Tahran, İran (AP) — Devlet medyasının haberine göre İran, salı günü erken saatlerde en çok benzin tüketen kullanıcılar için daha yüksek bir fiyat uygulamasına geçti. Aylardır süren savaşın yol açtığı ekonomik sıkışıklığın ortasında gelen bu adım, Aralık ayından bu yana yapılan ikinci zam oldu.
Benzin fiyatlarındaki bu tür artışlar her zaman hassas bir konu olmuştur ve enflasyonu tetikleyebilir. Nitekim 2019 yılında yapılan bir zam, ülke çapında protestolara ve raporlara göre 300'den fazla kişinin hayatını kaybettiği sert bir baskıya yol açmıştı.
Hükümet, ABD ile yaşanan savaşa doğrudan atıfta bulunmadan yaptığı açıklamada “mevcut durumu” gerekçe gösterdi ve zamdan elde edilecek ek gelirin hanelere dağıtılacağını duyurdu.
Yeni sisteme göre, aylık 110 litrelik (yaklaşık 29 galon) benzin kotasını aşan tüketiciler, litre başına 100.000 riyal (yaklaşık 7 sent) ödeyecek. Bu rakam, Aralık ayından bu yana ödenen tutarın tam iki katı anlamına geliyor.
İran hala dünyanın en düşük benzin fiyatlarına sahip ülkelerden biri olsa da, bu zam 90 milyonu aşan nüfusun günlük yaşamındaki baskıyı daha da artırıyor. Zaten ulusal para birimi rekor düşük seviyelere gerilemiş durumda ve alım gücü zayıfladı. Pazartesi günü itibarıyla 1 Amerikan doları 2,22 milyon riyal seviyesinden işlem görüyordu.
Devlet Petrol Dağıtım Şirketi CEO'su Keramat Veis Karami, resmi IRNA haber ajansına yaptığı açıklamada, yeni benzin fiyatının tüketicilerin sadece yüzde 15'ini etkileyeceğini belirtti.
CEO, Ağustos ayında benzin tüketiminin günde 145 milyon litreye (38 milyon galon) ulaşarak rekor kırdığını, ancak yurt içi üretim kapasitesinin günde 122 milyon litre ile sınırlı olduğunu sözlerine ekledi. İhtiyaç duyulan geri kalan arz ithalat yoluyla karşılanıyor.
Fiyatların artırılması, yüksek tüketimi frenlemeye yardımcı olabilir. Uzmanlar, bu yüksek tüketimi İran'daki yaşlanan araçlara, yedek parça sorunlarına ve yetersiz toplu taşıma altyapısına bağlıyor.
Ancak uzmanlar, benzin fiyatlarındaki artışların, halihazırda ülkenin istatistik kurumu verilerine göre yıllık yüzde 67 seviyesinde seyreden enflasyonla boğuşan bir ülkede enflasyonu daha da körükleyeceği uyarısında bulunuyor.
Ucuz benzin, İran'da nesillerdir bir doğuştan gelen hak olarak görülüyor ve bu durum geçmişte kitlesel gösterilere de neden olmuştu. Öyle ki 1964 yılında yapılan bir fiyat artışı, grev yapan taksicilerin yerini almak için şahın sokaklara askeri araçlar sürmesine yol açmıştı.
İranlılar benzin zamına nasıl tepki veriyor?
Yeni fiyatlandırma uygulamasının başlamasından sadece bir saat sonra, Associated Press muhabirlerinin ziyaret ettiği sekiz benzin istasyonundan ikisi, pompalardaki fiyat oranlarını düzenlemek amacıyla kapatıldı.
Diğer altı istasyon ise hizmet vermeye devam ediyordu ve her birinin önünde bir düzine araç kuyruk oluşturmuştu.
İstasyonların etrafında güvenlik önlemleri sıkı tutulurken, çevrede hem üniformalı hem de sivil polisler görev yapıyordu.
Kuyrukta bekleyen 34 yaşındaki Tahran sakini Asghar Rahimi, fiyat artışlarının burada durmayacağını söyledi.
Rahimi, “Bu cüzi miktar, hükümetin yoksulluk ve işsizlik gibi sorunları yönetmesine yardımcı olamaz. Bu sadece ilk adımdı. Önümüzdeki aylarda tekrar zam yapmak zorunda kalacaklar” dedi.
55 yaşındaki bir başka Tahran sakini Ali Salari ise fiyat artışının ekmek ve et gibi diğer temel gıdaların fiyatlarını da etkileyeceğinden korktuğunu dile getirdi.
Salari, “Hükümet benzin fiyatlarını manipüle ettiğinden beri durum hep böyle oldu” diye konuştu.
43 yaşındaki Tahranlı Hamid Mirzei ise gıda fiyatlarının art arda yükseldiğini, sadece fasulye ve mercimek gibi temel gıdalar için yapılacak bir market alışverişinin bile 100 milyon riyale (73 dolar) mal olabildiğini belirtti.
Mirzei, “Hepimiz için hayat zorlaştı. Temel market alışverişi bile karşılanamaz hale geliyor” ifadelerini kullandı.
“Eğer benzin fiyatları da artarsa, işler çok daha kötüye gidecek” diye ekledi.
