Sosyal medya artık çocukların ve gençlerin günlük yaşamının büyük bölümünü dolduruyor. Bu durum, onların zihinsel ve ruhsal sağlığı üzerindeki etkileri konusunda endişe yaratıyor. Dünyanın dört bir yanındaki araştırmalar, genç kuşaklarda bilişsel performansın düştüğünü gösteriyor. Tartışmanın merkezinde ise TikTok ve Instagram gibi platformlar yer alıyor.
Yunanistan için elde edilen bulgular özellikle endişe verici. Atina Ulusal ve Kapodistriyan Üniversitesi’nin (NKUA) Klinik Epidemiyoloji Laboratuvarı’nın yakın zamanda yürüttüğü bir çalışmada 1.033 kullanıcıya anket uygulandı. Araştırmaya göre 30 yaş altı Yunanlıların yarısında TikTok’a yönelik klinik bağımlılık belirtileri görülüyor. Gençler sosyal medyada günde ortalama 4 saat geçiriyor ve bu sürenin 2,3 saati yalnızca TikTok’a ayrılıyor.
NKUA Hemşirelik Bölümü’nde araştırma metodolojisi doçenti Petros Galanis, TikTok’un interneti değiştirdiğini söyledi. Platform, sohbet yerine güçlü bir algoritma etrafında kurulmuş. Galanis, “Bu, açık ara en bağımlılık yapan platform” dedi. “Zihninizi okuyor ve yarım saat sonra hangi videoyu izlemek isteyeceğinizi biliyor. Giriş yaptığınız anda sizi çözümlüyor.”
Bu algoritma ile sonu gelmeyen video akışında yapılan “doomscrolling” yani sürekli kaydırma alışkanlığı, zihinsel sağlık sorunlarını artırıyor. Bağımlı kullanıcıların %80’i gündüz uyku hali, %70’i ciddi kaygı, %60’ı ise depresyon belirtileri bildiriyor.
Daha geniş bir endişe de var. On yıllardır her kuşak, bir önceki kuşaktan zekâ testlerinde daha yüksek puan alıyordu. Bilim insanlarının Flynn Etkisi dediği bu eğilim artık bozulmuş görünüyor. Galanis’e göre bu örüntü kırıldı. Çalışmalar etkinin yavaşladığını (Norveç’teki Ragnar Frisch Merkezi, 2018) ve hatta tersine döndüğünü (Northwestern Üniversitesi, 2023) ortaya koydu. Böylece ilk kez bir çocuk kuşağı, IQ testlerinde ebeveynlerinden daha düşük puan alıyor.
Health Talks programının son bölümünde konuşan Galanis, ekranların yol açtığı dijital bir “salgın”ı suçluyor. Galanis, “Bu ürkütücü” dedi. “Evrim, beynin ilerlediğini gösteriyor. Ama ileri gitmek yerine geriye gidiyoruz.”
