleşti.
Akropolis Restorasyon Servisi (YSMA) ve Akropolis Anıtları Koruma Komitesi (ESMA) öncülüğünde yürütülen restorasyon çalışmaları 1983'te başlamış ve 2000'li yıllarda yoğunlaşmıştı.
YSMA, anıtın arka duvarına iki ortostat (Akdeniz antik mimarisinde dikey taş plaka) yerleştirerek duvarı eski yüksekliğine kavuşturdu. YSMA, Haziran başında yaptığı açıklamada, timpanonun (alınlık içi) ortostatlarının restorasyonunun 'son yılların en büyük zorluklarından biri' olduğunu ve projenin her aşamasında 'cerrahi hassasiyet' gerektiğini belirtti.
Antik mimarların da taşlarını çıkardığı Dionyssos Ocağı'ndan kesilen mermer bloklar, usta zanaatkarlar tarafından elle işlendikten sonra Akropolis'e getirildi ve mühendislerle bilim insanlarının çizdiği planlara göre anıta özenle yerleştirildi.
YSMA, 'Timpanonun kuzeyden altıncı bloğu, iki antik parçanın yeni mermer eklemelerle birleştirilmesiyle orijinal geometrisine kavuşturuldu' dedi. 'Yedinci blok ise tamamen yeni mermerden yapıldı.'
Parthenon'un tahribatı
Parthenon, yüzyıllar süren savaşlar boyunca tahrip oldu. En son önemli hasar, 17. yüzyılda Osmanlılar ile Venedikliler arasındaki Mora Savaşı sırasında meydana geldi. Venedik saldırısı öncesinde Osmanlılar, tehlikeli olduğu uyarılarına rağmen Akropolis'i tahkim etmiş ve Parthenon'u barut deposu olarak kullanmıştı. Bölge aynı zamanda yerel halk için sığınak olarak da kullanılıyordu.
26 Eylül 1687'de Venedikliler, Filopappou Tepesi'nden (Akropolis'in güneybatısı) Osmanlı cephaneliğine bir havan topu ateşledi. Patlamada yaklaşık 300 kişi öldü ve anıtın orta kısmı ile iç odaları (cella) yıkıldı. Antik anıt, 19. yüzyıl başlarındaki Yunan Bağımsızlık Savaşı sırasında da askeri ateşe hedef oldu.
Yunanistan Kültür Bakanı Lisa Mendoni, Haziran başında yaptığı açıklamada, 'Birkaç ay önce Parthenon'un on yıllar sonra ilk kez batı tarafını kaplayan dış iskelelerden arınmış, engelsiz görüntüsünden bahsediyorduk. Bugün ise olağanüstü zorlu bir restorasyon müdahalesinin tamamlanmasından bahsediyoruz; bu sayede Parthenon'un batı alınlığı yaklaşık 220 yıl sonra en eksiksiz haline kavuşuyor' dedi.
Mendoni, manzarayı 'nefes kesici' olarak tanımladı ve Parthenon alınlığının artık 'mimari bütünlüğüne kavuştuğunu' belirtti. 'Bugün Parthenon'un batı alınlığını iki yüzyıldır görülmediği şekilde izliyoruz.'
'Bu, anıt, Akropolis ve dünya medeniyeti için tarihi öneme sahip bir an. Gurur duyduğumuz ama aynı zamanda Batı Medeniyetinin en önemli sembolünü koruma ve sergileme büyük çalışmasını aynı kararlılıkla sürdürme sorumluluğu da veren bir an.'
Yunanistan, British Museum'dan Parthenon Heykelleri'nin iadesini istiyor
Bu, son aylarda Parthenon'un kamuoyunun gündemine gelişi ikinci kez oldu. Mayıs sonunda, UNESCO Kültür Varlıklarının Menşe Ülkelere İadesi Hükümetlerarası Komitesi'nin (ICPRCP) 25. oturumunda 20 ülke, Yunanistan'ın Parthenon Heykelleri'nin kalıcı iadesi talebine resmen destek verdi.
Parthenon Heykelleri, İngiltere'nin Osmanlı İmparatorluğu Büyükelçisi Thomas Bruce (Elgin) tarafından Parthenon ve Akropolis'teki diğer tapınaklardan alınmıştı ve bu durum Yunanistan ile İngiltere arasında uzun süredir devam eden bir anlaşmazlık konusu. ICPRCP bünyesinde konu, 1984'ten bu yana komitenin gündeminde yer alıyor.
Yunanistan Kültür Bakanlığı, ICPRCP'deki Yunan heyetinin toplantıda Parthenon Heykelleri'nin ayrıntılı ve kapsamlı bir tarihçesini sunduğunu açıkladı. Yunanistan'ın argümanları, Elgin'in heykelleri edinme şekli, taşınmanın heykellerin korunması üzerindeki 'yıkıcı sonuçları' ve British Museum'un eserlere gösterdiği saygısızlık gibi konulara odaklandı.
Yunan heyetine göre Elgin'in eserleri Yunanistan'dan çıkarmasına izin veren herhangi bir ferman ya da Osmanlı belgesi bulunmuyor. Buna karşılık İngiltere, Elgin'in ferman aldığını ve heykellerin kaldırılmasının tamamen yasal olduğunu iddia ederek 1816'da Elgin'in eylemlerini yasal bulan soruşturmaya atıfta bulundu.
Gözlemci devlet statüsündeki Türkiye, heykellerin kaldırılmasını ve Elgin tarafından edinilmesini meşrulaştıran herhangi bir belgenin bulunmadığını vurgulayarak İngiltere'yi 'uluslararası hükümetlerarası forumlarda böyle bir fermanın varlığını argüman olarak kullanmayı bırakmaya' çağırdı.
Parthenon'un batı cephesinin restorasyonu, Yunanistan Toparlanma ve Dayanıklılık Fonu'ndan sağlanan kaynaklarla, Akropolis Anıtları Koruma Komitesi'nin gözetiminde Akropolis Restorasyon Servisi tarafından tamamlandı.
