Kimberly Guilfoyle'un Ekim ayında Atina'daki ABD Büyükelçiliği'nden ayrılması, son yıllarda Yunanistan'daki en çok konuşulan Amerikan diplomatik atamalarından birine ani bir son verdi.
Eski televizyon yorumcusu ve Başkan Donald Trump'ın yakın müttefiki olan Guilfoyle, büyükelçilik görevini bir yıldan kısa süre sürdürdükten sonra usulsüzlük iddiaları nedeniyle istifaya çağrıldı. Guilfoyle bu suçlamaları reddediyor.
Ayrılığı, ABD başkanlarının önemli yurt dışı görevlere deneyimli diplomatları mı yoksa siyasi müttefiklerini mi atamaları gerektiği yönündeki tanıdık tartışmayı yeniden alevlendirdi.
Yunanistan'da ise tartışma Guilfoyle'un çok ötesine uzanıyor.
Neredeyse sekiz on yıldır ABD büyükelçileri, ülkenin siyasi hayatında özel bir yere sahip. Kimileri Yunan işlerine derinden karıştı. Diğerleri ise askeri darbelerle, Türkiye ile gerginliklerle, terörle ve Washington'a çoğu zaman derin bir kuşkuyla bakan bir kamuoyuyla uğraşmak zorunda kaldı.
Ülke ile Amerikan büyükelçileri arasındaki ilişki, bir büyükelçinin Soğuk Savaş'ın ilk yıllarında Yunan siyaseti üzerinde olağanüstü bir etki kurabildiği döneme kıyasla neredeyse tanınmayacak kadar değişti.
Yine de Atina'daki ABD Büyükelçiliği'nin tarihi, birçok açıdan Yunanistan'ın Amerika ile karmaşık ilişkisinin de tarihi.
Büyükelçinin Bir Diplomattan Fazla Olduğu Dönem
II. Dünya Savaşı'nın hemen ardından Yunanistan, işgal ve iç savaştan toparlanmaya çalışıyordu.
Yunan işlerinde geleneksel olarak öncü rol oynamış olan Büyük Britanya, ülkeye artık destek verecek mali gücü kalmamıştı. Yunanistan'ın komünist etkisine düşmesini engellemeye kararlı olan ABD devreye girdi.
Başkan Harry Truman'ın 1947'de Yunanistan ve Türkiye'ye Amerikan yardımını açıklaması yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
Washington para, askeri ekipman ve danışman sağladı. Bu yardımla birlikte önemli bir siyasi etki de geldi.
1948-1950 yılları arasında büyükelçilik yapan Henry Grady, Amerikan yardım programının denetiminde yakından yer aldı.
Ancak Yunanistan'da herkesin bildiği bir isim haline gelen, hem de her zaman doğru nedenlerle olmayan, ardılı John Peurifoy oldu.
Peurifoy, iç savaşın bitişinin hemen ardından 1950'de Atina'ya geldi. Kararlı bir komünist karşıtı olan Peurifoy, ülkenin siyasi geleceğine doğrudan ilgi gösterdi.
Yunan Rallisi partisinin 1952 seçimlerini kazandığı Orgeneral Alexandros Papagos'u destekledi. Washington'ın Batı ile sıkı biçimde uyumlu güçlü bir hükümet tercihini gizlemek için de pek çaba harcamadı.
Birçok Yunan için Peurifoy, Yunanistan'ı kimin yöneteceğine karar verme hakkının kendisinde olduğuna inanan bir Amerika'yı temsil ediyordu.
Adı, ölümünden çok sonra bile süren bir kötü şöhretle birlikte dış müdahalenin eş anlamlısı haline geldi.
Amerikalılar ise meseleye farklı bakıyordu. Yunanistan komünist ayaklanmayı atlatmış ve 1952'de NATO'ya katılmıştı. Washington'ın gözünde yapılan yatırım, önemli bir müttefiki güvence altına almaya yardımcı olmuştu.
Bu, ortak stratejik çıkarlar üzerine kurulmuş bir ilişkiydi; ama eşitler arasında bir ilişki olduğu pek söylenemezdi.
Cunta Yılları ve Kıbrıs
1967-1974 arasındaki askeri diktatörlük, bir başka zor dönemi getirdi.
Bir grup ordu subayı 21 Nisan 1967'de iktidarı ele geçirip parlamenter demokrasiye son verdiğinde büyükelçi Phillips Talbot görevdeydi.
Talbot, darbeden ve onu gerçekleştiren albaylardan rahatsızdı. Ancak Soğuk Savaş sırasında Yunanistan'ın stratejik öneminden kaygılanan ABD, rejimle ilişkilerini sürdürdü.
Birçok Yunan için bu, Yunanistan Batı blokunda sağlam kaldığı sürece Washington'ın bir diktatörlüğe göz yummaya hazır olduğunun kanıtıydı.
1970'te Talbot'un yerine gelen Henry Tasca, çok daha ciddi bir krizle karşılaştı.
Temmuz 1974'te Yunan cuntası, Kıbrıs Cumhurbaşkanı Başpiskopos Makarios'a karşı bir darbeyi destekledi. Beş gün sonra Türkiye adaya askeri müdahalede bulundu.
Bu müdahale Atina'daki diktatörlüğün sonunu getirdi ve adayı bölünmüş halde bıraktı.
Dışişleri Bakanı Henry Kissinger'ın büyük ölçüde şekillendirdiği Washington'ın tepkisi, Yunanistan'da ve Yunan asıllı Amerikalılar arasında derin bir kırgınlığa yol açtı.
Tasca, Atina'da Amerikan politikasının en görünür temsilcisiydi; ancak kritik kararları o vermedi.
Sonraki yıllarda Amerikan büyükelçileri, ABD'nin ulusal bir trajedi anında Yunanistan ve Kıbrıs'ı yüzüstü bıraktığı inancıyla mücadele etmek zorunda kaldı.
Kıbrıs meselesi aynı zamanda Yunan asıllı Amerikalıların siyaseten harekete geçmesine de yol açtı. Topluluk örgütleri ve Kongre üyeleri, Türkiye'ye yönelik bir Amerikan silah ambargosu için kampanya yürüttü; Kongre bu ambargoyu 1975'te uyguladı.
Bu, yürütme organının karşı çıktığı politikalar olsa bile Yunan asıllı topluluğun Washington'ın politikalarını nasıl etkileyebileceğinin erken bir örneğiydi.
Farklı Bir İlişki Biçimi
Demokrasi Yunanistan'a geri döndükten sonra Amerikan büyükelçisinin görevi yavaş yavaş değişti.
Özellikle 1981'de Andreas Papandreu iktidara geldikten sonra Yunan hükümetleri Washington'a meydan okumaya daha istekli hale geldi.
Papandreu, Amerikan dış politikasını açıkça eleştirdi ve Yunanistan'daki ABD askeri üslerini düzenleyen düzenlemelerde değişiklik istedi.
Büyükelçi artık, ABD Yunanistan'ın en güçlü müttefiki olduğu için Atina'nın Washington'ın isteklerini kendiliğinden yerine getireceğini bekleyemezdi.
1989'da Michael Sotirhos, Yunanistan'a atanan ilk Yunan asıllı Amerikalı büyükelçi oldu.
New York'ta Yunan göçmeni ebeveynlerin çocuğu olarak doğan Sotirhos, seleflerinin çok azında bulunan kişisel bir bağla ülkeye geldi.
Yunan asıllı Amerikalılar bu atamayı, topluluğun büyüyen siyasi etkisinin bir tanınması olarak karşıladı.
Ancak atama, sonradan başka Yunan asıllı Amerikalı diplomatların da yüzleşeceği bir ikilemi gözler önüne serdi: Kendi mirası saydıkları bir ülkede Amerika Birleşik Devletleri'ni temsil etmek.
Yunanistan'ı bilmek ve halkını anlamak bir avantaj olabilirdi. Ancak bu, Amerikan ve Yunan çıkarlarının her zaman örtüşeceği anlamına gelmiyordu.
Imia Krizi ve Kosova Savaşı
1990'lar yeni zorluklar getirdi.
Thomas Niles, Ocak 1996'da Ege'deki iki küçük adacık yüzünden Yunanistan ile Türkiye'nin savaşın eşiğine geldiği Imia krizi sırasında büyükelçiydi.
Amerikan diplomatik müdahalesi çatışmayı yatıştırmaya yardımcı oldu. Ancak kriz, özellikle Washington'ın egemenlik konusunda net bir tutum almaktan kaçınması nedeniyle Yunanistan'da acı bir tat bıraktı.
1997'de gelen Nicholas Burns ise farklı sorunlarla karşılaştı.
NATO'nun 1999'da Yugoslavya'yı bombalaması, Yunanistan'da Sırbistan'a yönelik kamuoyu sempatisinin güçlü olduğu bir ortamda geniş çaplı bir tepkiye yol açtı.
Burns ayrıca ABD'li diplomatları ve yetkilileri öldüren 17 Kasım terör örgütünün oluşturduğu tehditle de uğraşmak zorunda kaldı.
Görev süresi, hükümet düzeyinde Yunanistan-ABD ilişkilerinin iyileştiği, ama kamuoyunda Amerikan karşıtlığının hâlâ yaygın olduğu bir döneme denk geldi.
Burns, Yunan medyasında sık görünen bir isimdi ve Washington'ın politikalarını, kendisiyle her zaman aynı fikirde olmayabilecek kitlelere doğrudan anlatmaya çalıştı.
Bu, Amerikan büyükelçilerinin Yunan siyasi işlerine açıkça müdahale edebildiği dönemlerden farklı bir yaklaşımdı.
Geoffrey Pyatt Yılları
Geoffrey Pyatt 2016'da Atina'ya geldiğinde Yunanistan hâlâ ekonomik krizinin sonuçlarıyla uğraşıyordu.
Daha önce Ukrayna'da görev yapmış kariyer diplomatı Pyatt, kısa sürede son yıllarda en görünür Amerikan büyükelçilerinden biri haline geldi.
Pyatt çok seyahat etti, iş dünyası liderleri ve yerel yetkililerle görüştü ve Yunanistan'ı Amerikan yatırımları için bir hedef olarak tanıttı.
Altı yıllık Atina görevi sırasında savunma iş birliği önemli ölçüde genişledi.
ABD, Rusya ile gerginliklerin arttığı dönemde özellikle önemli hale gelen Dedeağaç dahil Yunan askeri tesislerini daha fazla kullanmaya başladı.
Enerji bir diğer öncelikti. Pyatt, Güneydoğu Avrupa'nın Rusya kaynaklarına bağımlılığını azaltmayı amaçlayan projeleri güçlü biçimde destekledi.
Ayrıca Yunanistan ile Kuzey Makedonya arasındaki uzun süren isim anlaşmazlığına son veren Prespa Anlaşması'nı da destekledi.
Pyatt'ın enerjik kamu diplomasisi zaman zaman eleştiri çekti. Ancak Atina'daki yılları, ikili ilişkilerde kayda değer bir güçlenmeye denk geldi.
Soğuk Savaş dönemiyle karşılaştırma çarpıcıydı. Washington'ın artık Yunanistan'ı Batı ittifakında kalması için baskı yapmasına gerek yoktu. İki hükümet giderek benzer stratejik hedeflerin peşinden gidiyordu.
Yunan Asıllı Büyükelçiler ve Siyasi Bağlantılar
Pyatt'ın halefi George Tsunis farklı bir tür büyükelçiydi.
New York'lu bir iş insanı ve Başkan Joe Biden'ın siyasi destekçisi olan Tsunis'in Yunanistan'la güçlü aile bağları vardı. Ailesi Nafpaktia'daki Platanos köyündendi. Tsunis, Yunanistan'daki çocukluğunu ve ailesinin Amerika'ya getirdiği değerleri sık sık anlatıyordu.
Kendinden önceki Michael Sotirhos gibi Tsunis de Yunan asıllı topluluk tarafından sıcak biçimde karşılandı.
Görevi sırasında yatırımı, turizmi, eğitimi ve iki ülke arasındaki giderek yakınlaşan bağları vurguladı.
Onun atanması, uzun süredir var olan bir Amerikan uygulamasını da yansıtıyordu: Başkanlar diplomatik görevlere düzenli olarak siyasi destekçilerini ve bağışçılarını seçiyor.
Bu sistemin savunucuları, bu tür büyükelçilerin kariyer diplomatlarında bazen eksik olan bir şeye sahip olabileceğini savunuyor: Başkanla doğrudan erişim.
Bu argüman, Trump'ın Aralık 2024'te Kimberly Guilfoyle'u aday göstermesiyle özellikle öne çıktı.
Guilfoyle'un daha önce hiçbir diplomatik deneyimi yoktu, ancak Trump'ın siyasi çevresiyle bağları iyi biliniyordu.
Bazı yorumcular onun göreve uygun olup olmadığını sorguladı. Diğerleri ise Beyaz Saray'a erişiminin, özellikle Yunanistan'ın Türkiye, Kıbrıs ve bölgesel güvenlikle ilgili konularda Washington'ın desteğine ihtiyaç duyduğu dönemlerde değerli olabileceğini savundu.
Eski ABD Katar Büyükelçisi ve Yunan asıllı deneyimli diplomat Patrick Theros, Guilfoyle Atina'ya gelmeden önce ilginç bir gözlemde bulundu.
Parapolitika gazetesine konuşan Theros, Guilfoyle'un etkinliğinin büyük ölçüde Beyaz Saray ile kişisel ilişkisine bağlı olacağını öne sürdü.
Ayrıca, özellikle iki ülke bölgesel konularda görüş ayrılığına düştüğünde, Atina ve Ankara'daki ABD büyükelçileri arasında rekabetçi bir etki ihtimalini de dile getirdi.
Bu, büyükelçilerin Washington'da karar verenlere her zaman eşit erişime sahip olmadığını hatırlatan bir uyarıydı.
Guilfoyle'un görevi, üst düzey yönetim yetkililerine erişim karşılığında mali çıkar sağlamaya çalıştığı iddialarının ortaya çıkmasının ardından Ekim 2026'da ani biçimde sona erdi. Guilfoyle herhangi bir usulsüzlüğü reddediyor.
Ayrılığı, ABD diplomasisinde hem Cumhuriyetçi hem Demokrat başkanların döneminde görülen siyasi atamalara yeniden dikkat çekti. Ancak bu tür atamalar uzun süredir Amerikan diplomasisinin ayırt edici bir özelliği.
Geçmiş Bize Ne Anlatıyor
Guilfoyle'un ayrılmasının ardından Tsunis, halefi hakkındaki iddialara yorum yapmaktan kaçındı.
Bunun yerine Newsday gazetesine konuşan Tsunis, Yunanistan-ABD ilişkisinin önemini vurguladı.
“Yunanistan, NATO'nun güneydoğu kanadını güvence altına alıyor,” dedi ve ülkeyi Washington'ın bölgedeki en güvenilir müttefiklerinden biri olarak tanımladı.
Ayrıca ilişkilerin, siyasi görüşleri ne olursa olsun, ardışık Amerikan başkanları ve Yunan başbakanları döneminde güçlendiğine dikkat çekti.
Son on yıllar için bu kesinlikle doğru. Ancak Atina'daki Amerikan Büyükelçiliği'nin tarihi her zaman bu kadar uyumlu olmadı.
Peurifoy, Yunan siyasetine müdahalesiyle hatırlanıyor. Talbot ve Tasca, diktatörlük ve Kıbrıs felaketi sırasında görev yaptı. Niles ve Burns ise NATO müttefikleri arasındaki ilişkileri tehdit eden krizlerle uğraştı.
Daha yakın dönemde Pyatt ve Tsunis, savunma, enerji ve bölgesel diplomaside giderek değerli bir ortak gördükleri Yunanistan'ı temsil etti.
Bu büyükelçiler arasındaki farklar yalnızca kişilik ya da mesleki geçmişle ilgili değildi. Yunanistan'ın kendi konumundaki değişimi de yansıtıyordu.
1950'lerde Amerikan yardımına ağır biçimde bağımlı olan ülke, bugün kendi çıkarları, ittifakları ve diplomatik öncelikleri olan köklü bir Avrupa demokrasisi.
Amerikan büyükelçileri Atina'da hâlâ etkili figürler, ancak rolleri artık Peurifoy'un döneminde olduğu gibi değil.
Yeni büyükelçi, diktatörlüğe, siyasi çatışmalara, terörizme ve Doğu Akdeniz'deki tekrarlayan krizlere göğüs germiş bir ilişkiyi devralacak.
Washington kimi seçerse seçsin, görev Beyaz Saray'da doğru insanları tanımaktan fazlasını gerektirecek. Yunanistan'ı anlamak (siyasetini, tarihini ve Amerika'ya karşı kamuoyu tutumunu hâlâ şekillendiren anıları) en az bu kadar önemli olmaya devam ediyor.
