NATO liderleri, 7-8 Temmuz tarihlerinde Ankara'da bir araya gelecek. Diplomatik kaynaklara göre zirvenin ana gündem maddelerini savunma harcamaları, ABD askeri güçlerinin Avrupa'da kademeli olarak yeniden konuşlandırılması, Ukrayna'ya askeri desteğin sürdürülmesi ve İttifak'ın savunma sanayi tabanının güçlendirilmesi oluşturacak.
Zirve, NATO'nun Haziran 2025'teki Lahey Zirvesi'nde verilen taahhütleri somut askeri kapasitelere dönüştürmeyi hedeflediği bir dönemde gerçekleşiyor. Liderler, caydırıcılık ve savunmayı güçlendirmeye, savunma üretimini hızlandırmaya ve Müttefik kuvvetler arasındaki uyumu artırmaya odaklanacak.
Savunma harcamaları ve yüzde 5 taahhüdü
Liderler, toplam savunma harcamalarının 2035 yılına kadar GSYİH'nın yüzde 5'ine çıkarılması taahhüdünün uygulanmasını ele alacak. Bu hedefin yüzde 3,5'luk kısmı temel askeri harcamaları, kalan yüzde 1,5'lik kısmı ise savunma ve ulusal dayanıklılığı artıracak yatırımları kapsıyor.
Diplomatik kaynaklar, İttifak'ın birlik ve ilerleme mesajı vermeyi hedeflediğini belirtiyor. Birçok müttefik ülke savunma bütçelerini önemli ölçüde artırmış durumda. Ancak uygulama takvimleri konusunda görüş ayrılıkları sürüyor. Yunanistan, Polonya, İskandinav ülkeleri ve Baltık ülkeleri yeni hedefi karşılarken, diğer bazı müttefikler henüz ikna edici uyum planları sunmuş değil.
ABD Başkanı Donald Trump'ın, yüzde 5 taahhüdünün derhal uygulanması çağrısını yinelemesi ve Avrupalı müttefikleri Avrupa'nın konvansiyonel savunmasında daha büyük ve adil bir sorumluluk üstlenmeye çağırması bekleniyor.
NATO'daki ABD Büyükelçisi Matthew Whitaker da Washington'un her müttefikin yüzde 5 hedefine yönelik güvenilir bir yol izlemesini beklediğini vurguladı. Whitaker, artan harcamaların gerçek askeri kapasitelere dönüşmesi gerektiğinin altını çizdi.
NATO dönüşümü ve Avrupa sorumluluğu
Savunma harcamaları tartışmaları, NATO'nun daha geniş kapsamlı dönüşümünün bir parçasını oluşturacak. Avrupalı müttefikler ve Kanada'nın, ABD'nin 5. Madde taahhüdünü sürdürmesiyle birlikte Avrupa'nın konvansiyonel savunmasında daha fazla sorumluluk üstlenmesi bekleniyor.
ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığının ayarlanmasına yönelik görüşmelerin yapıcı bir şekilde ilerlediği bildirildi. ABD, geçişin kademeli olması gerektiğini kabul ediyor; Avrupalı müttefikler ve Kanada bazı kabiliyetlerin yerini hemen alabilirken, diğerleri daha fazla zamana ihtiyaç duyacak.
Liderlerin operasyonel ayrıntıları veya asker sayılarını tartışması beklenmiyor. Bunun yerine sürecin siyasi yönüne odaklanılacak, askeri planlama savunma yetkililerine bırakılacak.
Ukrayna'ya askeri desteğin sürdürülmesi
Ukrayna'ya askeri yardım zirvenin ana gündem maddelerinden biri olmaya devam ediyor.
NATO'nun 32 üye ülkesinin Daimi Temsilcileri tarafından Brüksel'de onaylanan taslak bildiriye göre liderlerin, 2026 yılı için 70 milyar avroluk askeri yardım taahhüdünde bulunması ve 2027'de de desteği benzer seviyelerde sürdürmesi bekleniyor.
Önemli miktarda askeri yardım sağlayan bazı ülkeler ulusal katkı kotaları talep etti ancak bu öneri uzlaşma sağlayamadı.
İki yıllık dönem için toplam yardımın 140 milyar avroya ulaşması bekleniyor. Bu paket, askeri teçhizat, eğitim ve diğer savunma desteğini kapsıyor. Paket, AB'nin Ukrayna için 90 milyar avroluk yeni kredi programı kapsamında 2026 ve 2027 için daha önce taahhüt ettiği 60 milyar avroyu da içeriyor. Bu durumda NATO müttefiklerinin aynı dönemde ek 80 milyar avro sağlaması gerekecek. Toplam tutar ayrıca, yalnızca ABD'den temin edilebilen özel ABD silah sistemleri (özellikle hava savunma ekipmanı) alımlarını da kapsıyor.
Whitaker ayrıca Kiev'e yönelik desteğin süreceğine dair önemli açıklamalar yapılacağının sinyalini verdi. Savaşın Avrupa'da yaşandığını belirten Whitaker, Avrupalı ülkelerin yükün daha büyük bir kısmını üstlenmesi gerektiğini söylerken ABD'nin taahhüdünü yineledi. Ayrıca Rusya'ya savaşın sona ermesi gerektiği yönünde net bir mesaj gönderilmesi gerektiğini vurguladı.
Savunma sanayisi ve askeri kabiliyetler
Liderler ayrıca NATO'nun savunma sanayi tabanının güçlendirilmesine de öncelik verecek.
Zirveyle eş zamanlı düzenlenecek NATO Sanayi Forumu, savunma üretim kapasitesinin genişletilmesi, tedarikin hızlandırılması ve hükümetler ile savunma üreticileri arasındaki işbirliğinin güçlendirilmesine odaklanacak.
İttifak yetkilileri, mühimmat, hava savunma sistemleri ve diğer kritik askeri teçhizatın üretiminin hızlandırılmasını, daha yüksek savunma harcamalarının gerçek askeri kabiliyete dönüşmesini sağlamak için gerekli görüyor.
NATO ayrıca daha hızlı inovasyona ve gelişen teknolojilerin Müttefik silahlı kuvvetlerine hızlı entegrasyonuna öncelik verecek. Askeri yetkililer, güvenilir caydırıcılığın artık yalnızca savunma bütçelerine değil, aynı zamanda yatırımların ne kadar hızlı operasyonel kabiliyete dönüştüğüne de bağlı olduğunu vurguluyor.
Kısa zirve bildirisi
Diplomatik kaynaklar, Ankara Zirvesi bildirisinin Lahey Zirvesi'nde benimsenen modeli takip ederek kısa olacağını belirtti.
Bildiride, müttefiklerin Washington Antlaşması'nın 5. Maddesi kapsamındaki ortak savunma taahhüdünün yineleneceği belirtiliyor. Ayrıca daha güçlü askeri kabiliyetler, müttefikler arasında daha adil yük paylaşımı ve modern güvenlik sorunlarının ele alınmasında transatlantik birliğin sürdürülmesi vurgulanacak.
