KAHİRE (AP) — Amerika Birleşik Devletleri ve İran Perşembe günü karşılıklı füze saldırıları düzenledi. Karşılıklı saldırı modelinin yeniden hakim olmasıyla, beş aylık çatışmanın hızlı bir şekilde sona ermesi umutları azaldı.
Birkaç günlük aranın ardından daha geniş bir savaş korkusu büyüdü. Yenilenen çatışmalar daha fazla ülkeyi içine çekme tehdidi oluşturuyor: Ürdün Perşembe günü ikinci gün üst üste İran füzelerini durdurduğunu açıklarken, Kuveyt kuzey kesiminde düzenlenen bir saldırıda bir kişinin öldüğünü duyurdu. Ayrıca bu hafta bir Mısır limanındaki gemilerde insansız hava araçları yangın çıkardı ve Suudi Arabistan, Irak'taki İran destekli milislerin ateşi altında kaldığını belirtti.
Başlangıcında ABD Başkanı Donald Trump'ın dört ila beş hafta süreceğini söylediği ancak daha uzun sürebileceği uyarısında bulunduğu savaş, akaryakıt fiyatlarının fırlamasına ve küresel ekonominin altüst olmasına neden oldu. Aylar geçtikçe, ABD'nin üslerini ve müttefiklerini savunmak için ihtiyaç duyduğu silah stokunun tükenmesi endişeleri derinleşti.
Hafta sonu başlayan ve arabulucular arasında diplomatik ilerleme umutları uyandıran çatışmadaki son duraklama, Orta Doğu'daki birçok ülkede artan füze ve insansız hava aracı saldırılarıyla sona erdi.
Kilit arabulucu ülke olan Pakistan Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Tahir Andrabi, "Güvenlik durumunun istikrarsız olmaya devam ettiğini endişeyle not ediyoruz" dedi. Andrabi, diplomatların hâlâ çatışmaya son vermek için çaba gösterdiğini ekledi. Sözcü gazetecilere, "Görüşmeler, durumu, özellikle de Hürmüz Boğazı'ndaki durumu normalleştirmek için sürüyor" ifadelerini kullandı.
ABD ve İran karşılıklı saldırı düzenledi
Kuveyt ordusu, Ürdün'ün hava savunmasının İran'dan fırlatılan beş füzeyi düşürmesinden saatler sonra, Perşembe günü İran'ın Kuveyt'teki bir Çin firmasına ait binayı vurduğunu, yapıya ağır hasar verdiğini ve bir işçiyi öldürdüğünü açıkladı.
Ürdün'ün devlet haber ajansı Petra, ülkenin silahlı kuvvetler sözcüsüne atıfta bulunarak, Ürdün'ün müdahalesinde herhangi bir yaralanma bildirilmediğini duyurdu. Her iki ülke de ABD'nin müttefiki ve Amerikan askerlerine ev sahipliği yapıyor.
Saldırılar, ABD ordusunun, daha önce Ürdün'deki bir ABD üssüne yönelik İran füze saldırısına yanıt olarak "İran'a karşı ağır bir saldırı dalgası" gerçekleştirdiğini açıklamasının ardından geldi.
Orduya bağlı Merkez Kuvvetler (CENTCOM) sosyal medya paylaşımında, ABD'nin İran Devrim Muhafızları'na ait düzinelerce hedefi vurduğunu, bunların arasında askeri komuta merkezleri, füze ve insansız hava aracı tesisleri ile kıyı gözetleme ve savunma mevzilerinin bulunduğunu belirtti.
İran'ın resmi IRNA haber ajansı, Hürmüz Boğazı'nda İran anakarasının hemen açıklarında bulunan ve çatışmanın merkezinde yer alan, dünyanın enerji tedariki için hayati öneme sahip Keşm Adası'na düzenlenen saldırıda üç kişinin öldüğünü, iki kişinin yaralandığını duyurdu.
En son füze saldırısı, ABD'nin Çarşamba günü Suudi Arabistan'la birlikte Irak'taki İran destekli milislere yönelik düzenlediği ve en az 20 militan ile altı İranlı danışmanın öldürüldüğü saldırının ardından geldi.
Mısır limanında iki doğal gaz gemisinde yangın çıktı
Ayrıca Çarşamba günü İngiliz deniz güvenlik firması Ambrey, Mısır'ın Dimyat limanında iki doğal gaz gemisinde insansız hava aracı saldırılarının yangın çıkardığını bildirdi. ABD'ye ait bir yüzer depolama tesisi ile bir Yunan şirketine ait tankere yönelik saldırıların sorumlusu hemen tespit edilemedi. Herhangi bir yaralanma bildirilmedi.
Mısır başbakanlık ofisi, ilk incelemelerin iki gemideki yangınlara bir insansız hava aracının neden olduğunu gösterdiğini belirtti.
ABD'nin yakın müttefiki ve bölgesel arabulucu olan Mısır, savaş sırasında doğrudan askeri eylemden kaçınan Orta Doğu'daki sayılı ülkelerden biri. İran veya müttefikleri tarafından yapılacak bir saldırının doğrulanması, çatışmanın önemli ölçüde genişlemesi anlamına gelecektir.
Oval Ofis'teki bir etkinlikte, Trump'a gemilere yönelik saldırılardan İran'ın sorumlu olup olmadığı soruldu. Trump, "Bu biraz daha aynı şey" yanıtını verdi.
Dimyat Liman İdaresi Perşembe günü Facebook'ta yaptığı açıklamada tesisin tamamen faaliyette olduğunu bildirdi. Yemen'deki İran destekli Husiler saldırıyı üstlenmediklerini açıkladı.
Savaş küresel ekonomiyi altüst etti
Savaşın başlarında İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki gemileri tehdit etmeye ve ateş açmaya başlamasından bu yana, çatışma küresel ekonomiyi altüst etti. Su yolundan enerji sevkiyatı neredeyse durma noktasına geldi. Savaşı sona erdirme diplomatik çabalarının büyük kısmı, barış zamanında dünyadaki petrol ve doğal gaz sevkiyatının yüzde 20'sinin geçtiği boğazın yeniden açılmasına odaklanmış durumda.
Boğaz fiilen yeniden kapandı ve son haftalarda başka yerlerdeki çatışmalar enerji arzını daha da daralttı.
Suudi Arabistan, Irak'lı milisleri son günlerde petrol tesislerine karşı insansız hava araçları kullanmakla suçladı. Irak milislerinin çatı örgütü başlangıçta iddiaları reddederken, Husiler ayrı ancak bağlantılı bir çatışma kapsamında Suudi enerji tesislerine saldırdıklarını söyledi.
Husiler, Suudi gemilerine abluka ilan etti ve Orta Doğu'nun bir diğer hayati ticaret yolu olan Kızıldeniz'den Aden Körfezi'ne geçen Bab el-Mendep Boğazı'nı kapatma tehdidinde bulundu. Suudi Arabistan'ın savaş sırasında Hürmüz Boğazı'nı bypass etmek için kullanmasıyla bu rota daha da önemli hale geldi.
Pazartesi günü Husiler, Suudi Arabistan genelinde petrol taşımak için kullanılan ve Kızıldeniz'deki Yanbu limanına giden tesisleri hedef alan insansız hava araçları fırlattıklarını söyledi. İsyancılar saldırının, Yemen hava sahasını ihlal ettiğini iddia ettikleri bir Suudi insansız hava aracına misilleme olduğunu belirtti.
Associated Press tarafından analiz edilen Planet Labs'a ait Pazartesi günü uydu görüntüleri, Suudi Aramco'nun günde yaklaşık 7 milyon varil ham petrol işleme kapasitesine sahip Abkayk (Abqaiq) petrol işleme tesisinde hasar olduğunu gösterdi.
Konuya aşina, özel toplantılar hakkında kamuoyuna açıklama yapma yetkisi olmayan iki kişiye göre, Suudi Arabistan Savunma Bakanı Halid bin Selman Çarşamba günü Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance ile bir araya geldi. Kaynaklar, Suudi Arabistan'ın Irak'lı milislere yönelik ABD saldırılarına katılma kararının, İran'a krallığın İran veya vekillerinin Suudi petrol endüstrisini ve diğer kritik altyapıyı hedef almasına tolerans göstermeyeceği mesajını vermek olduğunu söyledi. Aynı zamanda savunma bakanı, Trump ve Vance'e Suudilerin savaşta tansiyonun düşmesini ve Washington ile Tahran'ın müzakere masasına dönmesini istediğini vurguladı.
___
Samy Magdy ve Elena Becatoros, Associated Press
Becatoros, Atina, Yunanistan'dan bildirdi. Associated Press yazarları Konstantin Toropin Washington'dan, Qassim Abdul-Zahra Bağdat'tan ve Fatma Khaled Kahire'den katkıda bulundu.
