Nesillerdir patates, Ege’nin ortasındaki Kikladlar zincirinin en büyük adası Naksos’ta sadece bir ürün olmaktan çıkmıştır. On yıllardır adanın tarımsal kimliğinin parçası olan ürün bugün, yetiştiriciliğinin geleceğini tehdit eden bir dizi baskıyla karşı karşıya.
Geç 18. yüzyıla dayanan tarihi ve 2010’dan beri Korunan Coğrafi İşaret statüsü bulunan Naksos patatesi, adanın üretken ekonomisinin önemli bir parçası olmaya devam ediyor. Ancak başka yerlerden gelen patateslerin “Naksos patatesi” olarak yasa dışı etiketlenmesi, tarım işçisi sıkıntısı, su kıtlığı ve genç kuşakların tarımdan uzaklaşması üretimi giderek zorluyor.
Lezzetin arkasındaki mikroiklim
Adanın kendine özgü mikroiklimi, patatesin ayırt edici özelliklerinin nedenlerinden biri olarak görülüyor.
Naksos’un en büyük üreticilerinden biri ve Galanado Tarım Kooperatifi başkanı Stelios Vathrakokoilis, Euronews’e yaptığı açıklamada güneş, adanın denize yakınlığı, sığır gübresi kullanımı ve her şeyden önce toprağın bileşiminin ürünün kendine özgü tadına katkıda bulunduğunu söyledi.
Naksos’un alttoprağının düşük kalsiyum içeriğine sahip olduğunu ve bunun patatesin lezzetinde önemli bir faktör olduğunu belirtti.
Yetiştiricilik buna rağmen on yıllar içinde önemli ölçüde geriledi. Yıllık üretim 1980’lerde yaklaşık 15.000 ton iken bugün yaklaşık 5.000 ton seviyesinde. Genç sakinler giderek başka meslekleri seçtiği için patates yetiştiriciliğiyle aktif olarak ilgilenen aile sayısı yaklaşık 300’e indi.
Gerileme, üreticilerin yaygın yasa dışı etiketlemeden şikâyet ettiği bir dönemde yaşanıyor; başka yerlerde yetiştirilen patatesler Naksos patatesi olarak satılıyor.
Vathrakokoilis, “Bazı kişiler başka bölgelerden, hatta başka kıtalardan, özellikle Mısır’dan patates alıyor. Bunları paketleme tesislerine götürüyor, paketliyor ve Naksos patatesi olarak satıyor.” diye konuştu.
Uygulamanın açık hava pazarlarında özellikle yaygın olduğunu söyledi ve “40 tezgâhtan belki bir ya da ikisi gerçek ürünü satıyor” dedi.
Su kıtlığı baskıyı artırıyor
Üretim, artan yetiştirme maliyetleri, uzun süren kurak koşullar ve tarım işçisi sıkıntısı nedeniyle de baskı altında.
Su kıtlığı çiftçilere ek yük getirdi; bazıları belediyeden pahalı arıtılmış suyu satın almak zorunda kaldı.
Vathrakokoilis, “Dizel litre başına 2,5 euro ödemenin, gübre fiyatlarının tavan yapmasının, tohum fiyatlarının tavan yapmasının ve aylık yaklaşık 2.500 euro ücretlerin sürdürülebilir olmadığını” söyledi ve durum böyle devam ederse “çiftçi bulmak için dürbünle bakacağız” uyarısında bulundu.
Bu baskı, Naksos’un sınırlı tatlı su kaynakları, artan talep ve giderek uzayan kurak dönemlerin büyüyen bir endişe haline geldiği birçok Yunan adasını etkileyen daha geniş su sorunlarıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde geliyor. Tarımsal üretim özellikle savunmasız çünkü sulama, giderek kıtlaşan su için evsel ve turizm kaynaklı taleple rekabet ediyor.
For Naxos, the stakes extend beyond one agricultural product. The island has a long-standing farming tradition alongside its tourism economy, and the potato has become one of the most recognizable products associated with its agricultural identity.
Zorluklara rağmen, yüzüncü yılını kutlayan Naksos Tarım Kooperatifleri Birliği, yerel üretimi desteklemek ve ürünün kimliğini korumak için çalışmalarını sürdürüyor.
Sorun bu nedenle ünlü bir patates çeşidini korumaktan ibaret değil. Naksos patateslerinin adanın tarımsal mirasının ayırt edici bir parçası olmasını sağlayan çiftçi topluluklarını, su kaynaklarını ve yerel üretim sistemini sürdürmek gerekiyor.
