Washington (AP) - Trump yönetimi, Cuma günü İran hükümeti için "kritik finansal can hatlarını" kesme yönündeki son çabaları kapsamında bir Türk finans kuruluşuna yaptırım uyguladığını duyurdu.
Hazine Bakanı Scott Bessent, geçen hafta altı ayı aşkın süredir devam eden savaşın ardından Tahran'ı ABD taleplerine boyun eğdirmeye zorlamak için "Ekonomik Dışlanmış Operasyonu"nu (Operation Economic Outcast) başlatmıştı. Başkan Trump'ın talimatlarıyla İran'a yönelik ekonomik baskı kampanyasının finansal ayağını yürüten Bessent, bu operasyonla halihazırda ağır yaptırımlar altında olan İran'ı kalan ticaret ortaklarından izole etmeyi hedefliyor. Golden Global Yatırım Bankası Anonim Şirketi'ne karşı alınan son yaptırım kararları da bu çabaların bir parçası.
Hazine Bakanlığı, Türk bankasını ve bağlı kuruluşlarını, İran'ın Çin'den Türkiye'ye petrol gelirlerini transfer etme çabalarını kolaylaştırmak, ardından bu gelirlerin nakit ve altına çevrilmesini sağlamak amacıyla kurulmakla suçladı. Bakanlık ayrıca bankanın, İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) adına onlarca milyon dolarlık finansal işlemi kolaylaştırdığını ve 2022 yılında Tahran'ın petrol satışlarını yönlendirdiği gerekçesiyle ABD hükümeti tarafından zaten yaptırım listesine alınanlar da dahil olmak üzere İran finansal kuruluşlarına "bilerek" bankacılık hizmetleri sunduğunu belirtti.
Bu hafta başında ABD'de düzenlenen G20 zirvesinde konuşan Bessent, Hazine Bakanlığı'nın iki bankayı hedef aldığını ancak o aşamada isim vermediğini belirtmiş, İran ile bağlantısı olan finansal kuruluşların "Ekonomik Dışlanmış Operasyonu konusunda ne kadar ciddi olduğumuzu acı yoldan öğrenmeye devam edeceklerini" ifade etmişti.
Bessent, Cuma günü yayımladığı basın bildirisinde şu ifadeleri kullandı: "Umarız başka bankaların yaptırım listesine alınmasına gerek kalmaz, ancak bu nihai olarak uluslararası toplumun aklını başına alıp katil İran rejimine verdiği desteği ne kadar çabuk sonlandıracağına bağlı. Kim olduğunuzu biliyoruz, nerede olduğunuzu biliyoruz ve İran yılanının başını ezene kadar müttefiklerimiz ve ortaklarımızla birlikte harekete geçmeye devam edeceğiz."
Uygulanan yeni yaptırımlar, ABD'li şirketlerin ve vatandaşların Hazine Bakanlığı'nın hedef aldığı kurumlarla iş yapmasını kesin olarak yasaklarken, bu kuruluşların ABD finans sistemine erişimini de kısıtlayarak uluslararası işlem kapasitelerini sınırlıyor.
Ancak şimdiye kadar, İran'la hala iş yapanları mali bağlarını koparmaya ya da ABD'nin misillemesiyle yüzleşmeye zorlama hedefi istenilen sonucu vermedi. Çin ve Hindistan'ı da içerebilecek bir grup ülke için vaat edilen "ekonomik D-Day"in yerini, hızla İran'ın ticaret ortaklarına yönelik uyarılar ve müzakereler aldı.
İran medyasına göre, 1 Eylül Salı günü geç saatlerde güney İran'daki Kuhestak'ta bir düğün töreni sırasında ABD saldırısına uğradığı belirtilen bir binanın çatısındaki isabet noktası, 4 Eylül 2026 Cuma. (AP Fotoğraf/Vahid Salemi)
Bessent daha önce gazetecilere, küresel finans sistemini altüst etmeyi önlemek amacıyla ülkelerin iş işten geçmeden İran'dan uzaklaşması için bir fırsat tanınmasını istediğini söylemişti.
Trump yönetiminin, İran'la hala iş yapan büyük ticaret ortaklarını cezalandırma konusundaki isteksizliği, geçen hafta ABD'nin Mısır'ın devlet bankası Misr Bank'ın Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki şubesini İran ile bağlantılı finansal işlemlere karıştığı gerekçesiyle ABD finans sisteminden kesmesine rağmen tam kapsamlı yaptırım uygulamaktan kaçınmasıyla da gözler önüne serildi.
ABD ayrıca son günlerde askeri saldırılarına yeniden başladı ve bu durum İran'ın bölgede misillemesine yol açtı. İki ayaklı bu stratejinin Başkan Donald Trump için ne gibi bir sonuç doğuracağı belirsizliğini koruyor. Trump, enerji fiyatlarının yükselmesi ve Kasım ayındaki ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçiler için sorun yaratması nedeniyle, inatçı İran hükümetiyle popüler olmayan savaşı sonlandırmakta zorlanıyor.
Son ABD yaptırımlarının hedefindeki Golden Global Yatırım Bankası, web sitesine göre 2019 yılında yabancı şirketlere "bankacılık hizmetleri ve alternatif finansman yöntemleri" sunmak üzere Türkiye'nin ilk yatırım bankası olarak kuruldu.
İran'daki Kuhestak'ta Hürmüz Boğazı boyunca uzanan bir plajda bir çocuk oyuncak kamyonuyla oynarken, 4 Eylül 2026 Cuma. (AP Fotoğraf/Vahid Salemi)
İstanbul merkezli ve çoğu Türk tarafından pek tanınmayan banka, komşu ülkelerdeki hedef pazarlar aracılığıyla Türkiye'nin dış ticaretini artırmayı amaçladığını belirtiyor.
Hazine Bakanlığı'nın bu duyurusu, Türkiye'nin devlet bankası Halkbank'ın İran'a yönelik yaptırımları ihlal ettiği iddialarıyla yürütülen ve dokuz yıl süren davada ABD Adalet Bakanlığı ile uzlaşmaya vardığını açıklamasından sadece bir gün sonra geldi.
Söz konusu davada, Halkbank'taki üst düzey yöneticilerin yaklaşık 20 milyar dolar değerindeki İran petrol gelirlerini yasa dışı yollarla transfer ettikleri öne sürülmüştü. ABD savcıları, üst düzey Türk hükümet yetkililerinin bu şemayı korumak için milyonlarca dolar rüşvet aldığını iddia etmişti.
Halkbank davası, ABD-Türkiye ilişkilerinde ciddi bir çatlak yaratmış ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, davanın düşürülmesi için bizzat Beyaz Saray nezdinde girişimlerde bulunmuştu.
