ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Atina ziyareti hem özel bir sembolizm taşıyor hem de somut içerik barındırıyor. Amerikan diplomasisinin dikkatini bir dizi açık ve acil cepheye yoğunlaştırdığı bir dönemde Rubio, görece seyrek olan yurt dışı gezilerinden biri için Yunanistan'ı seçti.
Resmî olarak ziyaret, Yunanistan–ABD Stratejik Diyalog'unun 6. turuyla bağlantılı; ancak masaya gelecek konular bu çerçeveyi fazlasıyla aşıyor. Enerji, savunma, bölgesel güvenlik, bağlantı, yatırım ve teknolojinin yanı sıra jeopolitik gelişmelerin değerlendirilmesi de Atina ile Washington arasındaki ilişkinin derinliğini yansıtan bir gündem oluşturuyor.
Özellikle önemli olan bir başka nokta da Rubio'nun Atina ziyaretine bir Ankara ziyareti eşlik etmiyor olması. Onlarca yıl boyunca ABD diplomasisi, bölgedeki dengeleri korumak için Yunanistan ve Türkiye'ye paralel ziyaretler yapma pratiğini izledi. Bu nedenle söz konusu seçim, Atina'da Yunan-Amerikan ilişkisinin artık kazandığı özel ağırlığın ve özerkliğin bir göstergesi olarak değerlendirilecek ek bir unsur.
Stratejik Diyalog, Doğu Akdeniz'in ABD'nin enerji ve güvenlik alanındaki öncelikleriyle giderek daha fazla iç içe geçtiği bir ortamda yapılıyor. Rubio'nun kendisi daha 2019'da, o dönem senatör olan Bob Menendez ile birlikte Doğu Akdeniz'de güvenlik ve enerji iş birliğine ilişkin yasal düzenlemeyle bölgede ABD politikasının ilerletilmesinde başrol oynamıştı. Bu yaklaşım, ABD'nin Yunanistan, Kıbrıs ve İsrail ile iş birliğini stratejik düzeye çıkardı.
Atina'da ABD Dışişleri Bakanı yalnızca ikili ilişkileri değil, Yunanistan'ın önemli bir müttefik olarak öne çıktığı bir dizi bölgesel gelişmeyi ve krizi de ele alacak. Orta Doğu'daki durum, Ukrayna'daki savaş, Doğu Akdeniz'deki gelişmeler ve Güneydoğu Avrupa'daki enerji dengeleri; hem İsrail hem de Arap dünyasıyla mükemmel ilişkilerini sürdürürken Yunanistan'ın oynadığı rolle birlikte Miçotakis ve Yorgos Gerapetritis ile yapılacak görüşmelerin parçası olacak.
Enerji, F-35'ler ve 3+1 formatı
Enerji alanında Dikey Koridor'un merkezi bir yer tutması bekleniyor. Yunan tarafı, ABD LNG'sinin Balkanlar ve Doğu Avrupa'ya taşınmasında ülkenin geçiş kapısı rolünü güçlendirmeye çalışıyor. ExxonMobil ve Chevron'in Yunan münhasır ekonomik bölgesinde planladığı sondaj ve arama faaliyetleri de dikkat odağında. Chevron'un Girit'in güneyindeki bloklarda arama yapılmasını da kapsayan faaliyetlerine ABD desteği, Libya tarafının Türk-Libya Mutabakat Zaptı'nın yasal olmadığına atıfla dile getirdiği tepkiler nedeniyle ek önem taşıyor.
Savunma alanında da tartışmanın Yunan Hava Kuvvetleri'nin daha da güçlendirilmesine odaklanması bekleniyor. F-16'ların Viper standardına yükseltilmesi ve F-35'lerin tedariki savunma iş birliğinin temel taşları arasında yer alıyor. Atina da ABD'den ek silah ve destek ekipmanı almayı değerlendiriyor.
Bölgesel iş birliğinde de durum benzer. ABD ile Yunanistan-Kıbrıs-İsrail 3+1 formatı önemli bir koordinasyon aracı olmayı sürdürüyor; enerji ve dijital bağlantı projelerine özel önem veriliyor. Washington bu Doğu Akdeniz mimarisine siyasi sermaye yatırırken Atina, bu projelerin Türkiye'nin tepkilerine ve ortaya koyduğu zorluklara rağmen ilerlemesini sağlamaya çalışıyor.
Görüşme programı
Marco Rubio akşam saatlerinde İzlanda'dan Atina'ya geliyor. Resmî programı yarın Dışişleri Bakanlığı'nda Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis ile görüşmeyle başlıyor; ortak açıklamaların ardından 6. Stratejik Diyalog'u da resmen başlatacaklar.
Rubio, ABD Büyükelçiliği binasının yeni kanadını hizmete açacak, ardından Pniks'te bir konuşma yapacak. Öğleden sonra Hırvatistan'dan dönmüş olan Başbakan Miçotakis ile bir araya gelecek. Ziyaret, başbakan ve dışişleri bakanının katılımıyla onuruna verilen akşam yemeğiyle sona erecek.
Aynı zamanda öğleden itibaren ilgili alanlardan sorumlu bakan ve bakan yardımcılarının katılımıyla 6. Stratejik Diyalog turunun oturumları yapılacak. Bu çerçevede üç anlaşma da imzalanacak: M.S. 15. yüzyıla kadar olan arkeolojik ve etnolojik malzeme kategorileri üzerine ithalat kısıtlaması getirilmesine ilişkin İşbirliği Mutabakat Zaptı'nın Yenilenmesi; Yunanistan ile ABD arasında Yunanistan Silahlı Kuvvetleri ile Florida Ulusal Muhafızları arasında iş birliği kurulmasına ilişkin Niyet Mektubu; ve 1978 STCW Uluslararası Sözleşmesi uyarınca denizciler için yeterlilik belgelerinin karşılıklı tanınmasına ilişkin Mutabakat Zaptı. Son belgenin amacı, istihdamı kolaylaştırmak ve denizcilik eğitimi alanında ikili iş birliğini güçlendirmek.
Atina için Rubio'nun ziyaretinde ortada olan şey yalnızca ikili ilişkilerin iyi düzeyde olduğunun teyidi değil; somut enerji, savunma ve yatırım projeleriyle Stratejik Ortaklık'taki sonraki adımlar ve her şeyden önce, ABD'nin güvenlik, enerji ve jeopolitik nüfuz alanındaki çıkarlarının Yunanistan'ınkilerle kesiştiği Doğu Akdeniz gibi bir bölgede stratejik ittifak ilişkisinin derinliğine dair bir gösterge.
