Washington Üniversitesi Sağlık Ölçütleri ve Değerlendirme Enstitüsü'nün (IHME) The Lancet Public Health dergisinde yayımlanan yeni bir araştırması, dünya genelinde insanların her zamankinden daha uzun yaşadığını ancak bu ek yılların büyük bölümünü kronik hastalıklar ve engellerle mücadele ederek geçirdiğini ortaya koydu.
Araştırmacılar, 1990 ile 2023 arasında neredeyse her ülkede 'sağlıklı yaşam açığı' olarak adlandırılan dönemin arttığını tespit etti. Bu açık, insanların sağlıksız geçirdiği yıl sayısını ifade ediyor.
Daha Uzun Ama Daha Sağlıklı Değil
Küresel doğuşta beklenen yaşam süresi 1990'da 64,6 yıl iken 2023'te 73,8 yıla yükseldi. Aynı dönemde sağlıklı yaşam beklentisi ise 55,9 yıldan 63,1 yıla çıktı. Ancak genel yaşam süresi, sağlıklı yaşam beklentisinden daha hızlı arttığı için insanlar artık kronik hastalıklar, engeller ve uzun süreli sağlık sorunlarıyla daha fazla yıl geçiriyor.
COVID-19 salgını hem yaşam süresini hem de sağlıklı yaşam beklentisini geçici olarak düşürmüş olsa da araştırmacılar bunun uzun vadeli eğilimi tersine çevirmediğini belirtti.
Küresel sağlıklı yaşam açığı 1990'da 8,8 yıl iken 2023'te 10,7 yıla çıktı; bu da yaklaşık yüzde 22'lik bir artış anlamına geliyor. 2023'te insanlar yaşamlarının ortalama yüzde 14,5'ini sağlıksız geçirirken, bu oran otuz yıl önce yüzde 13,6'ydı.
Araştırmacılar ayrıca sağlıksız geçen dönemin yalnızca ileri yaşlarda değil, yetişkinlik boyunca da etkili olduğunu buldu.
Yunanistan'da Durum
Yunanistan'da sağlıklı yaşam açığı 1990'da 10 yıl iken 2023'te 11,9 yıla yükseldi; bu 1,9 yıllık bir artışa, yani yaklaşık yüzde 18'e denk geliyor. Yunanlılar artık yaşamlarının yaklaşık yüzde 14,7'sini sağlıksız geçirirken, 1990'da bu oran yüzde 13'tü.
Araştırmanın yazarlarından Profesör Simon I. Hay, Yunanistan'ın Batı Avrupa ülkeleri arasında ortalamaya yakın olduğunu söyledi. Ülkenin verileri Almanya'ya benziyor; Almanya'da insanlar 11,9 yılını sağlıksız geçiriyor. Fransa'da bu süre 12,5 yıl, Birleşik Krallık'ta 12,7 yıl, Hollanda'da 12,9 yıl, İtalya'da 11,8 yıl ve İspanya'da 12,1 yıl.
Zengin Ülkelerde Sağlıksız Yaşam Süresi Daha Uzun
Araştırma, yaşam süresi daha uzun olan ülkelerde genellikle sağlıksız geçen yılların da daha fazla olduğunu ortaya koydu. 2023'te ABD, 14 yılla dünyanın en büyük sağlıklı yaşam açığını kaydetti; onu 13,9 yılla Avustralya ve 13,7 yılla Kanada izledi. Buna karşılık Sahra Altı Afrika'da bu açık 9 yılla en düşük seviyedeydi. Araştırmacılar, zengin ülkelerin genellikle daha uzun yaşadığını ancak aynı zamanda kronik ve ölümcül olmayan hastalıklardan daha fazla yıl etkilendiğini belirtti.
Kronik Rahatsızlıklar Eğilimi Tetikliyor
Avrupa'da engelli geçen yıllara en büyük katkıyı sağlayan rahatsızlıklar şöyle sıralanıyor:
- Bel ağrısı ve diğer kas-iskelet sistemi bozuklukları
- Depresyon ve anksiyete
- Yaşa bağlı işitme kaybı
- Yaşlılarda düşmeler
Önlenebilir başlıca risk faktörleri arasında yüksek kan şekeri, obezite ve sigara kullanımı yer alıyor.
Kadınlar Daha Uzun Yaşıyor Ama Daha Sağlıksız Geçiriyor
Araştırma, kadınların dünyanın her bölgesinde erkeklerden daha uzun yaşadığını ancak aynı zamanda hastalıklarla daha fazla yıl geçirdiğini ortaya koydu. 2023'te kadınlarda ortalama sağlıklı yaşam açığı 12,1 yıl iken erkeklerde 9,3 yıldı.
Önleme Çalışmalarına Daha Fazla Ağırlık Verilmeli
Araştırmacılar, yaşlanan nüfusların kronik hastalıkları önlemeye, engelliliği geciktirmeye ve rehabilitasyon, ruh sağlığı hizmetleri ile uzun süreli bakıma erişimi genişletmeye yönelik daha güçlü yatırımlar gerektirdiği sonucuna vardı. Sağlıksız geçen yıllara katkıda bulunan rahatsızlıkların çoğunun önlenebilir olduğunu veya erken müdahale ve daha sağlıklı yaşam tarzlarıyla daha etkili yönetilebileceğini belirttiler.
