NATO müttefiki ve komşu ülkeler olmalarına rağmen Yunanistan ve Türkiye, on yıllardır siyasi, askeri ve diplomatik gerginlikler yaşıyor.
Anlaşmazlıklar tek bir konunun çok ötesine uzanıyor ve uluslararası antlaşmaların farklı yorumlanması, deniz sınırları anlaşmazlıkları, hava sahası ihlalleri, askeri varlık, enerji kaynakları, Kıbrıs sorunu ve göçmen krizi gibi konuları kapsıyor.
İşte bu karmaşık ilişkinin temel dinamiklerine bir bakış.
Ege Denizi'ndeki anlaşmazlıklar
Ege Denizi, iki ülke arasındaki en kritik gerginlik kaynaklarından biri. Yunanistan, 1923 Lozan Antlaşması ve 1947 Paris Antlaşması uyarınca Ege'deki binlerce adanın çoğunun egemenliğine sahip. Türkiye ise bu adaların birçoğunun silahsızlandırılmış statüde olması gerektiğini savunuyor ve Yunanistan'ın adaları askerileştirdiğini iddia ediyor.
Anlaşmazlığın merkezinde kıta sahanlığının sınırlandırılması var. Yunanistan, Ege Denizi'nin doğusuna kadar uzanan bir kıta sahanlığı talep ederken, Türkiye adaların kıta sahanlığına sahip olmaması gerektiğini ve sınırın Türkiye'nin Anadolu kıyılarına daha yakın çizilmesi gerektiğini savunuyor.
Bir diğer önemli konu ise hava sahası. Yunanistan, Ege üzerinde 10 millik bir ulusal hava sahası ilan etmiş durumda ancak karasuları 6 mil. Türkiye bu 10 millik hava sahasını tanımıyor ve sık sık hava sahası ihlalleri yaşanıyor.
Kıbrıs sorunu
Kıbrıs, iki ülke arasındaki en uzun süreli ve en karmaşık anlaşmazlık konusu. Ada, 1960 yılında Birleşik Krallık'tan bağımsızlığını kazandıktan sonra Kıbrıslı Rumlar ve Kıbrıslı Türkler arasında gerginlikler başladı. 1974 yılında Yunanistan'daki cunta yönetiminin desteklediği bir darbenin ardından Türkiye, adanın kuzeyine askeri müdahalede bulundu.
Bugün ada ikiye bölünmüş durumda: Güney'de uluslararası alanda tanınan Kıbrıs Cumhuriyeti (Rum kesimi), Kuzey'de ise sadece Türkiye tarafından tanınan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) bulunuyor. Birleşmiş Milletler öncülüğünde yıllardır süren barış görüşmeleri henüz bir sonuç vermedi.
Doğu Akdeniz'de enerji rekabeti
Doğu Akdeniz'de son yıllarda keşfedilen doğal gaz yatakları, iki ülke arasındaki gerilimi daha da artırdı. Yunanistan, Mısır ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile deniz sınırları anlaşmaları imzalayarak bölgedeki enerji kaynakları üzerinde hak iddia etti. Türkiye ise bu anlaşmaları tanımadı ve kendi kıta sahanlığında sondaj çalışmaları başlattı.
2020 yılında Türkiye'nin Oruç Reis sismik araştırma gemisini Doğu Akdeniz'e göndermesiyle tansiyon tehlikeli bir noktaya yükseldi. İki ülkenin donanmaları bölgede karşı karşıya geldi ancak diplomasi sayesinde çatışma önlendi.
Göçmen krizi
Yunanistan, Avrupa Birliği'nin dış sınırını oluşturuyor ve Türkiye üzerinden gelen düzensiz göçmenler için önemli bir geçiş noktası. 2016 yılında AB ile Türkiye arasında imzalanan göçmen anlaşması, Yunan adalarına ulaşan göçmen sayısını önemli ölçüde azalttı ancak zaman zaman yaşanan krizler iki ülke arasında gerginliğe yol açtı.
2020 yılında Türkiye'nin sınır kapılarını açtığını duyurmasıyla binlerce göçmen Yunanistan sınırına yöneldi. Yunanistan sınır güvenliğini artırarak göçmenleri geri püskürttü ve bu durum uluslararası kamuoyunda tartışmalara neden oldu.
Azınlık hakları
Batı Trakya'da yaşayan Türk azınlık ve İstanbul'daki Rum azınlık da iki ülke arasında zaman zaman gündeme gelen konular arasında. Lozan Antlaşması ile güvence altına alınan azınlık hakları, her iki ülkede de zaman zaman sorun haline gelebiliyor.
Son dönemdeki gelişmeler
2023 yılında yaşanan depremlerin ardından iki ülke arasında bir yumuşama dönemi başladı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Atina ve Ankara'da bir dizi görüşme gerçekleştirdi. İki ülke arasında ticaret, turizm ve enerji alanlarında işbirliğini artırma konusunda mutabakat sağlandı.
Ancak temel anlaşmazlıklar devam ediyor. Ege Denizi'ndeki kıta sahanlığı, hava sahası ve Kıbrıs sorunu gibi konularda henüz somut bir ilerleme kaydedilmiş değil. Uzmanlar, iki ülke arasındaki gerilimin tamamen ortadan kalkmasının kısa vadede mümkün görünmediğini ancak diyaloğun devam etmesinin çatışma riskini azalttığını belirtiyor.
