ANKARA (AP) — ABD Başkanı Donald Trump, Salı günü öğleden sonra NATO zirvesi için Ankara'ya geldi. Burada ev sahibi Türk lider Recep Tayyip Erdoğan tarafından havaalanında sıcak bir şekilde karşılandı. Transatlantik askeri ittifak, zirvede milyarlarca dolarlık silah anlaşmalarını duyurarak Trump'a müttefiklerin savunma harcamalarını artırdığını ve bu yatırımları gerçek ateş gücüne dönüştürdüğünü göstermeyi hedefliyor.
İkili, geniş saray kompleksinde bir araya geldi. Trump, görüşme öncesinde Erdoğan'ı işaret ederek "Bazen en zor insanlarla anlaşırsın, onun gibi" dedi ve Türkiye'nin özellikle İran savaşı sırasında ABD'ye olan sadakatini övdü. Trump, Türk lidere hediyelerle geldiğini de ima etti.
Daha önceki saatlerde NATO, "Büyük Açıklama" adı verilen bir forumda milyarlarca dolarlık bir dizi askeri projeyi sergiledi. Tekno müzik eşliğinde ve şık bir video gösterisiyle gerçekleşen etkinlikte konuşan NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, yatırımların "iyi harcanmış para" olduğunu söyledi. Ancak etkinlikte herhangi bir dolar rakamı verilmezken, bazı projelerin uzun süre önce anlaşmaya varıldığı dikkat çekti.
Rutte, zirve öncesinde gazetecilere yaptığı açıklamada, "Caydırma ve savunma için ihtiyacımız olan kritik teçhizatı sağlayacak on milyarlarca dolarlık yeni sözleşmeler duyuracağız" demişti. Bu hamle, Rutte'nin birkaç hafta önce "Trump Trilyonu" etiketli bir grafikle Avrupalı müttefikler ve Kanada'nın 2017'den bu yana 1,2 trilyon dolarlık harcamasını göstererek ABD'nin endişelerini gidermeye çalışmasının ardından geldi.
Ancak Trump etkilenmemiş görünüyordu. Bazı NATO müttefiklerinin, kendisinin İsrail'le birlikte başlattığı ve müttefiklere danışmadığı İran savaşına katılmayı reddetmesinden hâlâ hayal kırıklığı duyduğunu söyledi. Trump, "Paralarına ihtiyacımız yok, hiçbir şeye ihtiyacımız yok. Sadece sadakat istiyorum" ifadelerini kullandı.
Açıklanan projeler arasında, NATO'nun yaşlanan gözetleme uçağı filosunun yenilenmesi de yer aldı. İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, İsveçli üretici Saab'ın 10 ülkeden oluşan bir konsorsiyum için 10 adede kadar yeni GlobalEye gözetleme uçağı tedarik edeceğini duyurdu. Kristersson, "Bu büyük bir gurur anı. Çift motorlu uçaklar ittifak içinde, tüm ittifak için üretilecek" dedi.
Zirvede ayrıca 15 ülke, Airbus'tan havada yakıt ikmali ve nakliye uçakları satın almak için çok uluslu bir çaba başlattı. Rutte, NATO'nun küçük filosuna 5 adede kadar yeni Triton gözetleme insansız hava aracı eklenmesi için dört ülkenin anlaştığını duyurdu. Rutte, "Bu gerçekten NATO'da üretildi ve Atlantik'in her iki yakasında iş yaratıyor" dedi. Bazı projeler, Avrupa Birliği tarafından savunma amaçlı oluşturulan ve sermaye piyasalarından 170 milyar dolara kadar kaynak sağlayan ucuz kredi sistemiyle finanse edilecek.
Rutte, "Ekonomik gücümüzü askeri kabiliyete dönüştürmemiz, parayı savunma planlarından drone'lara, mühimmattan füzeler ve önleyicilere kadar harekete geçirmemiz gerekiyor" dedi. ABD Savunma Bakan Yardımcısı Michael Duffy ise "Gerçek şu ki, her alanda üretim artışına ihtiyacımız var. Ekipmanımızı satın almak isteyenlere ihracatımızı artırmaya bakacağız ve Avrupa'daki üretim kapasitesinin genişlemesiyle ortaklık yapacağız" ifadelerini kullandı.
Ancak Pazartesi günü Fox & Friends programında konuşan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD'yi Türkiye'ye F-35 savaş uçakları satmaması konusunda uyardı. Netanyahu, Erdoğan'ın "açıkça İsrail'in yok edilmesi çağrısı yaptığını" söyledi. Türkiye, 2019'da Rus yapımı S-400 füze savunma sistemlerini satın almasının ardından F-35 programından çıkarılmıştı. Trump, Erdoğan'la yan yana otururken Türkiye'nin F-35 sistemine dönüşüyle ilgili soruya "Kesinlikle değerlendireceğimiz bir şey" yanıtını verdi. Netanyahu, satışın "Ortadoğu'daki güç dengesini bozacağını" söyledi.
Ayrıca Salı günü Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, ülkesinin NATO'ya katılmasına izin verilmesi için yeni bir çağrı yaptı. Ukrayna silahlı kuvvetlerinin son derece deneyimli ve dirençli olduğunu söyleyen Zelenskiy, "Açıkçası bununla gurur duymuyoruz" dedi. Rusya ile savaşın artık beşinci yılında olduğunu belirten Zelenskiy, Ukrayna'nın ayda ortalama 30.000 Rus askerini etkisiz hale getirdiğini ve Rusya'nın derinliklerindeki petrol rafinerileri ve enerji hedeflerini vurabildiğini ifade etti.
Zirvenin odağında, daha güçlü bir NATO için daha güçlü bir Avrupa var. Pentagon bir yeniden yapılanma istiyor ve "NATO 3.0" olarak adlandırdığı bir vizyonu destekliyor. Bu vizyonda Avrupa kendi savunması için daha fazla sorumluluk üstleniyor ve ABD'yi diğer önceliklere odaklanmak üzere serbest bırakıyor.
Ancak savunma harcamalarını artırmak, vergileri yükseltmek veya kaynakları diğer önceliklerden ayırmak anlamına geliyor. İngiltere Savunma Bakanı John Healey geçen ay beklenmedik bir şekilde istifa etti ve hükümetin artan tehditler karşısında harcama yapmaya istekli olmadığını söyledi.
Keir Starmer'ın ofisi, İngiliz liderin başbakan olarak son yurt dışı gezisi olması muhtemel bu zirvede "daha güçlü ve daha Avrupalı bir NATO inşa etmeye odaklanacağını" söyledi. 22 Haziran'da istifasını açıklayan Starmer, askeri liderler, muhalefet politikacıları ve merkez sol partisinden bazı isimler tarafından İngiltere'nin askeri harcamalarındaki artış hızının yavaş olması nedeniyle eleştirilmişti. Hükümeti, 2035 yılına kadar GSYH'nin %3,5'ini savunmaya harcama hedefine ulaşma taahhüdünde bulundu ancak bunun için somut bir planı yok. Mevcut harcama planı, bu oranın 2029'a kadar GSYH'nin %2,7'sine ulaşacağını öngörüyor.
Bazı kuzey ve orta-doğu Avrupa ülkelerinde, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Ukrayna'da kesin bir zafer kazanmakta zorlanması nedeniyle Rusya'nın kıtaya hibrit bir saldırı (geleneksel savaş ile siber saldırı gibi taktiklerin birleşimi) hazırlıyor olabileceği endişesi artıyor.
Zirve boyunca Ankara'da güvenlik önlemleri artırıldı ve protestolar yasaklandı. Ancak Salı günü başkentte küçük bir grup gösterici toplandı. Göstericiler kısa sürede polis tarafından kuşatılırken, bir hukuk derneği solcu Türkiye İşçi Partisi'ne bağlı 22 öğrenci ve 3 avukatın gözaltına alındığını duyurdu.
