WASHINGTON (AP) — ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye'deki NATO zirvesinden ülkesine dönerken, Katar'ın hediye ettiği ve kırmızı, beyaz ve lacivert renklere boyanan yeni uçak yerine, eski gök mavisi Air Force One ile eve döndü. Bu sürpriz değişiklik, ABD ile İran'ın yeniden karşılıklı saldırılara başladığı bir dönemde yaşandı.
Trump, uçak değişikliğine net bir açıklama getirmedi. Bunun yerine, "eski günlerin hatrına" bu uçağı kullanacağını söyledi ve her iki uçağın da ABD'ye dönüş yolunda, Amerikan askerlerinin kullandığı İngiltere'deki Royal Air Force Mildenhall üssüne planlanmamış bir iniş yapacağını belirtti.
Bu seyahat değişikliği, ABD'nin 400 milyon dolar harcayarak yenilediği yeni uçakla ilgili güvenlik sorularını yeniden gündeme getirdi. Yeni jetin tanıtımından bu yana çekilen fotoğraflar, uçağın eski jetlerde bulunan füze tespit ve karşı önlem sistemlerinin bir kısmına sahip olmadığını gösteriyor.
Uçak değişikliği, ABD ordusunun İran'ın bölgedeki ticari gemilere yönelik saldırılarına misilleme olarak İran'da bir dizi büyük çaplı saldırı düzenlemesinden bir günden az bir süre sonra duyuruldu. İran, Türkiye ile sınır komşusu.
Trump, ilk olarak sosyal medyadan yaptığı bir paylaşımda, bir gün önce gururla sergilediği yeni uçağın eve dönüş yolunda İngiltere'deki üsse uğrayacağını ve askerlerin "uçağı gezebileceğini" duyurdu. Trump, kendisinin ise eski Air Force One uçağıyla eve döneceğini söyledi.
Bir basın toplantısında, güvenlik endişelerinin bu değişiklikte rol oynayıp oynamadığı sorulduğunda Trump doğrudan yanıt vermedi, ancak İran söz konusu olduğunda "öldürülme listesinde bir numara" olduğunu söyledi.
Başka bir muhabirin sorusu üzerine Trump, yeni uçağın askerlere gösterileceğini, kendisinin ise "normal yöntemlerle" eve gideceğini ifade etti.
Jetin değiştirilmesinde eksik karşı önlem sistemlerinin rol oynayıp oynamadığı sorulduğunda ABD Hava Kuvvetleri, soruları Beyaz Saray'a yönlendirdi.
Beyaz Saray sözcüsü Steven Cheung yaptığı açıklamada, "Yeni Air Force One, Başkan ve ekibinin güvenliğini sağlayan üst düzey güvenlik protokolleriyle donatılmış son teknoloji bir uçaktır. Başkan'ın son zamanlarda söylediği gibi, Amerika'nın gözünü dikmiş birçok düşmanı var ve bu tehditlere karşı elimizdeki her aracı -dikkat dağıtma ve yanıltma dahil- kullanıyoruz" dedi.
Trump, Türkiye'den, başkanları 35 yıldır taşıyan eski Boeing VC-25A modellerinden biriyle ayrıldı. Sivil uçuş takip sistemleri, kalkıştan kısa bir süre sonra uçağın transponderini takip edemedi. Bu durum, mürettebatın transponderi geçici olarak devre dışı bıraktığını gösteriyor. Bu, başkanın savaş bölgeleri gibi yüksek riskli ortamlara gidiş ve dönüşlerinde kullanılan bir güvenlik önlemi. Oysa Türkiye, uzun süredir planlanmış bir zirveye ev sahipliği yapan büyük bir NATO müttefiki.
Almanya ve İngiltere dahil diğer dünya liderlerinin uçakları, takip edilebilir transponderlerle ayrıldı.
Katar'ın hediye ettiği ve Trump'ı taşımak üzere modifiye edilen lüks Boeing 747-800, Çarşamba günü erken saatlerde Türkiye'den ayrıldı ve öğleden sonra RAF Mildenhall'a indi.
İran'ın envanterinde, kendi sınırlarından Türkiye'ye yaklaşık 800 millik (1.300 kilometre) mesafeyi kat edebilecek menzile sahip birçok füze ve insansız hava aracı bulunuyor. Bunlar arasında Şahed tipi İHA'lar ve Şahab balistik füzeleri de yer alıyor.
Ancak Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'ne göre İran, yaklaşık 2.500 mil (4.000 kilometre) menzildeki İngiltere'yi etkili bir şekilde vurabilecek silahlara sahip değil.
Her başkan tarafından kullanılan uçak filosunun işletimini denetleyen ABD Hava Kuvvetleri, daha önce Katar jetini ("köprü" uçağı olarak da biliniyor) hizmete sokmak için gerekli yükseltme ve değişikliklerin yalnızca bir kısmına öncelik vermek zorunda kaldıklarını söylemişti.
Hava Kuvvetleri, jetin hızlı dönüşümünün "güvenlik, emniyet veya güvenli iletişim açısından herhangi bir risk kabul edilmeden" yapıldığını savundu, ancak "nihai (Air Force One uçağı) için gerekli olan birkaç son derece karmaşık mühendislik modifikasyonunun Köprü uçağına kasıtlı olarak dahil edilmediğini" kabul etti.
Havacılık ve savunma danışmanlık firması Teal Group'tan kıdemli analist Jeremiah Gertler, Associated Press'e yaptığı açıklamada, karşı önlem sistemlerinin ve görünüşe göre daha az sayıda iletişim anteninin bulunmamasının, Katar jetinin yalnızca yurt içi uçuşlar için daha uygun olduğunu gösterdiğini söyledi.
Trump, yeni Katar jetiyle ilk uçuşunu geçen hafta Kuzey Dakota'ya yapmıştı.
Orijinal Air Force One uçakları, Soğuk Savaş'ın sonuna doğru sıfırdan inşa edilmişti. Bu uçaklar, nükleer patlamanın etkilerine karşı güçlendirilmişti ve füze karşı önlemleri ile yerleşik bir ameliyathane gibi bir dizi güvenlik özelliği içeriyordu.
Jetler ayrıca acil durumlar için havada yakıt ikmali yetenekleriyle donatılmış durumda, ancak bu özellik başkan uçaktayken hiç kullanılmadı.
Air Force One jetlerinin kalıcı yükseltmeleri olarak modifiye edilmekte olan iki Boeing jetinin teslimatı gecikti ve 2028'de teslim edilmesi bekleniyor.
