Yıllarca Heraklion, Girit'te bir yolda duran küçük bir tabela yerel halkı şaşırttı. Üzerinde “Onythe” yazıyordu; çoğu kişi için bilinmeyen bu isim, pek çokları tarafından sıradan bir yerel özellik ya da herhangi bir önemi olmayan bir tercih olarak görülüyordu.
Gerçek ise yerel internet sitesi creta24.gr'nin aktardığına göre çok farklıymış. Onithe rastgele bir yer adı değil, yıllarca önemine rağmen gölgede kalmış önemli bir yerleşim olan Girit'in antik bir kentinin adıymış.
Arkeolojik alan Rethymno'nun güney ve doğusunda, Goulediana köyünün üzerinde, ziyaretçilerin Girit'in merkezi kesiminin büyük bölümünü görebileceği eşsiz bir manzaraya sahip bir konumda bulunuyor.
Binlerce Yıllık Tarihe Sahip Bir Kent
Bölgedeki insan varlığı MÖ 4. binyıldaki Neolitik döneme kadar uzanıyor; en önemli buluntular ise kentin Arkaik dönemde refah kazandığı döneme ilişkin.
Arkeologlar alanı 19. yüzyıldan beri biliyordu ancak ilk düzenli kazılar 1952'de ünlü arkeolog Nikolaos Platon tarafından gerçekleştirildi.
O dönemde “Ev A” ve “Ev B” olarak bilinen iki büyük Arkaik yapı gün yüzüne çıkarıldı; bunlardan ilki Girit'teki Arkaik konut mimarisinin en önemli örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.
On yıllarca süren durgunluğun ardından sistematik arkeolojik araştırmalar 2018'de Rethymno Antik Eserler Müdürlüğü tarafından yeniden başlatıldı ve günümüze kadar sürüyor.
Yeni Buluntular
Kazıyı arkeolog Kyriakos Psaroudakis yönetiyor; o esasen Nikolaos Platon'un başlattığı çalışmayı sürdürüyor. Açıklamasına göre araştırmanın odak noktası Arkaik döneme, özellikle MÖ 7. yüzyıla tarihlenen büyük bir kompleks.
“Bu, şimdiye kadar elde edilen arkeolojik kanıtlara göre kamusal ya da toplumsal bir niteliğe sahip görünüyor” diyen Psaroudakis, kompleksin antik Girit'te kentleşme ve şehir-devlet oluşumunun erken süreçleriyle bağlantılı olduğunu belirtti.
“Platon'un bıraktığı yerden kazıyı sürdürmeye çalışıyoruz ve beş yıllık programla kentin önemli bir bölümünü ortaya çıkarmayı umuyoruz” diye vurguladı.
Alanda MS 6. yüzyıla tarihlenen Erken Hristiyan bir bazilika, antik bir çeşme ve akropoldeki MÖ 4. yüzyıla ait bir kuleye ait bölümler de dahil olmak üzere önemli kalıntılar zaten tespit edildi.
Yerel Halk Onithe'yi Tanıtıyor
Yerel halk da arkeolojik alanı tanıtma çabalarına aktif olarak katılıyor ve bu amaçla “Onithe Dostları” Derneği'ni kurdu.
Derneğin amacı bölgenin tarihini geniş kitlelere duyurmak ve ziyaretçileri arkeolojik buluntulara yaklaştırmak.
Derneği temsilen konuşan Manousos Psaroudakis'in açıklamasına göre, ziyaretçilerin arkeolojik alanın yerleri, kazılar ve buluntular hakkında bilgi alabileceği dijital bir platform oluşturuldu.
Sistematik arkeolojik araştırmalar Rethymno Antik Eserler Müdürlüğü tarafından, Yunan ve Amerikan üniversitelerinden konservatörler ve öğrencilerin katılımıyla yürütülüyor. Finansal destek, Kültür Bakanlığı ve Rethymno Belediyesi ile imzalanan 2026-2027 Kültür Programı Anlaşması kapsamında Girit Bölgesi tarafından sağlanıyor.
