NEW YORK (AP) — Orta Doğu'da petrol tesislerine ve gemilere yönelik düzenlenen saldırılar, halihazırda zor durumda olan tedarik zincirini tamamen felç etme tehdidi yaratınca petrolün varil fiyatı yaklaşık altı haftada ilk kez 100 doları aştı.
Uluslararası standart olan Brent ham petrolünün en çok işlem gören varil kontratı, Çarşamba günü erken saatlerde yüzde 2,4 sıçrayarak 100,29 dolara ulaşmadan önce 97,89 dolardan kapanmıştı.
ABD referans ham petrolü ise yüzde 1,9 değer kazanarak varil başına 94,77 dolara yükseldi.
Petrol fiyatlarındaki bu ani yükseliş, benzin, motorin ve uçak yakıtı fiyatlarını da doğrudan etkiliyor. Bu durum, seyahat maliyetlerini artırmanın yanı sıra, taze gıda gibi hızlı taşınması gereken veya mobilya ve beyaz eşya gibi uzun mesafelere gönderilmesi zorunlu olan ürünlerin fiyatlarını da yukarı çekiyor.
Piyasalar, ABD ordusunun bir Donanma savaş gemisine yönelik füze saldırı girişimine misilleme olarak beş İran tankerini vurduğunun açıklanmasının ve İran destekli Husi isyancıların Suudi Arabistan'daki petrol tesislerinde yangınlara yol açan saldırılarının ardından tepki verdi.
Ham petrol fiyatları, İsrail ve ABD'nin İran'a savaş açmasının ardından sert bir şekilde yükselmiş ve o günden bu yana geçen altı aydan uzun sürede büyük dalgalanmalar yaşamıştı. Çatışmalar, savaş öncesinde dünya petrol arzının beşte birinin geçtiği dar bir su yolu olan Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin büyük ölçüde durmasına neden oldu.
Brent petrol, Mart, Nisan ve Mayıs aylarının büyük bir bölümünde 70 dolardan 100 dolara kadar tırmandı. Temmuz ayında ise fiyatlar, ABD ve İran'ın mahsur kalan tankerlerin petrolü Basra Körfezi'nden güvenli bir şekilde çıkarmasına olanak tanıyacak bir plan üzerinde anlaşacağına dair umutların artıp azalmasına paralel olarak yeniden 72 ile 102 dolar arasında dalgalanma gösterdi.
Bank of America analistleri Salı günü yayımladıkları bir araştırma notunda, "ABD'deki ara seçimlerden önce kalıcı bir anlaşmaya varılması giderek daha düşük bir ihtimal haline geldi ve bu durum seçimlerden sonra da çözümsüz kalabilir" değerlendirmesinde bulundu.
Analistler, "Hürmüz'deki kesintilerin daha kalıcı hale gelmesi ışığında" yılın ikinci yarısı için petrol fiyatı tahminlerini varil başına 83 dolara yükseltirken, boğazdaki deniz trafiğinin kademeli olarak toparlanmasını beklediklerini de sözlerine ekledi. Saldırıların trafik üzerinde baskı yaratmaya devam etmesi durumunda fiyatların varil başına 95-120 dolara ulaşabileceğini, büyük enerji altyapısında meydana gelebilecek bir hasarın ise fiyatları varil başına 150 dolara kadar sıçratabileceğini belirttiler.
ABD ve İran arasında çatışmayı sona erdirmeye yönelik ön anlaşma müzakereleri, Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konusunda çıkmaza girdi. İran, kıyılarındaki bu su yolundan geçen gemiler için şartları belirleme ve ücret alma hakkına sahip olduğu konusunda ısrar ediyor. ABD ise geçişin serbest kalmasını isterken, İran'ın limanlarını ve petrol tankerlerini engellemek için bir Donanma ablukası uyguluyor.
Yemen'deki Husilerin son dönemde yoğunlaştırdığı saldırılar, küresel petrol arzını daha da kısıtlayabilir. Zira Husiler, Suudi Arabistan'ın savaş sırasında petrol taşımak için güvendiği alternatif bir deniz yolu güzergahını hedef alıyor.
Yüksek enerji maliyetleri bu yıl dünya genelinde tüketicileri, işletmeleri ve ekonomileri baskı altında tutuyor; bu durum ABD dışındaki ülkelerde çok daha ağır hissediliyor. Bank of America'nın Pazartesi günü yayımladığı araştırma notuna göre, Rusya'daki rafineri arızaları, diğer bölgelerdeki rafinaj faaliyetlerinin azalması ve stoklardaki keskin düşüş, motorin ve benzin fiyatlarını rekor seviyelere yaklaştırdı.
Kasım ayındaki ara seçimler yaklaşırken, bu durumun Amerikan tüketicileri üzerindeki etkileri Başkan Donald Trump ve Cumhuriyetçi Parti için hala büyük bir endişe kaynağı olmaya devam ediyor.
Motorcular Birliği AAA'nın verilerine göre, ABD'de salı günü normal benzinin gallon fiyatı ortalama 4,15 dolar oldu ve bu rakam geçen yıla göre yüzde 26 artış gösterdi. Gallonu 5,90 dolar olan motorin ise bir yıl öncesinin aynı gününe kıyasla yüzde 59 daha pahalıya satıldı.
Yüksek petrol fiyatları, küresel havayolu sektörünün en büyük gider kalemlerinden biri olan uçak yakıtı maliyetlerini de yukarı çekti. ABD'li ve uluslararası havayolu şirketleri buna, seferleri iptal ederek ve bilet ile ek ücretlere zam yaparak yanıt verdi.
