Akdeniz'in kavurucu yaz aylarında, orman yangınları dakikalar içinde tehlikeli boyutlara ulaşabiliyor.
Yunanistan bunu acı bir bedelle öğrendi. 2018'de Atina'nın doğusunda çıkan bir yangın, korkunç bir hızla yayılarak 100'den fazla kişinin ölümüne yol açtı. Beş yıl sonra ise büyük bir yangın, ülkenin uzak bir doğa koruma alanını küle çevirdi; bu, Avrupa Birliği tarihinde kaydedilen en büyük orman yangınıydı.
Yunanistan, yangınları izlemek için özel bir uydu takımıyla yardım arıyor. Bu, Avrupa'nın uzay teknolojisinde daha geniş bir bağımsızlık elde etme çabasının bir parçası.
Mayıs ayında, her biri bir el bagajından daha küçük olan dört uydu alçak yörüngeye fırlatıldı. Bu, Yunanistan'ı dünyada ulusal itfaiye sistemine özel bir uydu dizisini entegre eden ilk ülke yaptı.
Alman şirketi OroraTech tarafından üretilen uydular, sadece bir gemi büyüklüğündeki yangınları tespit edebilen geleneksel uyduların aksine, dört metre (13 fit) genişliğindeki küçük yangınları bile işaretleyebilen termal sensörler taşıyor.
Uydular Birden Fazla Yangını Yönetmeye Yardımcı Oluyor
Avrupa son kavurucu sıcak hava dalgasıyla mücadele ederken, yüksek sıcaklıklar orman yangını sezonunun habercisi. Yunanistan'da kuru dağlık anakara ve 100'den fazla yerleşim adası, yangınlara karşı benzersiz bir zorluk oluşturuyor.
Bir yangın çıktığında, yapay zeka tarafından işlenen uydu verileri, konumu, büyüklüğü ve şiddeti önceden hesaplanmış bir şekilde komutanlara uyarı olarak gönderiliyor. Aynı anda birden fazla yangın varsa, gerçek zamanlı veriler müdahale için kritik önem taşıyor.
“Örneğin, Yunanistan'ın her yerinde 10 yangın varsa ve bazı durumlarda yangın radyasyon gücü daha düşükse, önceliği bu yangınlara vermezsiniz; diğerlerine öncelik verirsiniz,” dedi İtfaiye Albayı ve Uluslararası İtfaiye ve Kurtarma Hizmetleri Derneği Başkan Yardımcısı Zisoula Ntasiou, Associated Press'e yaptığı açıklamada.
Termal sensörler ayrıca güneş panellerini, sıcak fabrika çatılarını ve güneşte ısınmış kaya yüzeylerini de algılayabiliyor, ancak programa dahil olan yetkililere göre yapay zeka modelleri, bu yanlış alarmları acil servislere ulaşmadan önce filtrelemek üzere tasarlandı.
Daha Sıcak Yazlar Daha İyi Yapay Zeka Modelleri Gerektiriyor
Yunanistan, 2024'te kaydedilen en sıcak yazı yaşarken, geçen yıl da üçüncü en sıcak yazı geçirdi.
“Küresel sıcaklık artıyor. Bu da yangınların şiddetini ve yoğunluğunu değiştirmesine neden oluyor,” dedi OroraTech'in Yunanistan operasyonları başkanı Ioannis Lantouris, AP'ye. “Modellerimizin buna göre değişmesi ve uyum sağlaması gerekiyor. Daha hızlı olmalı. Daha hassas olmalı.”
Lantouris, Atina'daki ofisinde konuşurken mühendisler yangın davranışı modelleri üzerinde çalışıyordu. Masalarının yakınında uydunun gerçek boyutlu bir kopyasını bulunduruyorlar.
Termal uydular, drone ve yer sensörlerine bir tespit katmanı ekliyor ve Yunanistan, 2018 felaketinin yangın müdahalesinde köklü bir değişiklik yapılmasına yol açmasından bu yana her ikisini de genişletti. Uydu takımı, uluslararası uydulardaki kapsama boşluklarını doldurmaya, uzak arazilerdeki yangınları tespit etmeye ve yangın davranışına ilişkin daha ayrıntılı modeller oluşturmaya yardımcı oluyor.
Birçok ülke termal uydu kullanıyor, ancak Yunanistan bunları itfaiye sistemine tam olarak entegre eden ilk ülke. Uyduların kendisi, Avrupa destekli daha geniş bir çabanın erken bir aşamasını temsil ediyor.
Yunanistan, üç Avrupa şirketiyle daha geniş bir gözlem ağı kuruyor. Bu ağ, termal uyduları, bulut ve dumanın içini görebilen radar uydularını ve yerin yüksek çözünürlüklü görüntülerini yakalayan optik uyduları birleştirecek.
Bu ağın toplam maliyeti 200 milyon euro (227 milyon dolar) olup AB tarafından finanse ediliyor. Fırlatma ve üretim maliyetlerinin düşmesi bu genişlemeyi mümkün kıldı. Yıl sonuna kadar ek uydu konuşlandırmaları planlanıyor.
Gelecekteki Fikirler Arasında Sınır Gözetimi de Var
Atina ve Avrupa genelindeki planlamacılar, aynı tür ağı yangın tespitinin çok ötesine uygulamayı şimdiden düşünüyor. Gelecekteki sistemler sınır gözetimi, mahsul yönetimi, afet müdahalesi ve sıcak hava dalgası planlamasını destekleyecek.
Önceliklerden biri, kentsel 'ısı adalarını' belirlemek ve yetkililerin soğutma merkezlerini ve acil servisleri daha etkili bir şekilde hedeflemesine olanak sağlamak.
Bu hedefler, daha fazla teknolojik bağımsızlık arayışındaki stratejik bir değişimin ardından geldi. Rusya'nın Ukrayna savaşı ve zorlanan transatlantik ilişkiler nedeniyle sarsılan Avrupa hükümetleri, yabancı teknolojiye bağımlılığı azaltıyor.
Uzay altyapısı bu çabanın temel direklerinden biri haline geldi.
“Bu teknolojiler sivil koruma, güvenlik ve gerektiğinde savunmayla ilgili uygulamaları destekliyor,” dedi Yunanistan Dijital Yönetişim Bakanı Dimitris Papastergiou, Atina'daki ofisinde yaptığı röportajda.
“Bu yatırımlar yoluyla üretilen bilginin Avrupa'da kalması ve telekomünikasyon ve yapay zeka altyapısı da dahil olmak üzere diğer Avrupa yetenekleriyle birleştirilmesi gerekiyor,” dedi.
Papastergiou, Cuma günü AB'nin Yunanistan programlarına 350 milyon euroluk ek bir fon daha sağlamayı planladığını duyurdu.
