Tahran (AP) – Yüz binlerce yaslı, İran'ın ölen Lideri Ayetullah Ali Hamaney için Cumartesi günü başlayan günler sürecek cenaze törenine katıldı. Hamaney'in bayrağa sarılı tabutunun bulunduğu cam kasa önünde göğüslerine vuran kalabalık, İsrail ve ABD'ye karşı intikam çağrısı yaptı.
Onlarca yıl İran'ı yöneten ve 28 Şubat'ta İran savaşının ilk dakikalarında düzenlenen bir hava saldırısında 86 yaşında hayatını kaybeden Hamaney'in cenaze töreni, ülkenin teokrasisi ve yeni dini lideri oğlu Ayetullah Mucteba Hamaney için bir destek sağlayabilir.
Bu, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü ABD ile savaşı kalıcı olarak sona erdirme müzakerelerinde bir koz olarak kullanmaya çalıştığı ve İsrail'in tekrar saldırabileceği endişesinin hala sürdüğü bir ortamda özellikle kritik.
Tören sırasında, İran'ın baş müzakerecisi Fransa ve Birleşik Krallık'a, Basra Körfezi'nin dar ağzı olan ve barış zamanında dünyadaki petrol ve doğalgazın beşte birinin geçtiği su yolunda ortak devriye başlatma potansiyellerine ilişkin yorumları nedeniyle bir uyarıda bulundu.
Yaslılar, Hamaney'in hava saldırısında öldürülen aile üyelerinin tabutlarının yanı sıra onun tabutunu da görünce gözyaşı döktü. Bazıları "Sözümüz bir! İntikam! İntikam!" diye haykırdı. Bazıları pankartlar ve bayraklar taşırken, kentin dört bir yanındaki billboardlarda Hamaney'in fotoğrafı yer aldı. Kalabalıktaki erkekler Şii cenazelerinde yaygın bir uygulama olan ritmik bir şekilde göğüslerine vurdu.
"İmam Hamaney bizim kalbimiz, babamız, her şeyimizdi" dedi yaslı Masoumeh Mohammadi. "Hâlâ onu şehit ettiklerine inanamıyorum. Ölümünün intikamını alana kadar durmayacağız."
Grand Mosalla'da Tabutlar Sergileniyor
Grand Mosalla'da kurulan bir dış mekan sahnesi, Hamaney'in Tahran'ın merkezindeki yerleşkesinde bir Hüseyniye'de yaptığı konuşmaların sahnesine benziyordu. Sahneye, vaaz verirken kullandığı sandalyeye benzer bir sandalye, sehpa üzerinde bir mikrofon ve yanında küçük bir masa konulmuştu. Sandalyenin hemen üstünde ise 1989'da ölen Lider Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin fotoğrafı asılıydı.
Humeyni'nin cenazesi, milyonlarca kişinin yas töreni ve mezarlığa yolculuk sırasında akın etmesiyle kaotik sahneler yaşanmasına neden olmuştu. Hamaney'in ölümü, İran'ın 1979 İslam Devrimi'nden bu yana ikinci dini lider kaybıydı ve ölümün üzerinden aylar geçmiş olması yetkililere hazırlık için daha fazla zaman kazandırdı.
Cumartesi günü, gönüllüler yaz sıcağında kalabalığın üzerine serinletici su sıkarken, dışarıdaki stantlar yiyecek ve içecek ikram etti. Grand Mosalla'nın içinde erkekler ve kadınlar metal dedektörleri ve üst aramasından geçtikten sonra ayrı ayrı toplandı. Çevredeki caddelerde saldırı tüfekli polisler nöbet tutuyordu. Birçok kişi, şehir kapandığı için dışarıda, ağaç gölgelerinde dinlenerek bekledi.
Ölen aile üyelerinin tabutları Hamaney'in tabutunun altına yerleştirilmişti. Hamaney'in tabutunun üzerinde, onun Hz. Muhammed'in soyundan geldiğini belirten siyah sarığı vardı. Ölenler arasında Mucteba Hamaney'in eşi de vardı; Mucteba Hamaney'in cenazeye katılıp katılmayacağı ise belirsizliğini koruyordu. Kendisinin babasını öldüren saldırıda yaralandığı bildirildi.
Kuzeybatıdaki Tebriz kentinden, Tahran'a yaklaşık 530 kilometre (330 mil) uzaklıktan gelen Ali Kazemi, "Cenazeye, ülkemizi ve dinimizi savunmaya kararlı olduğumuzu göstermek için katıldık" dedi.
Cenaze ABD'nin 250. Yıldönümüne Denk Geldi
İran, cenazeye başlamak için ABD'nin kuruluşunun 250. yıldönümü olan 4 Temmuz'u seçti. Yetkililer zamanlamayı kabul etmese de Tahran'daki törende kalabalık "Kahrolsun Amerika!" sloganları attı. Bu slogan, 1979 İslam Devrimi ve ABD Büyükelçiliği'nin basılıp rehinelerin alındığı krizden bu yana İran'da sıkça duyuluyor. Ayrıca "Kahrolsun İsrail!" de haykırdılar.
ABD Başkanı Donald Trump, aynı anda Güney Dakota'da Rushmore Dağı önünde yaptığı konuşmada "İran'ı perişan ettik" dedi. "O kadar çok anlaşma yapmak istiyorlar ki. Cenaze için onlara bir hafta izin verdik."
Tahran'da Amerikan başkanı unutulmadı. Grand Mosalla'daki kalabalıkta birkaç yaslı, üzerinde "#KillTrump" yazan büyük bir bayrak taşıdı.
Tören devam ederken, İran'ın baş müzakerecisi Kazım Garibabadi, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un gece geç saatlerde yaptığı ortak açıklamayı eleştirdi. Açıklamada, ordularının Hürmüz Boğazı'nda devriye gezmeye hazır olduğu belirtilmişti.
Boğazın kontrolü, İran için önemli bir koz olmuş durumda. İran, geçiş yapan gemilerden ücret almak istediğini belirterek, onlarca yıldır uluslararası bir su yolu olarak kabul edilen bu statüyü değiştirmeye çalışıyor.
Garibabadi, X'te yaptığı paylaşımda "Hürmüz'ün güvenliği kıyı devletlerine aittir. Kriz çıkaranlar maceralarının sonuçlarından sorumlu tutulacaktır. Bu ciddi bir uyarıdır" dedi.
Hamaney Perşembe Günü Meşhed'de Toprağa Verilecek
Hamaney'in naaşı hem İran hem de komşu Irak'taki şehirlere götürülecek. Yetkililer, yas süresince caddeleri, hava sahasını ve günlük hayatı durdurdu. Yas, Perşembe günü Hamaney'in doğum yeri olan Meşhed'deki İmam Rıza türbesinde toprağa verilmesiyle sona erecek.
Yetkililer, kalabalığın Grand Mosalla ve çevre sokaklara girip çıktığı Cumartesi günkü etkinlik için hemen bir katılım sayısı vermedi. İran'ın diğer şehirlerinde de yas törenleri düzenlendi.
Pazar günü Grand Mosalla'da bir cenaze namazı planlanıyor. Pazartesi günü ise naaşı ve ailesinin cenazeleri Tahran sokaklarında dolaştırılacak, bu da büyük kalabalıkların toplanmasına neden olabilir.
27 yaşındaki Hananeh Mousavi, annesiyle birlikte cenazeye katılarak gözyaşları içinde "Sevgili liderim Ali Hamaney'e veda etmek için buradayım. Böyle bir gün görmeyi asla beklemezdim. Keşke bu trajediden önce ölseydim" dedi.
Bu haber Associated Press muhabirleri Nasser Karimi ve Jon Gambrell tarafından yazılmıştır. Gambrell, Birleşik Arap Emirlikleri'nin Dubai kentinden bildirmiştir.
