ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Perşembe günü ABD'nin İran ile yaşadığı çatışmayı tanımlamak için 'savaş' kelimesinin kullanılmasını reddetti. Vance, Cumhuriyetçilerin Kongre'deki dar çoğunluklarını korumaya çalıştığı Kasım ayındaki ara seçimlere kadar bu 6 aylık çatışmanın sona ereceğine dair bir tahminde bulunmaktan da özenle kaçındı.
Beyaz Saray'daki bir basın brifinginde, çatışmanın 3 Kasım'daki kongre seçimlerinden önce sona erip eremeyeceği sorulduğunda Vance, 'Ben buna savaş demem. Şu anda aktif bir çatışma yok' dedi.
Vance'ın bu iddiası, İran'ın hafta başındaki ABD saldırılarına misilleme olarak Perşembe günü ABD'nin Körfez'deki müttefiki Kuveyt'i vurduğu bir dönemde geldi.
Başkan Yardımcısı, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemileri hedef almaya devam etmesi nedeniyle ABD'nin bu haftaki saldırıları gerçekleştirme 'sorumluluğu' bulunduğunu söyledi.
Vance'ın çatışmanın şiddetini hafifletme çabası, Trump ve yönetiminin önündeki zorlu görevi gözler önüne seriyor. Beyaz Saray'ın başlangıçta birkaç hafta süreceğini söylediği ve popüler olmayan bu çatışma, benzin fiyatlarını artırıp tüketicileri daha yüksek enflasyonla baş başa bırakırken, Trump Amerikan seçmenini Cumhuriyetçileri Kongre'nin kontrolünde tutmaya ikna etmeye çalışıyor.
Vance, 'yapay zaman çizelgeleri' belirlemek istemediğini söyledi.
'Ama bu ne zaman bitecek? diye sorduğunuzda, bana İranlılar gemilere ateş etmeyi ne zaman bırakacak? gibi bir soru soruyorsunuz' diyen Vance, 'Bence gerçek şu ki, bu sorunun cevabını bilmiyorum. Bunu İranlılara sormanız gerekir' ifadelerini kullandı.
Yönetim, Temmuz ayında Pentagon yetkililerinin çatışmadaki ölü ve yaralı sayılarına dair kesin kaynak olarak gösterdiği Savunma Zayiat Analiz Sistemi'nde dört şehit askeri ve düzinelerce yaralı askeri yeniden sınıflandırdığı için eleştirilerin hedefi olmuştu. ABD ve İran arasındaki kısa süreli ateşkesin bozulmasından sonra yaşanan çatışmalarda ölen veya yaralananlar, başlangıçta savaş toplamalarında sayılırken, 'Denizaşırı Operasyonlar' adlı yeni bir kategoriye kaydedildi.
Beyaz Saray, Körfez'den daha fazla petrol çıktığında ısrar ediyor ancak fiyatlar yüksek kalmaya devam ediyor. Brent petrolün varil fiyatı Perşembe günü 95 doların üzerinde seyretti. Uluslararası gösterge, çatışma başlamadan önce varil başına yaklaşık 72 dolar seviyesindeydi.
Yine de Trump ve yardımcıları, ABD Donanması'nın savaş öncesi dünyada işlem gören petrolün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın kontrolüne sahip olduğu mesajını vermeye çalışıyor. Kritik su yolundan artık savaşa yakın bir seviyede Körfez petrolü geçtiğini savunuyorlar.
Vance, Perşembe günkü basın brifinginde ABD'nin Çarşamba günü yaklaşık 15 milyon varil petrole refakat ettiğini söyledi. Bu açıklama, Enerji Bakanı Chris Wright'ın Çarşamba günü CNBC'ye verdiği ve ABD Donanması'nın yardımıyla Pazartesi günü boğazdan 17 milyon varil petrol taşındığını belirttiği röportajın ardından geldi. Savaş başlamadan önce boğazdan günde 20 milyon varil Körfez petrolü akıyordu.
Ancak deniz trafiğini takip eden bağımsız firmalara göre, boğazdan geçen gemi trafiği hala savaş öncesi seviyelerin çok altında.
Denizcilik verileri şirketi Lloyd’s List Intelligence'ın verilerine göre, geçen hafta 102, ondan önceki hafta 126 geçiş oldu. Savaş öncesi ise bu rakam günde 130 veya daha fazlaydı.
TankerTrackers.com'a göre, son 28 günde boğazdan günde ortalama 5 milyon varil petrol çıktı. Diğer yakın tahminler ise günde 2 milyon ile 6 milyon varil arasında değişiyor.
Trump dalgalı piyasaları yatıştırmaya çalışıyor. Savaş sürecinde Trump, küresel piyasalar gerginleştiğinde defalarca müzakerelerde ilerleme kaydedildiğini duyurdu veya son anda askeri harekat tehditlerini geri çekti. Piyasalar, onun barış sinyallerine veya ilerleme ipuçlarına hızla tepki verdi.
Savunma Öncelikleri (Defense Priorities) Orta Doğu Direktörü Rosemary Kelanic, yönetimin petrol akışlarının dramatik şekilde arttığına dair iddiaları için 'Yönetim hala petrol piyasalarını sözlü müdahalelerle yönlendiriyor. Fiyatların çok yükselmesini engellemek ve daha kötü bir fiyat artışı yaşanmadan önceki süreyi uzatmak için bunu tekrar yapıyor gibi görünüyorlar' dedi.
İran'ın ABD askeri kampanyası karşısında geri adım atmaması üzerine Trump, gerekirse güç kullanımının artırılması tehditlerini ekonomik baskıyla birleştiren iki yönlü bir yaklaşım benimsedi.
Trump, ABD ve İsrail tarafından başlatılan kampanyanın İran'ın deniz ve hava kuvvetleri için yıkıcı olduğunu sürekli vurguluyor. İranlı yetkililer, ülkenin doğrudan ve dolaylı olarak 270 milyar dolarlık hasar gördüğünü belirtti. Savaşın ilk haftalarında İsrail'in askeri saldırıları, teokratik hükümetin liderlik yapısının büyük bir kısmını, Yüksek Rehber Ayetullah Ali Hamenei dahil olmak üzere yok etti.
Yine de İran, boğaza ve ABD'nin Körfez'deki müttefiklerine düzenlediği kendi saldırılarıyla bir koz buldu. Ancak yönetim, daha fazla petrolün geçtiğini öne sürerken, bir yandan da su yolunun her geçen gün daha az önemli hale geleceği tezini savunuyor.
Hazine Bakanı Scott Bessent, bu hafta Fox Business'a verdiği röportajda, bölge için planlanan yeni kara boru hatlarının enerji darboğazını bypass etmesiyle Hürmüz Boğazı'nın iki yıl içinde 'değersiz bir su parçası' haline geleceğini söyledi. Trump ise Perşembe günü sosyal medyadan, Suriye'nin Akdeniz kıyısındaki Baniyas limanını Körfez ihracatçıları için uluslararası pazarlara giden batıya doğru bir rota haline getirme çabalarını anlatan bir haberi öne çıkardı.
Bu arada İran ve Umman, yakın zamanda Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğini ortaklaşa yönetmek için kademeli bir yaklaşımı görüştü.
Analistlere göre Trump, ara seçimler öncesinde bir bekleme sürecine yerleşti. Yönetim, güçlü İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) dahil olmak üzere İranlı hardlinecuları ekonomik olarak boğma konusunda ilerleme kaydettiğini savunuyor. Ancak analistlere göre, şu anda Trump'ın İran'ı boğazın kontrolünü ele geçirecek bir konuma sokacak herhangi bir planı kabul etmesi zor.
Trump'ın ilk yönetiminde İran politikası konusunda kıdemli danışmanlık yapan Richard Goldberg, 'Devlet başkanının, geri alınan Hürmüz Boğazı kontrolünün en ufak bir miktarını bile IRGC'ye geri verecek herhangi bir şeyi kabul edeceğine inanmakta zorlanıyorum' dedi.
Carnegie Uluslararası Barış Vakfı'ndan kıdemli araştırmacı Aaron David Miller, ekonomisine devasa bir acı verilmesine rağmen İran'ın 'Trump'ı kutudan çıkarmaya' hazır görünmediğini söyledi.
Miller, aynı zamanda Trump'ın ara seçimler öncesinde bir bekleme sürecine girdiğini, hem İran'ın tam kapasiteyle bombalanmasına geri dönmekten hem de Hürmüz Boğazı konusunda Tahran'a herhangi bir taviz vermekten kaçındığını belirtti.
Miller, 'Beyaz Saray devasa bir savaş istemiyor ve devasa tavizler veriyor gibi görünmek de istemiyor. İzledikleri yol, bu iki şeyden de kaçınıyor' diye konuştu.
Habere Associated Press'ten Aamer Madhani imza attı. AP muhabirleri Jonathan J. Cooper ve Josh Boak (Washington) ile David McHugh (Frankfurt, Almanya) bu rapora katkı sağladı.
