WASHINGTON (AP) — Kontamine marul kaynaklı ulusal çapta bir siklospora salgını, ithal gıdalardaki güvenlik endişelerini artırırken uzun vadeli bir eğilimi de gözler önüne serdi: ABD düzenleyici kurumları, kontamine ürünleri Amerikan sofralarına gelmeden önce yakalamak için eskisine göre çok daha az uluslararası denetim yapıyor.
Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) yabancı gıda tesislerinde yaptığı denetimler, devam eden salgınla bağlantılı Meksika çiftliği de dahil olmak üzere, 2019'dan, yani koronavirüs salgınından bir yıl öncesinden bu yana yaklaşık yüzde 35 oranında azaldı. Kurum kayıtlarına göre, salgın dönemi FDA müfettişleri arasında başlayan emeklilik ve istifa dalgası hala devam ediyor.
Kurum, koronavirüs salgınından çok önce bile uluslararası denetimler için Kongre tarafından belirlenen hedefleri tutturmakta zorlanıyordu. Eski üst düzey FDA yetkililerine göre, Başkan Donald Trump döneminde yaşanan personel kesintileri, yeniden yapılanmalar ve diğer çalkantılar, önümüzdeki yıllarda denetimlerin daha da azalacağı anlamına gelebilir.
Kurumda yaklaşık 35 yıl çeşitli denetim görevlerinde bulunan Michael Rogers, “FDA'nın sorumluluklarını hem yurt içi hem de yurt dışındaki denetim yükümlülükleri açısından denetim sayılarıyla kıyasladığınızda, kurumun gerekli olanı başarması imkansız” dedi. Rogers, FDA'nın “sınırlı kaynaklarla birçok işi çok iyi yaptığını” da sözlerine ekledi.
Trump yönetimi, kurum kaynaklarını daha verimli kullanmak için yeni yaklaşımlar önerdi; bunların arasında bir günlük denetimleri içeren bir pilot program da var. Rogers ve diğer yetkililer, bu kısaltılmış denetimlerin ciddi sorunları belgelemek için bir hafta veya daha fazla sürebilen geleneksel denetimlerle eşdeğer olmadığını söylüyor.
FDA yetkilileri uzun zamandır denetimlerin güvenliği sağlamanın tek aracı olmadığını savunuyor. Eski FDA Gıda Direktörü ve şu anda Yale Üniversitesi'nde görev yapan Susan Mayne, “Ülkeye giren devasa hacim göz önüne alındığında, denetimler ithal ürünlerin güvenliğini sağlamanın tek yolu olamaz” dedi. Mayne, “Bu nedenle FDA sınır denetimleri, ithalatçı denetimleri, numune alma ve diğer araçları kullanıyor” diye konuştu.
Ancak marul kaynaklı salgın, bu yaklaşımların potansiyel dezavantajlarını da açıkça ortaya koydu. Temmuz ayında düzenleyiciler, sınırda elde edilen Taylor Farms marul numunesinde siklospora bulunduğunu iddia eden hatalı bir test sonucunu geri çekmek zorunda kaldı. FDA yetkilileri bu hataya rağmen, şirketin çiftliğinin ishal yapan parazitin kaynağı olduğundan emin olduklarını söylüyor. Meksika gıda yetkilileri ise orada herhangi bir pozitif numune veya başka bir şüpheli durum bulamadıklarını belirtiyor.
FDA'yı denetleyen Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı'ndan bir sözcü, kurumun soruşturmasının devam ettiğini belirtti. Ayrıca FDA yetkilileri, ABD gıda arzıyla karşılaştırılabilir bir denetimi sağlamak için yılda kaç yabancı denetimin yapılması gerektiğini inceliyor.
FDA müfettişleri Meksika çiftliğine ulaşmak için bir ay bekledi. Müfettişler, 17 Temmuz'da geri çağırma duyurulduktan yaklaşık bir ay sonra, Ağustos ortasında Guanajuato, Meksika'daki Taylor Farms tesisine ulaştı.
Bu, 2019'dan bu yana yaptıkları ilk ziyaret oldu. 2019 yılı, FDA salgın sırasında sahadaki personelinin çoğunu geri çekmeden önce yabancı gıda denetimlerinde tüm zamanların en yüksek seviyesinin görüldüğü yıldı. Gıda, ilaç, tıbbi cihaz ve diğer ürünler için yapılan denetimler hala toparlanamadı. Üstelik yabancı gıda denetimleri geçen yıl daha da geriledi ve 2025 mali yılında bir önceki yıla göre yüzde 17 düşerek 1.140'a indi.
Müfettişler, Trump yönetimi tarafından sonlandırılması hedeflenen 3.500 iş arasında yer almasa da, kurum seyahat rezervasyonlarını yöneten personelin yarısından fazlasını işten çıkardı. Bu durum, müfettişlerin kendi uçuş, konaklama ve diğer lojistik işlerini bizzat kendilerinin yapmasına yol açtı.
Gıda uzmanları, hastalanan insan sayısı ve olayın boyutu göz önüne alındığında, müfettişlerin Meksika'daki sahaya ulaşmasının dört hafta sürmemesi gerektiğini söylüyor. FDA'nın eski üst düzey gıda güvenliği yetkilisi Frank Yiannas, “Sahaya ulaşmamız çok uzun sürdü” dedi. Yiannas, “Taze ürünlerde bu tür salgınlar yaşandığında çok hızlı müdahale etmeniz gerekir, çünkü bunlar çok karmaşık ve sürekli değişen ekosistemlerdir” diye konuştu.
Taylor Farms'ın geri çağırma işlemi, marul ile diğer sebzeleri birleştiren binlerce paketli salata ürününü kapsıyordu. Ürünler, Taco Bell, Pizza Hut ve KFC'nin sahibi olan Yum Brands dahil olmak üzere ABD'deki büyük restoran zincirlerine gönderildi.
FDA rakamlarına göre, şirketler mevcut mali yılda 480'den fazla gıda geri çağırma işlemi başlattı ve bu sayı şimdiden önceki beş yılın dördünü geride bıraktı.
Gıda denetim hedefleri on yılı aşkın süredir tutturulamıyor. Washington, ABD gıda güvenliği sistemini daha önce de elden geçirmeye çalışmıştı. Ispanak, kavun ve diğer ürünleri içeren bir dizi ölümcül salgın, Kongre'nin 2011 Gıda Güvenliği Modernizasyon Yasası'nı kabul etmesine yol açtı. Bu yasa, çiftliklerde ek test, eğitim ve hijyen koşullarının izlenmesini zorunlu kıldı. Ayrıca FDA'nın yurt dışı denetimleri için agresif hedefler belirledi; ancak kurum bu hedeflere hiçbir zaman ulaşamadı.
Yasaya göre FDA'nın her yıl 19.000'den fazla uluslararası gıda tesisini denetlemesi gerekiyor. Kurum, 2019 yılında 1.700 ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı; ancak bu rakam, Hükümet Sayıştay Dairesi'ne (GAO) göre hedefin onda birinden bile az. Eski FDA düzenleyicileri, 19.000 hedefinin ulaşılamaz olduğunu ve Kongre tarafından hiçbir zaman uygun şekilde finanse edilmediğini, bu yüzden FDA'nın gıda bütçesinin yıllardır neredeyse sabit kaldığını söylüyor. Yine de GAO, FDA'nın “uygun bir yıllık hedef belirlemediğini” kaydetti.
Denetimleri artırmanın önündeki en büyük engel muhtemelen yeni müfettişler bulmak ve mevcut FDA personeli elde tutmaktır. GAO ve eski çalışanlara göre, FDA'nın gıda denetim iş gücü 420'den fazla personelden oluşuyor, ancak pozisyonların yüzde 10 ila 15'i kronik olarak boş kalıyor.
Uluslararası alanda çalışan müfettişler, çalışma zamanlarının yüzde 50'sini veya daha fazlasını seyahatte geçiriyor. Bu yıpratıcı program, uzun zamandır FDA personeli arasında işten ayrılmalara neden oluyor. Rogers, “İnsanları bu pozisyonlarda kalmaları için daha iyi teşvik edene kadar, kurumun yüksek işten ayrılma oranları, daha genç ve daha az deneyimli müfettişler görmeye devam edeceğini düşünüyorum” dedi. “Bu durum nihayetinde FDA'nın denetimleri geliştirme ve artırma yeteneğini etkileyebilir.”
Birçok uzman, makine öğrenimi ve tedarikçi uygulamalarının uzaktan izlenmesi gibi yeni yaklaşımların denetim ihtiyacının bir kısmını hafifletebileceğini söylüyor. Yiannas, “Yabancı üreticilerin güvenliğini nasıl denetleyeceğimizi yeniden düşünmek zorundayız” dedi. “Son 30 yıldır kullandığımız aynı yaklaşımları ve sınırlı araçları kullanamayız.”
2011 tarihli gıda güvenliği yasası, üreticilerin kontaminasyon durumunda hızlı bir şekilde izlenebilmesi için her parti ürüne barkod koymasını istiyordu. Kuralın, ürün şirketleriyle yıllarca süren tartışmalar ve revizyonların ardından Ocak ayında yürürlüğe girmesi gerekiyordu. Ancak FDA, sektörden gelen tepkiler üzerine uygulamasını bir kez daha erteledi.
Tarım Bakanlığı'nda eski yetkili olan ve şu anda Consumer Reports'ta görev yapan Brian Ronholm, “Bu konuların karmaşık olduğu konusunda yaygın bir kabul var, ancak bir final sınavına hazırlanmak için 17 yılınız varsa, bu sınavı geçebiliyor olmanız gerekir” dedi.
