Muhalefet partisi ΕΛ.Α.Σ.'nin Altyapı ve Ulaşım Sektörü, Girit Kuzey Aksı (ΒΟΑΚ) projesinin Neapoli – Agios Nikolaos bölümünün trafiğe açılmasını olumlu bir gelişme olarak sunuyor. Ancak sektöre göre hükümetin kutlamalarının ardında gecikmeler ve projeye ek olarak ödenen tazminatlar yatıyor.
ΕΛ.Α.Σ.'nin açıklaması
Girit Kuzey Aksı'nın Neapoli – Agios Nikolaos bölümünün trafiğe açılması Girit için olumlu. Ancak hükümetin kutlamaları projenin yalnızca kısmen tamamlandığını, art arda uzatılan sürelerini, önemli teknik değişikliklerini ve ek mali yüklerini sessizce geçiyor.
1) Yaklaşık 14,5 kilometre uzunluğundaki bu kamu projesi, yaklaşık 157 milyon euro karşılığında ihaleye bağlandı. İhale indirimi yalnızca yüzde 7,1 oldu. Ardından önemli ek tazminatlar onaylandı ve bu tazminatlar projenin mali hesabını daha da ağırlaştırdı.
2) Sözleşmeden dört yıl sonra proje tamamen teslim edilmiyor. Yalnızca yaklaşık 14,5 kilometrenin 10,2 kilometresi açılıyor. Büyük teknik işler ile bölümün başında ve sonunda şehirleri çevreleyen bypass yolları bu kapsamın dışında kalıyor.
3) Sözleşmedeki tamamlanma süresi başlangıçta 5/9/2025 olarak belirlenmişti. Önce 30/6/2026'ya, ardından 487 gün daha uzatılarak 30/10/2027'ye kadar ertelendi. Bu süre uzatımları yüklenicinin kusurundan kaynaklanmadı. Yeni bir gecikme yaşanmazsa Devlet, 14,5 kilometrelik bir yol bölümünü tamamlamak için sözleşme imzalandığından beri beş yılı aşkın süre harcamış olacak.
4) Hükümetin «tam» olarak sunduğu planlama, önceki hükümetin sözde «dizüstü» planlamasıyla karşılaştırıldığında, kamulaştırma gibi kritik konuda yetersiz kaldı. İlk proje onay kararında kamulaştırma için yalnızca 8 milyon euro öngörülmüştü. Sonraki bir değişiklikle bu harcama 18,54 milyon euroya çıktı. Bunun yanında, yüklenicinin kamulaştırılan şantiye alanlarının geç teslim edilmesiyle bağlantılı gerçekleşen zararları için yaklaşık 20,11 milyon euro tazminat onaylandı.
Projenin finansman kaynağı
5) Projenin öngörülen kamu finansmanının yaklaşık 38 milyon euroluk kısmı Toparlanma ve Dayanıklılık Fonu'ndan karşılanacaktı. Bu kısım artık bu mekanizma ile karşılanmıyor. Hükümetin alternatif finansman kaynağını ve bunun Kamu Yatırım Programı'na etkilerini açıklaması gerekiyor.
6) Ara hedefe ulaşmak için projenin fiziki kapsamı değiştirildi. İki köprü kutu tipi menfezlerle, iki kapalı kazı (cut & cover) işi ise yüzeysel istinat yapılarıyla değiştirildi. 10,2 kilometrelik bütün güzergâh boyunca çalışma yapabilmek için trafik bypass'larının birleştirilmesi de gerekti. Bu kapsamda yaklaşık 13 milyon euroluk acil işler, onaylanmış ekonomik kapsam içinde yapıldı. Son şiddetli yağışlardaki toprak çökmelerine dair haberlerin ardından teknik kontrollerin kamuoyuyla paylaşılması zorunlu hale geldi.
7) Burada da bilinen reçete uygulandı: «Önce Devletin kusuruyla yaşanan gecikme için tazminat, hemen ardından hızlandırma primi.» Olumlu zararlar için yüklenicinin lehine yaklaşık 28,88 milyon euro daha onaylandı. Bu ödeme, onaylanmış sürelerin değiştirilmesi nedeniyle işlerin hızlandırılması içindi. Amaç, Toparlanma ve Dayanıklılık Fonu tarafından finanse edilen 10,2 kilometre için 31/7/2026'ya kadar 16630 numaralı «Girit Kuzey Karayolu Aksı (BOAK)» eylemindeki «262» ara hedefine ulaşmak.
8) Neapoli – Agios Nikolaos ve Hersonisos – Neapoli bölümleri için yayımlanan tazminat ve azami tazminat onaylarının toplamı yaklaşık 146 milyon euro. Bunun 20,11 milyon euroluk kısmı gecikmelerden kaynaklanan zararlara, 28,88 milyon euroluk kısmı ise ilk bölümdeki hızlandırmaya ilişkin. Bu iki kalem toplamda 48,99 milyon euro ediyor. Ayrıca ikinci bölüm için onaylanan azami tazminat sınırı 97,01 milyon euro. Bu onayların büyüklüğü, projenin uygulama sorunlarını ve yüklenicilerden gelebilecek yeni taleplerin riskini ortaya koyuyor.
Kötü uygulama: Yük yine vatandaşın sırtında
Bunlar, kamu projelerinde bir kez daha görülen kötü bir uygulamayı ortaya koyuyor. Sorumluluk ilgili bakanlıklara ve onların siyasi yönetimine ait. Hesap kabarıyor ve yük bir kez daha vatandaşların üzerine biniyor. Bu tür «başarılar» davul zurna ile kutlanmayı değil, tam bir hesap verebilirliği gerektiriyor.
ΕΛ.Α.Σ., kamu ihalelerinin ihale aşamasından kesin kabulüne kadar izlenmesi için tek bir dijital sistem uygulamayı planlıyor. Sistem ilerlemeyi, zaman çizelgelerini, değişiklikleri, mali yükleri ve ödemeleri sürekli kaydedecek.
Bu sistemle sorumlulukların net biçimde paylaştırılması, sapmaların erken tespit edilmesi ve her projenin temel bilgilerine kamuya açık erişim sağlanması hedefleniyor. Şeffaflık, etkili denetim ve hesap verebilirlik bu şekilde güvence altına alınır. Gecikmeler ve gereksiz mali yükler de ancak bu yolla sınırlanabilir.
Bir not da düşelim: Yeni BOAK'ın özelliklerini taşıyan ilk bölüm, yaklaşık 9,2 kilometrelik Gurnes – Hersonisos bölümü. Bu bölüm Mayıs 2019'da Aleksis Çipras'ın katılımıyla teslim edildi. Avrupa ortak finansmanıyla gerçekleştirilen kamu projesinin başlangıç bütçesi yaklaşık 65 milyon euroydu ve uygulayıcı kuruluş Girit Kalkınma Örgütü A.Ş. idi. Kamu niteliğine rağmen bu bölüm daha sonra Hanya – İraklio (Hersonisos) imtiyaz sözleşmesinin kapsamına alındı.
