Aort, vücudun en büyük kan damarıdır; kalpten çıkan kanı vücuda taşıyan güçlü ve esnek bir borudur. Duvarı, tıpkı bir bahçe hortumunun katmanları gibi üç katmandan oluşur. Aort diseksiyonu, iç katmanın yırtılması ve kanın bu yırtıktan damar duvarının içine girerek katmanları birbirinden ayırmasıyla meydana gelir. Kan, tek bir kanaldan akmak yerine damar duvarının içinde oluşan sahte bir kanala doğru ilerlemeye başlar.
Bu durum tıbbi bir acildir. Yırtık büyüdükçe hayati organlara giden kan akışını engelleyebilir, damarı o kadar zayıflatabilir ki patlamasına yol açabilir veya yakındaki kalp kapağının işlevini bozabilir. Hızlı bir şekilde yardım almak, hayatta kalma şansını büyük ölçüde artırır.
Belirtileri nasıl anlaşılır?
Klasik uyarı işareti, genellikle göğüste veya sırtın üst kısmında hissedilen, birçok kişinin yırtılma, sıyrılma veya keskin bir ağrı olarak tanımladığı ani ve şiddetli bir ağrıdır. Ağrı aniden en şiddetli haliyle başlayabilir ve yırtık ilerledikçe yer değiştirebilir. Diğer belirtiler şunları içerebilir:
- Bayılma veya ani bir güçsüzlük hissi
- Nefes darlığı
- Vücudun bir tarafında felç benzeri güçsüzlük veya uyuşma
- İki kol arasında nabız veya tansiyon farkı
Her hastada bu klasik belirtiler görülmeyebilir. Belirtiler daha hafif olabilir veya başka sorunlarla karıştırılabilir; bu da diseksiyonun ilk başta bazen gözden kaçmasının nedenlerinden biridir. Bu nedenle, ciddi bir sorun olduğunu düşünüyorsanız mutlaka sesinizi duyurun.
Kimler daha fazla risk altında?
En büyük risk faktörü, aort duvarına sürekli baskı uygulayan uzun süreli yüksek tansiyondur. Diğer faktörler arasında aortta var olan bir baloncuk (anevrizma), Marfan sendromu gibi kalıtsal bağ dokusu hastalıkları, doğuştan iki yaprakçıklı (biküspit) aort kapağına sahip olmak, ileri yaş, sigara kullanımı ve kokain kullanımı yer alır. Bazı vakalarda gebelik ve göğse alınan büyük darbeler de rol oynayabilir.
Nasıl teşhis ve tedavi edilir?
Doktorlar diseksiyonu genellikle BT taraması, bazen de ekokardiyografi veya MR gibi görüntüleme yöntemleriyle teşhis eder. Bu yöntemler yırtığın tam olarak nerede olduğunu ve ne kadar ilerlediğini gösterir. Tedavi, yırtığın bulunduğu yere bağlı olarak büyük ölçüde değişir. Kalbe en yakın olan aortun ilk bölümünü etkileyen diseksiyonlar genellikle hasarlı bölümün onarılması veya değiştirilmesi için acil ameliyat gerektirir. Aortun daha alt kısımlarındaki diseksiyonlar ise genellikle tansiyonu düşüren ve her kalp atışının gücünü azaltan ilaçlarla tedavi edilebilir; yakın takip ve ameliyat komplikasyon durumlarına saklanır.
Sonrasında yaşam
Diseksiyonu atlatan kişilerin ömür boyu takip edilmesi gerekir. Bu takip, aortun düzenli olarak görüntülenmesini ve genellikle günlük ilaçlarla dikkatli tansiyon kontrolünü içerir. Tansiyonu sağlıklı bir aralıkta tutmak, sigara içmemek ve kontrolleri aksatmamak, kişinin aortunu korumak için yapabileceği en önemli şeylerdir.
Önemli mesaj: Ani, şiddetli ve yırtıcı tarzda göğüs veya sırt ağrısı asla beklenmemesi gereken bir durumdur. Hemen acil servisi arayın. Erken tedavi hayat kurtarır.
