1970'lerde Yunanistan'ın uzak adalarından Meis'teki küçük bir okul, öğretmen ve eğitim materyali sıkıntısı yaşıyordu. Bu okuldan çıkan bir fikir zamanla Yunanistan'ın dört bir yanına yayıldı ve matematik bulmacalarını öğrenme, yaratıcılık ve bilimsel keşif için güçlü araçlara dönüştürdü.
Bu girişimin merkezinde Avustralya doğumlu matematikçi ve bulmaca uzmanı Pantazis Houlis var. Houlis, Megisti Bulmaca Müzesi'nin kurucusu. 2021'de Eleni Grammatikopoulou ile birlikte Meis Bulmaca Festivali – Bilim Oyunları'nı kurdu.
Festivalin altıncı edisyonu 16-18 Ekim 2026 tarihlerinde yapıldı. Yunanistan'ın başka yerlerinde düzenlenen benzer etkinlikler de sayıldığında bu, toplam onuncu etkinlik oldu.
Uzak bir adada kişisel bir hedef olarak başlayan çalışma, matematik ve fen eğitimine geleneksel yaklaşımlara meydan okuyan büyüyen bir harekete dönüştü.
Atina-Makedonya Haber Ajansı (ANA-MPA) ile konuşan Houlis, çocukluğunu, Avustralya'daki akademik kariyerini ve bulmacaların her yaştan insana karmaşık matematik kavramlarını ulaşılabilir kılabileceği inancını anlattı.
Avustralya'daki çocukluktan Yunanistan'ın uzak bir sınıfına
Houlis, “1970'te Avustralya'da doğdum ve 1976'da Meis'e geldim” diye hatırladı.
“O dönemde okulda çok az çocuk vardı. Adanın nüfusu çok küçüktü ve sadece malzeme değil, öğretmen konusunda da büyük sıkıntılar vardı. Bunların hepsini yaşadım.”
Bu erken dönem deneyimleri, adaya olağanüstü bir şey kazandırma kararlılığının itici gücü oldu.
“Benzersiz bir şey yapmak istedim. Biz Meisliler'in Atina ve Selanik'teki okulları kıskanmak yerine, onların bizim okullarımızı kıskanmasını istedim.”
Akademik yolculuğu sonra onu Meis'ten Girit Üniversitesi'ne, ardından Batı Avustralya Üniversitesi'ne götürdü. Burada lisansüstü ve doktora çalışmalarını tamamladı ve üniversitede öğretim görevlisi olarak çalıştı.
Avustralya'daki öğretmenlik kariyeri sırasında, matematik bulmacalarının öğrencileri ne kadar etkili şekilde derse çektiğini ve aksi halde korkutucu görünen konuları anlamalarına nasıl yardımcı olduğunu fark etti.
“Sınıfta bulmacalar kullandığımız için öğretmenlik ödülleri kazandım” dedi.
“Matematik zaten içimizde var. Yapmamız gereken, onu anlaşılır ve keyifli hale getirmenin yollarını bulmak.”
Houlis'e göre bulmacalar eğlenceden çok daha fazlası. İstatistik, olasılık, cebir ve geometriyi keşfetmek için pratik yollar sunuyorlar. Öğrenciler çoğu zaman karmaşık matematik problemleriyle uğraştıklarının farkına bile varmıyor.
“Bulmaca hiçbir zaman kitabın yerini almaz. Ama bulmacalar kitaplarla birlikte, yaratımın güçlü silahlarıdır” dedi.
Bu felsefe, Meis'teki eğitim ve yaratıcılık faaliyetlerinin merkezi haline gelen Megisti Bulmaca Müzesi'nin temelini oluşturuyor.
Bir hayvan yarışı, matematik ve adalet dersine dönüşüyor
Houlis'in icatları arasında, 12 spor dalında yarışan hayvanların yer aldığı Dodekatlon adlı bir oyun da bulunuyor.
Yarışın birinde bir kaplumbağa, kedi, tavşan ve kartal, farklı zarlar kullanarak ilerliyor.
Zarlar ortalama olarak aynı hareketi verecek şekilde tasarlanmış olsa da hayvanların kazanma şansı mutlaka eşit değil.
Houlis, yarışmayı gerçekten adil kılmak için olasılıkları dikkatle hesaplaması ve oyunun matematiksel parametrelerini ayarlaması gerektiğini anlatıyor.
“Aynı sayıda adım attığımızda hız eşitliği oluyordu ama adalet olmuyordu” dedi.
Bu alıştırma katılımcılara olasılık teorisini öğretirken, eşitlik ile adalet arasındaki farkı daha geniş bir tartışmaya da açıyor.
“Bir oyun istatistik matematiğini öğretebilir, ama aynı zamanda çok daha felsefi bir şeyi de öğretebilir.”
Bu, Houlis'in matematiksel akıl yürütmeyi sınıfın ötesine uzanan sorularla nasıl bağlamaya çalıştığının bir örneği.
Meis'in çiçekleri bir matematik gizemine ilham veriyor
Bu yılki festivalin öne çıkan etkinliklerinden biri, adanın doğal çevresinden ilham alan yeni bir bulmaca oyunuydu.
Puzzle Flowers adı verilen oyun, Meis'in bitki örtüsünü matematiksel problem çözmeyle birleştiriyor.
Houlis, konsepti doğaya olan sevgisi ve adanın dağlık arazisinde yaptığı yürüyüşlerle geliştirdi.
“Meis'te çok sayıda çiçek ve bitki fotoğrafladım. Onları inceledim ve bir oyuna dönüştürdüm” diye açıkladı.
Oyun, sayılar ile kalanları arasındaki ilişkiyi konu alan bir matematik ilkesi olan Çin kalan teoremine dayanıyor.
100 sayı içeren bir tahtada katılımcılar, gizli bir sayıyı bulmaya çalışırken kelebekleri veya arıları çiçekten çiçeğe taşıyor.
Her ipucu, çözüm ortaya çıkana kadar olası cevapların sayısını daraltıyor.
“Dedektif olmalıyız. Sayıyı bilmiyoruz ve onu adım adım keşfetmeye çalışıyoruz” dedi Houlis.
Oyunu özellikle ilgi çekici yapan şey, katılımcıların çözüme farklı yollarla ulaşabilmesi. Hafızalarını, mantıksal akıl yürütmelerini, veri analizlerini veya matematik formüllerini kullanabiliyorlar.
“Biri belirli bir çözüme ulaşana kadar zihnini farklı yollarla çalıştırabilir.”
Bu yılki festivaldeki etkinliğe gösterilen olumlu tepkilerin ardından Houlis, bu oyunu diğer eğitim etkinliklerinde de tanıtmayı planlıyor.
Meis'ten Yunanistan'ın dört bir yanındaki sınıflara
Festival, Yunanistan'ın coğrafi olarak en izole adalarından birinde başlamış olsa da etkisi Meis'in çok ötesine yayıldı.
Bulmaca Festivali etkinlikleri o zamandan beri Atina, Patras, İskeçe ve Lakonya'daki Vamvakou'da düzenlendi. Aynı eğitim felsefesi öğrenciler, öğretmenler ve aileler ile buluşturuldu.
Houlis, Atina'da düzenlenen ve üç gün boyunca yaklaşık 3.000 ziyaretçi ağırlayan bir etkinliğe gösterilen yoğun ilgiyi hatırladı.
“Çok yorulmuştuk. Bu kadar yorulduğumuz başka bir zaman hatırlamıyorum. Ama çok sayıda çocuk harika vakit geçirdi” dedi.
Girişime olan ilgi artmaya devam ediyor. Eğitim programlarına katılma davetleri geliyor ve benzer etkinlikleri ev sahipliği yapmak isteyen topluluklardan talepler alınıyor.
Erişimi genişlemesine rağmen Houlis'in çalışmalarının merkezinde hâlâ tek bir ilke duruyor: Bilgi herkese ulaşılabilir olmalı.
“Bilgi herkese aktarılmalı. Bu yüzden Bulmaca Müzesi'ne giriş ücretsiz” dedi.
Bulmacalar, akıllı telefonlar ve yapay zekâ zorluğu
Dijital cihazlar çocukların hayatında giderek daha önemli bir yer tutarken Houlis, elle yapılan bulmacaların konsantrasyonu, merakı ve bağımsız düşünmeyi güçlendirmek için değerli bir fırsat sunduğuna inanıyor.
“Çocukları tabletlerden ve cep telefonlarından nasıl uzaklaştıracağız? Yaratıcılığı yok etmek yerine güçlendirmek için bulmacalarla başlayalım” dedi.
Ancak teknolojiyi kendi başına sorun olarak görmüyor.
“Tabletler ve cep telefonları doğru kullanılırsa son derece faydalı” diye açıkladı. Çok küçük çocuklarda kontrolsüz ekran kullanımına ise endişeli olduğunu dile getirdi.
Yapay zekâya bakışı da aynı derecede pragmatik.
Yapay zekâyı matematik ya da eğitim için bir tehdit olarak görmek yerine, bilimsel araştırmayı hızlandırabilecek ve yeni keşif alanları açabilecek güçlü bir araç olarak değerlendiriyor.
“Harika bir araç, ama yine de bir araç” diye vurguladı.
Houlis, yapay zekânın hedefli uygulamalarının programlama becerileriyle birleştiğinde, birkaç yıl önce hayal bile edilemeyecek hızlarda sonuçlar üretebileceğine inanıyor.
“Hedefli kullanım ve biraz programlamayla, iki ya da üç yıl önce bu kadar hızlı başarabileceğimizi hayal bile edemediğimiz sonuçlara ulaşabiliriz.”
Yapay zekânın bir gün matematikçilerin rolünü azaltıp azaltmayacağı sorulduğunda cevabı net oldu.
“Hayır, işimi elimden almayacak. Yeni alanlar geliştirmeme yardımcı olacak.”
Houlis için asıl zorluk, teknolojik gelişmeye direnmek değil; insan yaratıcılığının ve eleştirel düşüncenin onunla birlikte gelişmesini sağlamak.
Yunanistan'ın bulmaca biliminde öncü olma vizyonu
Meis Bulmaca Festivali; Megisti Belediyesi, Güney Ege Bölgesi, Yunanistan Kültür Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı ve Yunanistan Parlamentosu dahil birçok kamu kurumundan destek aldı.
Houlis, bu desteği eğitimcilerin ve gönüllülerin artan katılımıyla birlikte, girişimin büyümesine yardımcı olan etkenler arasında sayıyor.
“Her yıl daha iyi oluyor. Her yıl katılmak isteyen yeni insanlar buluyoruz ve etkileyici şeyler sunuyorlar” dedi.
Ancak hedefleri festival düzenlemenin ötesine uzanıyor.
Yunanistan'ın, bulmaca bilimi ve bulmaca yapımının entelektüel ve eğitsel faaliyet alanları olarak kabul gördüğü bir merkez haline gelmesini umuyor.
“Artık Yunanistan'da bulmaca bilimi ve bulmaca yapımı adında yeni bir bilim dalının başlaması için zaman geldi. Böylece kültürümüzle dünyayı fethedebiliriz” dedi.
Avustralya doğumlu matematikçi için bu hedefin kişisel bir anlamı var.
Çocukken Meis'te tanık olduğu eğitim eksiklikleri, bugün öğrencileri, bilim insanlarını ve aileleri keşif ve oyun yoluyla bir araya getiren bir projenin ilham kaynağı oldu.
Yunanistan'ın en uzak köşelerinden birinden Houlis, coğrafi izolasyonun eğitim fırsatlarını, bilimsel hayal gücünü ya da bilgiye ulaşma arzusunu sınırlamak zorunda olmadığını gösteriyor.
