KATHMANDU, Nepal (AP) — Nepal’in son ölümcül sellerinin mağdurları için kurulmuş geçici bir barınağın zemininde oturan Tenzin Dolma Ghale, üzerindekiler dışında hiçbir şeyi kalmadığını söyledi. Tüm köyü ve ailesinin üyeleri, 1.450’den fazla kişinin ölümüne ve 6.000’den fazla kişinin kaybolmasına yol açan su ve enkaz dalgasıyla yok oldu.
Konuşmasının ardından elini salladı ve yere baktı. “Hepsi bitti” dedi.
Ghale, iklim kaynaklı afetlerin ölümcül sonuçlarıyla yaşayan milyonlarca insandan biri. Bu tür afetler yoğunlaşırken, uluslararası iklim uyum ve afet hazırlığı yardım programları kesildi. Bu durum ülkeleri önlenebilir milyarlarca dolarlık zararla ve tükenen toparlanma fonlarıyla baş başa bıraktı.
“Gerçek şu ki her yıl trilyonlarca dolara ihtiyacımız var, ancak gelişmiş ülkeler yükümlülüklerini yerine getirmedi” dedi. Sözleri, Yeni Delhi merkezli Satat Sampada Climate Foundation’ın kurucu direktörü Harjeet Singh’e ait.
ARŞİV – Eski USAID çalışanları ve destekçileri, USAID’nin lağvedilmesinin üzerinden bir yıl geçmesi dolayısıyla 27 Şubat 2026’da Washington’da gösteri düzenledi.
Yardım kesintileri Himalayalar’da afet izlemeyi zayıflatıyor
Trump yönetiminin 2025’teki ani ABD dış yardım kesintileri, dünya genelinde milyonlarca kişiye hizmet veren programları ortadan kaldırdı ya da ciddi şekilde kısıtladı. Diğer büyük bağışçı ülkelerin yaptığı azaltmalar da finansman krizini derinleştirdi.
Kapatılan programlardan biri, ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı, NASA ve Katmandu merkezli Uluslararası Entegre Dağ Gelişimi Merkezi’nin ortak girişimi olan SERVIR-Hindu Kush Himalaya oldu.
Afghanistan, Bangladeş, Myanmar, Nepal ve Pakistan’ı kapsayan program, afet riski azaltma, su kaynakları ve arazi örtüsü için uydu ve coğrafi analiz kullanıyordu. Program, sel riski hizmetlerini kolaylaştırdı, Nepal Kızılhaç Derneği ile risk iletişimi konusunda iş birliği yaptı ve buzullar, afetler ve kırılganlık üzerine 170’den fazla kamu veri seti üretti.
Buzul ve afet hazırlığı uzmanları, kuruluşu kapsamlı araştırması, sınır ötesi koordinasyonu ve yerel afet azaltma önlemlerine verdiği destek nedeniyle övdü.
USAID kesintileri nedeniyle finansmanını kaybetmeden önce program, iklim değişikliğinin hızlı buzul erimesine, mevsimlerin kaymasına ve giderek sıklaşan seller, heyelanlar ve buzul gölü taşkınlarına yol açtığı bir bölgede artan risklerle ilgileniyordu. ICIMOD’a göre bu değişiklikler, bölgenin içinde veya mansabında yaşayan yaklaşık 2 milyar kişinin gıda, su ve enerji güvenliğini tehlikeye atıyordu.
Küresel danışmanlık şirketi Systemiq’in ICIMOD ile birlikte hazırladığı yeni rapora göre Himalaya buzulları on yıl öncesine kıyasla %65 daha hızlı kütle kaybediyor. Rapora göre Himalaya’daki tahmini 40.000 buzulun yalnızca yaklaşık %0,1’i ayrıntılı ve sürdürülebilir şekilde izleniyor.
SERVIR-HKH için finansman sona erdiğinde heyelan tahminini izleme, günlük sel izleme, eğitim programları ve ülkeler arası bölgesel iş birliği programları da sona erdi.
Programın kaybıyla birlikte milyonlarca kişi, birkaç saat içinde milyonlarca metreküp su ve enkaz salabilen buzul gölü taşkınları riskine karşı daha savunmasız hale geldi.
Kuzey Pakistan’da eriyen buzullar 3.044 buzul gölü oluşturdu. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı’na göre bu göllerden 30’dan fazlası, 7 milyondan fazla kişinin yaşadığı alanlarda taşkın riski taşıyor.
İsviçre’nin Lozan Üniversitesi tarafından yayımlanan araştırmaya göre Afganistan da buzul gölü taşkınları tehdidiyle karşı karşıya.
SERVIR-HKH programına dahil olmasa da tüm program ülkeleriyle sınır komşusu olan ve Himalayaların yarısından fazlasına ev sahipliği yapan Hindistan’da 130’dan fazla yüksek irtifa gölü sel riski altında.
ARŞİV – Nepal’in Nuwakot ilçesinde Trishuli Pazarı bölgesinde Trishuli Nehri boyunca 30 Ağustos 2026’da ani selin ardından hasar gören evler.
Güney Asya zaten ölümcül iklim kaynaklı afetler yaşıyor. 2022 Pakistan selleri 1.700’den fazla kişinin ölümüne ve tahmini 40 milyar dolarlık zarara yol açtı. Nepal’de 2025’teki sel 9 kişinin ölümüne ve milyonlarca dolarlık zarara neden oldu. Son 15 yılda Hint Himalayaları’nda bulut patlamaları, heyelanlar, ani seller ve aşırı yağışlar 12.000’den fazla kişinin ölümüne ve milyarlarca doların üzerinde zarara yol açtı.
Bölge, Belçika’nın Louvain Üniversitesi tarafından tutulan Acil Olaylar Veritabanı’na göre 2025’te iklim kaynaklı aşırı hava olayları nedeniyle en az 7 milyar dolar ekonomik kayıp yaşadı. Bu veritabanının kendisi de USAID finansman kesintileri nedeniyle kapatılma riskiyle karşı karşıya.
ABD Dışişleri Bakanlığı’nın Associated Press’e yaptığı açıklamada, ABD’nin Dünya Meteoroloji Örgütü ve Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi ile yürüttüğü programlar aracılığıyla Nepal’in sel uyarı kapasitesini desteklediği belirtildi. Bakanlık, SERVIR-HKH’nin Ocak 2025’te sona erdiğini ancak araçlarının ICIMOD aracılığıyla aktif kaldığını kaydetti.
Etki doğrudan etkilenen toplulukların ötesine uzanıyor. Himalaya bölgesi, tarım, sanayi, turizm ve yerel kullanıma bağlı ulusal ekonomiler için hayati önem taşıyor.
ICIMOD’da iklim finansmanı uzmanı Neha Rai, SERVIR-HKH gibi programlara yapılan kesintilerin yıllarca süren zincirleme etkileri olacağını söyledi.
Rai, kesintileri kanser araştırması için fonların aniden durdurulmasına benzetti. Başarı için yıllarca süren istikrarlı araştırmaya ihtiyaç var.
“İklim riski aynı zamanda kuşaklar arası bir zorluk” dedi Rai. “Uzun vadeli gözlemlere, uzmanlığa, kısa vadeli önceliklere göre açılıp kapatılamayan kurumlara ihtiyaç var.”
Rai, sınır ötesi programlardaki kesintilerin bölge genelinde hükümetler, bilim insanları ve kuruluşlar arasında bilgi paylaşımını da etkilediğini söyledi. Bu işlev, yukarı havzada olanların doğrudan mansaptaki ülkeleri etkilediği bir bölgede kritik önem taşıyor.
ARŞİV – Son ani sellerde evi yıkılan Parvati Taman, 8 Eylül 2026’da Nepal’in Betrawati yakınlarındaki geçici barınağında daha yüksek bir arazide kızına Krishna Taman’a bakıyor.
İklim finansmanı azalıyor, kırılgan ülkeler borç yüküyle karşı karşıya
Bu kesintiler daha geniş bir eğilimin parçası. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’ne göre, ABD’yi de içeren Kalkınma Yardımı Komitesi üyelerinin resmi kalkınma yardımı 2025’te %23 düştü. Bu, kayıtlardaki en büyük yıllık daralma oldu. Birleşik Krallık, Almanya, Fransa, Japonya ve Kanada gibi geleneksel olarak büyük bağışçılar da savunma ve diğer iç önceliklere fon aktarmak üzere büyük azaltmalar açıkladı.
Savunuculuk grubu ActionAid International’ın yakın tarihli raporuna göre Küresel Güney ülkeleri, hibe temelli iklim finansmanından aldıklarının yaklaşık 225 katı kadar borç geri ödemesi yapıyor.
“İklim krizi ile borç krizi arasında zehirli bir ilişki var” dedi ActionAid International’dan Teresa Andersen.
Ülkelerin iklim etkilerinden kurtulmak için borç aldığını, ardından borçları ödemek için temiz enerjiye ve gelecekteki iklim kaynaklı aşırı hava olaylarına hazırlığa yapılan yatırımları kestiğini söyledi.
Sağlanan para yeterli değil ve iklim genellikle önceliklendirilmedi. Gelişmekte olan ülkelerin iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşı savunmasız olanlara yardım etmek için uluslararası bir iklim finansmanı mekanizması olan Kayıp ve Zararlara Yanıt Verme Fonu’nun yönetim kurulu üyesi Richard Sherman da bunu belirtti.
“Bazı önceliklere giderse para var, ancak iklim değişikliği için şu anda eylemin öneminin ve sistemleri daha dayanıklı hale getirmenin ciddi bir şekilde değersizleştirilmesine tanık oluyoruz” dedi.
Afet toparlanma fonları hâlâ var olsa da, onlar da finansman kaybediyor ve beklenen afet artışı karşısında donanımsız.
“Gelişmiş ülkelerin ATM gibi davranmasını beklemiyoruz” dedi Sherman. “Ancak savunmasız ülkelere destek olmak, onlara uyum sağlamalarına ve daha dayanıklı hale gelmelerine yardımcı olmak, şu anda gördüğümüz türden etkilere daha az maruz kalmaları anlamına geliyor.”
