Sophie Laribi Glaudel, Université de Lorraine bünyesinde Antik Yunan'daki dini pratiklerde çocukların rolünü araştırıyor. Avusturya Bilimler Akademisi'ne bağlı Avusturya Arkeoloji Enstitüsü'nde verdiği konferansta, kız çocuklarının ritüellerde, festivallerde ve daha birçok alandaki varlığına dair kanıtları ortaya koydu.
Kız Çocukları Rahibe Olarak
Antik Yunan'da genç kızlar ritüel hizmetlerinde hangi rolleri üstleniyordu?
Sophie Laribi Glaudel: Yunan dünyasının her yerinde kız çocuklarının ritüel hizmetler yürüttüğünü ve rahibelik yaptığını görüyoruz. Yazılı ve epigrafik kanıtlara dayanarak, onların rolünün toplulukları için oldukça önemli olduğunu söyleyebilirim. Ancak elimizdeki kanıtların neredeyse tamamı seçkin ailelerden gelen kızlarla ilgili. Dolayısıyla sıradan kızlar hakkında pek bir şey bilmiyoruz ve bu önyargıya dikkat etmeliyiz.
Tespit edebildiğimiz tüm bu görevler, 'bakım' olarak adlandırdığımız şeyle bağlantılı.
Genç kızların ritüel görevleri nelerdi?
Laribi Glaudel: Ritüel hizmetten bahsedecek olursak, Mora Yarımadası'ndaki Messene'den MÖ 1. yüzyıla ait bir yazıt var. Bu yazıtta genç bir kız, tanrıçanın meşalesini tuttuğunu ve heykelini taşıdığını anlatıyor. Hangi bağlamdan bahsettiğini tam olarak bilmiyoruz ama yine de kendisine büyük bir sorumluluk verilmişti. Bu tür ritüel hizmetler hakkında birçok tanıklığa sahip olduğumuz Atina'da, plynterides adı verilen bazı kızların Athena heykelini yıkamak zorunda olduğunu biliyoruz. Diğerleri ise kutsal alanlarda sunulabilecek ritüel keklerin hazırlanmasıyla görevlendirilmiş olabilir. Tespit edebildiğimiz tüm bu görevler, 'bakım' olarak adlandırdığımız şeyle bağlantılı. Yani yıkama, yemek pişirme, dokuma...
Yani hâlâ oldukça kadınsı kodlanmış faaliyetler mi?
Laribi Glaudel: Kesinlikle, ama küçümsenecek faaliyetler değil. Bazen kadın işinin daha aşağı olduğuna dair bir önyargımız var, oysa bunlar oikoi'ye (hane) para getiren çok önemli ekonomik görevlerdi. Ayrıca bazen rahibin çocuk olmasının, rahipliğin pek değerli olmadığı anlamına geldiğine dair bir önyargımız var. Bence bu yanlış. Bence çocuklar dini görevleri çocuk oldukları için üstleniyorlardı ve yetişkinlerden daha çok tanrılara yakın oldukları düşünülüyordu.
Antik Yunan'da çocukluk ve din arasındaki ilişki nasıldı?
Laribi Glaudel: Yıllardır cevaplamaya çalıştığım soru bu. Öncelikle, çocukluk kültürel bir yapıdır. Her toplum kendi 'çocukluğunu' inşa eder. Örneğin Atina'da veya Sparta'da, MÖ 5. yüzyılda veya 4. yüzyılda çocuk olmak çok farklıdır. Bu nedenle soruyu tersinden cevaplamaya çalışmalıyız: Çocuklara hangi kültürel ve dini görevler verildi? Bunlar bize toplumların çocukluğu nasıl ele aldığı hakkında ne öğretiyor?
Yaş Meselesi
Çocuğun yaşı ne kadar önemliydi?
Laribi Glaudel: Kronolojik yaş anlayışımız bence çok modern – ya da en azından pek Yunan değil. Romalılar, mezar yazıtlarında da görebileceğimiz gibi, yılları, haftaları, günleri saymaya çok meraklıydı. Ancak Yunanlar, yazıtlarında ölen kişinin yaşından asla bahsetmez. Yani onlar için yaş pek önemli değilmiş gibi görünüyor. Onlar için önemli olan sosyal statü ve biyolojik durumdu; yani ergenlik gibi belirli biyolojik değişikliklerin gerçekleşip gerçekleşmediğiydi.
Bununla birlikte, Julien Dechevez yakın zamanda Helenistik dönemde İstanköy'de rahiplik için yaş sınırlaması getirilmesinin, bir aileyi diğerine kayırmak için bir yol olabileceğini gösterdi. Yani duruma göre çok değişiyordu.
Kriterler arasında çocuğun güzelliği de vardı.
Çocuklar nasıl seçiliyordu?
Laribi Glaudel: Dokimasia adı verilen bir süreçten geçmeleri gerekiyordu. Bu süreçte şehirden insanlar, nereden geldiklerini, ailelerinin ahlakını, bedensel uygunluklarını ve işe uygun olup olmadıklarını kontrol ediyordu. Kriterler arasında çocuğun güzelliği de vardı. Rahipliğe bağlı olarak, Aigion şehrinde Zeus rahibi olarak hizmet edecek en güzel erkeği seçmek için bir güzellik yarışması düzenlendiğini biliyoruz (en azından MS 2. yüzyılda), ancak büyük olasılıkla sadece seçkin aileler arasında. Ayrıca bazı ailelerin kült görevlerini nesilden nesile sürdürdüğünü de biliyoruz. Bunun yanı sıra, ailenin serveti de bir kriterdi çünkü bazı görevler pahalıydı ve aile festivalleri veya yeni binaların inşasını finanse etmek zorundaydı.
Bir çocuğun ritüel kariyeri ne zaman sona eriyordu?
Laribi Glaudel: Kızlar evlenirdi – ömür boyu bekâret ya da bekar kalma seçeneği yoktu. Erkekler için biyolojik değişiklikler rahipliklerini sona erdirebilirdi, örneğin ilk sakalları çıktığında – ama tam olarak kaç yaşında olduklarını bilmiyoruz. Ancak bazı görevler yıllıktı, yani sadece bir yıl sonra sona eriyordu.
Ayakta duran bir kız çocuğunun pişmiş toprak heykeli (yaklaşık MÖ 300, Yunanistan)
