BELGRAD, Sırbistan (AP) — Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, Çarşamba günü, iktidarını sarsan ve yaklaşık iki yıldır devam eden sokak protestolarının ardından 25 Ekim için erken parlamento seçimi kararı aldı.
Cumhurbaşkanı, 250 üyeli parlamentoyu fesheden ve seçimlerin önünü açan bir kararname imzaladı. Balkan ülkesindeki devam eden gerilimler ve bölünmeler nedeniyle erken seçimin gerekli olduğunu belirtti.
Bir dönem daha cumhurbaşkanı adayı olamayan Vucic, bunun yerine başbakanlık için yarışmayı planladığını açıkladı.
Vucic bir konuşmasında, "Büyük çalkantılar yaşadık" dedi. "Halkın iradesini ve Sırbistan'ın gittiği yönü net bir şekilde gösterecek seçim sonuçlarına ihtiyacımız var."
Seçimler, iktidardaki popülistlerin yaygın halk hoşnutsuzluğuna rağmen iktidarda kalmaya çalıştığı, siyasi gerilimin arttığı bir ortamda yapılacak.
Vucic Protestoların Ardından Kontrolü Yeniden Ele Geçirmek İstiyor
Sokak protestoları, 1 Kasım 2024'te kuzey Sırbistan'da bir tren istasyonunda meydana gelen ve 16 kişinin hayatını kaybettiği trajedinin ardından başlamıştı. Göstericiler, Novi Sad kentindeki beton saçak çökmesiyle ilgili hesap sorulmasını ve yetersiz yenileme çalışmalarından sorumlu tuttukları yolsuzluğun son bulmasını talep ediyordu.
Bazen yüz binlerce kişiyi bir araya getiren ve neredeyse her gün düzenlenen gösteriler, Vucic'i 2012'de iktidara geldiğinden bu yana en çok sarsan gelişme oldu. Protestocu öğrenciler bir yılı aşkın süredir erken parlamento seçimi talep ediyordu, ancak Vucic görünüşe göre yarışacak kadar güçlü hissedene kadar bekledi.
Cumhurbaşkanı ve onun sağcı Sırp İlerici Partisi, demokratik özgürlükleri kısıtlamak ve organize suçla bağları olmakla suçlanıyor; Vucic bu iddiaları reddediyor. Sırbistan'ın Avrupa Birliği'ne katılım süreci, hem Rusya hem de Çin ile yakın bağlarını koruyan Vucic döneminde durma noktasına geldi.
Vucic, geçtiğimiz hafta ayrıca, Birleşmiş Milletler mahkemesi tarafından soykırımdan hüküm giymesine rağmen Pazartesi günü Sırbistan'da bir kahraman olarak toprağa verilen eski Bosnalı Sırp ordu komutanı ve savaş suçlusu Ratko Mladiç'e yönelik kamuoyu önündeki saygı duruşu nedeniyle AB'den ek baskı gördü.
Öğrenci Destekli Liste Ana Rakip
Parlamento için öğrenciler tarafından desteklenen seçim listesine üniversite profesörleri ve uzmanların dahil olması bekleniyor. Hareket, çoğu ana akım siyasetçilerden hayal kırıklığına uğramış olan 6,5 milyon seçmen arasında büyük destek kazandı.
Birkaç sağcı ve merkez sol muhalefet partisi de seçime katılacak.
Vucic seçimi duyururken, öğrenci hareketi sosyal ağlarda "Zafer zamanı!" paylaşımında bulundu.
Vucic, protestoculara karşı sert bir şekilde mücadele etti ve bu durum polis şiddeti ile keyfi gözaltılar konusunda uluslararası endişelere yol açtı. Protestoların arkasındaki öğrencileri ve profesörleri "devleti yok etme" niyetinde olmakla suçladı. Yüzlerce kişi protestoları desteklediği için gözaltına alındı veya işini kaybetti.
Vucic Çarşamba günü, siyasi gerilimlerin yalnızca Sırbistan'daki anlaşmazlıkların sonucu olduğunu varsaymanın "yanlış olacağını" yineledi. "Huzursuzluklar, çatışmalar ve yabancı güçlerin büyük müdahalesiyle bölünmüş bir toplum yaşadık" dedi.
Hangi yabancı güçlerden bahsettiğini belirtmedi ve iddiaları için herhangi bir kanıt sunmadı. Seçmenleri tercihlerini "barışçıl ve onurlu bir şekilde" yapmaya çağırdı.
Öğrenci Filip Gajiç, "İnsanlar iyimser, bu yüzden bir değişimin mümkün olduğunu düşünüyorum" dedi.
Belgrad sakini Danica Ercedi ise Vucic'in kazanmasını beklediğini, "başka bir şey değil" diye ekledi.
Gözlemciler Çekişmeli Bir Yarış Öngörüyor
Vucic, parlamento seçimi kampanyasına katılmak için önümüzdeki haftalarda cumhurbaşkanlığı görevinden istifa edeceğini söyledi. Neredeyse iki tam dönem görev yaptıktan sonra tekrar cumhurbaşkanı adayı olamıyor. Erken cumhurbaşkanlığı seçimi ayrı bir tarihte yapılacak.
Analistler, sözde Öğrenci Listesi'nin iktidardaki popülistlere ciddi bir meydan okuma sunduğunu söylüyor. Belgrad Siyaset Bilimi Fakültesi'nden Dejan Pavloviç, bu yıl Macaristan'da bir başka otoriter lider Viktor Orban'ı iktidardan uzaklaştıran seçimle bir karşılaştırma yaptı.
Pavloviç, "Medya desteği olmadan, kaynaklar olmadan, rakibin yine de çok ikna edici bir zafer sağlamayı başardığı Macaristan'dakine benzer bir senaryo ortaya çıkabilir" dedi. Pavloviç, Vucic'in "çok şey sunuyor, çok şey vaat ediyor ve seçmenleri baskı altında tutuyor" ifadelerini kullandı.
Popülistler, 2012'de iktidara geldikten sonra Sırbistan'ın kurumlarını ve ana akım medyasını kademeli olarak ele geçirdi.
Bu yılın başlarında Sırbistan'da düzenlenen yerel seçim, gazetecilere yönelik şiddet de dahil olmak üzere şiddet olaylarıyla gölgelendi ve uluslararası endişe yarattı. 2023 parlamento seçimi sırasındaki gözlemciler de medya yanlılığı, grup halinde oy kullanma ve iktidar partisi lehine kamu kaynaklarının kötüye kullanılması dahil olmak üzere çok sayıda usulsüzlük rapor etmişti.
