Oxford Üniversitesi araştırmacılarının yeni raporuna göre, Yunanistan'daki gözaltı merkezlerinde en az 112 göçmen ve mülteci hayatını kaybetti.
Bu ölümler 2000 yılından itibaren yaşandı ve resmi ile yarı resmi kapalı göçmen merkezlerinde ile polis karakollarında kaydedildi. Aynı dönemde sağlık hizmetinin hiç verilmemesi ya da yetersiz verilmesi, kötü muamele, insanlık dışı gözaltı koşulları ile yasal temsil ve tercümanlık gibi temel hakların engellenmesi de belgelendi.
Ölümlerin 84'ü polis karakollarında gerçekleşti. Bu karakollarda tıbbi personel yoktu. 27 ölüm ise göçmen gözaltı merkezlerinde yaşandı. Ölümlerin 44'ü intihar, 34'ü ise resmi olarak kaydedilmedi.
Gözaltı, 1990'lı yıllardan beri Yunanistan'ın ulusal göç politikasının merkezinde yer alıyor. O dönemde ülkeye ilk büyük göçmen dalgaları ulaşmaya başlamıştı. Gözaltı, yıllardır sınırların korunması ve düzensiz göçün önlenmesi için bir tedbir olarak sunuluyor.
İnsanların daha güvenli bir sığınak ya da daha iyi bir hayat aramak için hareket etmeleri nedeniyle özgürlüklerinin kısıtlanması, çoğu zaman hak ihlalleri ve makamların keyfi uygulamalarıyla birlikte gidiyor. Araştırmaya göre bu eylemler neredeyse her zaman cezasız kalıyor. Bunun sonucunda olayların eksik kaydedildiği ve sistematik keyfiliğin sürdüğü bir tablo ortaya çıktı.
Kötü muamele ve insanlık dışı koşullar
Rapor, binlerce insanın kalabalık ve boğucu küçük alanlarda tutulduğunu anlatıyor. Bu insanlar çoğu zaman yeterli yiyeceğe ve sağlık hizmetine erişemiyor. Raporda, bu günlük tabloyu kötü muamele, fiziksel şiddet, ihmal ve aşağılama şikâyetleri ile altyapıdaki kötü koşullar oluşturuyor.
İşkenceyi Önleme Avrupa Komitesi (CPT) gibi denetim organları, Yunanistan'daki bu ihlallerin yerleşik bir hale geldiği konusunda ciddi endişelerini dile getirdi. Bu ihlaller, etkili denetimi de engelliyor.
Bu koşullara rağmen gözaltındaki kişiler, örgütlü protestolar, açlık grevleri ve diğer toplu eylem biçimleriyle direniyor. Onurlarını ve tanınmalarını talep ediyorlar. Yakın zamanda in.gr, Serez'in Sintiki bölgesindeki mülteci ve göçmenlerin, cehennemi andıran koşulları anlatan protestolarını haberleştirmişti.
İnsan hakları alanındaki sivil toplum kuruluşları (STK) ve dayanışma grupları, bu hareketleri destekleyerek önemli bir rol oynuyor. Bu gruplar, mağdur kişilerin seslerini yükseltiyor ve gözaltı sistemindeki adaletsizlikleri gündeme getiriyor. Araştırmacılar, olayların kaydedilmesinde yaşadıkları zorlukları da anlatıyor.
Araştırmacılara göre Yunanistan'da gözaltında tutulan kişilerin tam sayısı ve bu kişilerin bulunduğu yerler konusunda resmi açıklık çok az. Gözaltı merkezlerinin tamamını belirlemek de zor. Bazı durumlarda yetkililer, Yunanistan Halkın Avukatı'nın müdahalesine rağmen verileri vermeyi reddetti. Gerekçe olarak böyle bir işin büyük bir bürokratik yük gerektireceğini gösterdiler.
Binlerce kişi karakollarda tutuluyor
Yunanistan'da sınır dışı edilmeleri öngörülen yedi göçmen gözaltı merkezi bulunuyor. Bunların altısı anakarada (Amigdaleza, Petru Ralli, Korint, İskeçe, Paranesti, Fylakio), biri ise Kos'ta yer alıyor.
Yunan hükümetinin verdiği bilgilere göre, sınır dışı etme öncesi gözaltı merkezlerinin toplam kapasitesi 2024 yılının ortasında 3.836 kişilikti.
Yabancı uyruklular ayrıca adalardaki kapalı denetimli merkezlerde, çok sayıda polis karakolunda ve sınır koruma istasyonları gibi diğer polis tesislerinde de tutuluyor.
2023 yılında Yunan Polisi 24.174 gözaltı kararı verdi. 2023 yılı sonunda ülke genelinde karakollarda veya diğer tesislerde tutulan üçüncü ülke vatandaşlarının toplam sayısı 2.564'tü.
Ayrıca 2022 yılının tamamında, ülke genelindeki Sınır Dışı Öncesi Gözaltı Merkezleri ve karakollarda idari gözaltına alınan refakatsiz reşit olmayanların toplam sayısı 504 oldu.
Evros'ta geri itmeler
Rapor, Evros'a ve Poros gibi yarı resmi gözaltı tesislerine özellikle dikkat çekiyor. Poros, fiilen bir geri itme merkezi gibi çalışıyor. Çünkü oraya getirilen kişilerin kaydını tutan hiçbir süreç bulunmuyor.
Rapora göre bölgede bu yaygın bir uygulama. Gözaltı alanı olarak çevrili avlular, konteynerler, depolar, garajlar ve hatta ahırlar ya da hayvan barınakları kullanılıyor.
Bu bulgu, insan hakları örgütlerinin yıllardır dile getirdiği çok sayıdaki şikâyetin bir kez daha doğrulanması anlamına geliyor. Son olarak BBC de bir haberinde Evros'taki yasa dışı geri itmelerin işleyişini anlattı. Habere göre yüzleri örtülü erkekler mülteci ve göçmenleri hapsediyor, onlara aşağılayıcı muamele yapıyor ve ardından Türkiye'ye geri gönderiyor.
Yunanistan'daki gözaltı merkezlerinin koşullarını ele alan rapor, Avrupa Birliği'nin finanse ettiği tesisler dahil, yetersiz sağlık hizmetine özel bir önem veriyor.
Sığınma Bilgi Veri Tabanı (AIDA) tarafından 2025 yılında yayımlanan rapora göre, 2012'den beri faaliyet gösteren Amigdaleza merkezinde 600'ü aşan kişi için iki doktor, dört hemşire, iki sağlık ziyaretçisi, bir sosyal hizmet uzmanı, iki psikolog ve dört tercüman bulunuyordu. Bu merkezde de birkaç intihar yaşandı.
Kamran vakası
Öte yandan en fazla ölüm polis karakollarında kaydediliyor. Rapora göre son yıllarda durum daha da kötüleşti. Rapor, bu ölümlerden bazılarının yeterli gözetim, psikiyatrik bakım ve sağlık hizmeti ile önlenebileceğini değerlendiriyor.
Rapor ayrıca Pakistanlı 37 yaşındaki göçmen Muhammed Kamran'ın ölümüne de değiniyor. Kamran, Eylül 2024'te önce karakoldan karakola taşındıktan sonra Agios Pantaleimonas Polis Karakolu'nda ölü bulundu. Vücudunda istismar izleri vardı.
Rapor sonuç olarak “Yunanistan'daki göçmen gözaltısının seyri endişe yaratıyor” diyor ve ekliyor: “Mevcut sağcı hükümetin söylemi giderek daha fazla sıkı denetim ve cezalandırıcı tedbirlerden yana. Bu durum, gözaltı sisteminin kapsamını ve yetkilerini genişletebilecek önerilere ilişkin kaygılar doğuruyor. Bu gelişmeler ışığında, parmaklıkların ardındaki gerçekliğin kaydedilmesi ve ele alınması her zamankinden daha acil hale geliyor.”
