KAHİRE (AP) — ABD ordusu, Perşembe günü İran'a karşı 13. gece saldırısını başlatarak önemli askeri ve ticari hedefleri vurdu. Çatışmalar deniz yollarında tırmanırken, Yemen'deki İran destekli Husiler Kızıldeniz'de iki Suudi petrol tankerini hedef aldıklarını duyurdu. Bu gelişme, uluslararası petrol fiyatlarının varil başına 100 doları aşmasıyla İran savaşının daha da genişleyebileceğine işaret ediyor.
Yeni saldırıların duyurulmasından kısa süre sonra İran devlet medyası, askeri malzeme ve ticari kargo sevkiyatı için kritik bir merkez olan liman kenti Bender Abbas'ta patlamalar meydana geldiğini bildirdi. İki kişinin yaralandığı belirtildi.
Patlamaların ayrıca, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki gemilere saldırmak için kullanabileceği insansız botlar da dahil olmak üzere deniz varlıklarının depolandığı Keşm Adası'nda ve kuzeybatıdaki Andimeşk, Omidiye ve Firuzabad yakınlarında da duyulduğu aktarıldı. İran devlet medyası, Karun Nehri üzerindeki Ahvaz'ın eteklerine düzenlenen bir ABD füze saldırısında dört kişinin öldüğünü ve beş kişinin yaralandığını duyurdu.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), son saldırı dalgasının "İran'ın sivil denizcileri ve bölgesel sularda seyreden ticari gemileri tehdit etme kabiliyetini daha da zayıflatmak" amacıyla yapıldığını açıkladı. Amerikalılar, barış zamanında dünyadaki petrol ve gazın beşte birinin geçtiği stratejik su yolunun kontrolünü yeniden ele geçirmeye çalışıyor. CENTCOM, saldırıların Cuma günü yerel saatle sabah 5'ten kısa bir süre önce sona erdiğini bildirdi.
Bu arada Husiler, dünya ekonomisinin İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasıyla sarsıldığı bir dönemde bir başka önemli ticaret yolunu daha kapatmakla tehdit etti. İran ve ABD, boğazın kontrolü için mücadele ederken saldırıları artırdı ve bu da alternatif yollar arayışını hızlandırdı.
Başkan Donald Trump, Husilerin gemilere yönelik saldırılarının devam etmesi halinde "büyük bir askeri cezalandırma" uygulanacağı tehdidinde bulundu.
Trump sosyal medyada, "Bunu bir daha yaparlarsa, ABD İran'ı sorumlu tutacak, çünkü Husiler İran'ın bir vekili ve/veya temsilcisidir. İran'a ve tabii ki Husilerin kendilerine büyük bir askeri ceza verilecek" ifadelerini kullandı.
Söylemler tırmandıkça ekonomik yansımalar da arttı. Uluslararası standart olan Brent tipi ham petrolün fiyatı yüzde 6'nın üzerinde artarak varil başına yaklaşık 100 dolara yükseldi. Bu, iki tarafın geçen ay ön bir barış anlaşmasına varmasından ve anlaşmanın kısa süre sonra çökmesinden bu yana görülen en yüksek seviye.
Hem ABD hem de İran'la yakın bağları olan Irak Başbakanı Ali el-Zaidi, Perşembe günü barış ve diyalog çağrısı yapmak üzere Tahran'daydı. Ofisinden yapılan açıklamada, Irak topraklarının İran'a yönelik saldırılar için kullanılmasına izin vermeyeceği sözünü verdi. El-Zaidi, bu ayın başlarında Washington'da Trump'la bir araya gelmişti.
Husi saldırıları petrol sevkiyatlarına 'çifte darbe' vuruyor
Husilerin SABA haber ajansı, isyancıların Kızıldeniz'de Encelia ve Layla adlı iki tankeri vurduğunu ve her iki gemide de yangın çıktığını bildirdi. Herhangi bir can kaybı bildirilmedi.
Bu, Husilerin bu hafta başlarında Yemen'e uygulanan abluka ve Yemen'in isyancıların kontrolündeki başkenti Sanaa'daki uluslararası havalimanına yapılan son saldırıya misilleme olarak Suudi bağlantılı gemilere Bab el-Mendeb Boğazı'ndan geçişi engellediklerini duyurmasından bu yana bir gemiye yapılan ilk saldırı oldu.
Arap Yarımadası'nın güney ucundaki Bab el-Mendeb, Kızıldeniz'i Aden Körfezi'ne bağlayan hayati bir nakliye geçiş noktası. Dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 12'si ve küresel konteyner trafiğinin dörtte biri, Mısır'ın Süveyş Kanalı üzerinden Avrupa ile Asya arasında hareket ederken buradan geçiyor.
Suudi devlet ajansı SPA, gece boyunca Kızıldeniz'de düzenlenen bir saldırının Encelia'yı ateşe verdiğini bildirdi. Layla'dan bahsedilmedi.
Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları Merkezi, Suudi Arabistan'ın El Şukayk kentinin 130 kilometre (80 mil) güneybatısında, Kızıldeniz'de bir tankerin "bilinmeyen bir mermi" ile vurulduğuna dair bir rapor aldığını açıkladı.
Denizcilik veri ve analiz firması Lloyd's List Intelligence'a göre Husi saldırıları, Suudi Arabistan'ın Kızıldeniz'deki Yanbu limanından yapılan petrol sevkiyatlarını riske atıyor ve Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklığın üzerine "çifte darbe" anlamına geliyor.
Suudi Arabistan, savaş Basra Körfezi'ni tıkadığı için günde milyonlarca varil petrol ihracatını bir kara boru hattıyla Yanbu'ya yönlendirdi.
Lloyd's, Perşembe günü düzenlenen çevrimiçi bir web seminerinde, Husi tehdidinin "bu rotanın uygulanabilirliği konusunda soru işaretleri yarattığını" belirtti.
İki taraf da Hürmüz Boğazı'nda geri adım atmıyor
İran, Hürmüz Boğazı'nda trafiği yönetme ve potansiyel olarak ücret talep etme hakkına sahip olduğunu söylüyor. Boğaz, savaştan önce herkese ücretsiz açıktı. İran, ABD güçlerinin denetimindeki ve Tahran'ın kontrolü dışında olması amaçlanan bir rotayı kullanan gemilere saldırdı.
Trump, Perşembe günü sosyal medyada, ABD'nin elinde bulunan yaptırım uygulanan İran fonlarının, savaşta hasar gören teknelerin onarım masraflarını karşılayacağını söyledi.
Trump, "Lütfen bu açıklamanın, bundan böyle gemilere, kargolara veya bunlarla ilgili herhangi bir şeye verilen tüm hasarların, ABD'nin elinde bulunan ve kontrol ettiği İran parasıyla ödeneceğini temsil etmesine izin verin" dedi.
Trump'ın fonlara el koymak ve harcamak için hangi yasal mekanizmaları kullanacağı belirsiz olsa da, bunun "adil ve hakkaniyetli bir şey" olacağını söyledi.
İran Dışişleri Bakanı Seyid Abbas Arakçi, bu tür bir varlıklara el konulmasının "yangını körükleyici" bir emsal teşkil edeceğini belirtti.
Arakçi, Cuma günü erken saatlerde sosyal medyada yaptığı açıklamada, "Bu fonları kutlayan veya bundan kâr edenler şunu unutmamalı: Hükümetler müsadereyi normalleştirdiğinde, hiç kimsenin varlığı güvende değildir. Ortaya çıkacak kaos hoş veya barışçıl olmayacak" ifadelerini kullandı.
ABD, İran'ın saldırılarına yanıt olarak İran genelinde geniş çaplı bir saldırı kampanyası başlattı ve İran limanlarına yönelik deniz ablukasını yeniden uygulamaya koydu. CENTCOM, ablukanın yeniden başlamasından bu yana bir düzine kadar ticari gemiyi yönlendirdiğini ve birini devre dışı bıraktığını açıkladı.
Söz savaşı da tırmandı. İran Dışişleri Bakanı Arakçi, Tahran'ın ABD'nin altyapısına yönelik saldırılarına "göze göz" politikası uygulayacağını söyledi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Trump'ın politikasının "göze baş" olduğunu söyledi.
Rubio, Filipinler'deki bir bölgesel zirve için seyahat ederken gazetecilere yaptığı açıklamada, "Akıllarını başlarına toplayana kadar bedel her gece daha da artacak" dedi.
İran Sağlık Bakanlığı, 27 Haziran'da yeniden başlayan ABD hava saldırılarında şu ana kadar 55 kişinin öldüğünü ve 629 kişinin yaralandığını açıkladı.
İran, ABD saldırılarına kurak komşu Körfez ülkelerinde enerji altyapısını ve içme suyu sağlayan tuzdan arındırma tesislerini hedef alarak karşılık verdi.
Anketler, savaşın Amerikalılar arasında popüler olmadığını gösteriyor. Bu durum, Perşembe günü ABD Temsilciler Meclisi'nde savaşı durdurma kararının dar bir farkla geçmesine de yansıdı. Bir avuç Cumhuriyetçi parti çizgisini aşarak önlemi desteklese de, oylama büyük ölçüde sembolik kaldı.
___
ELENA BECATOROS, FATMA KHALED ve COLLIN BINKLEY, Associated Press
Becatoros Atina, Yunanistan'dan; Binkley ise Washington'dan bildirdi. Associated Press muhabirleri Munir Ahmed (İslamabad, Pakistan), Bassem Mroue (Beyrut), Michelle L. Price ve Jim Gomez (Manila, Filipinler), Qassim Abdul-Zahra (Bağdat), Konstantin Toropin ve Matthew Lee (Washington) ile Christopher Weber (Los Angeles) bu habere katkıda bulundu.
