Wall Street Journal, on yıl süren borç krizinin ardından Yunanistan ekonomisinde yaşanan dönüşümü ele aldığı kapsamlı bir yazıda Yunanistan'ı, artan borçlar, yaşlanan nüfus ve kamu harcamalarını kısma yönündeki artan baskıyla boğuşan Avrupa'ya örnek olarak gösteriyor.
Gazetenin analizine göre, gelişmiş ekonomiler arasında modern tarihin en derin mali krizlerinden birini yaşayan ve bir zamanlar iflasın eşiğine gelen bu ülke bugün açıkları kontrol altına almayı, kredilerini vadesinden önce geri ödemeyi ve mali taahhütlerine daha temkinli yaklaşmayı başarıyor.
Yazının başlığı “Yunanistan İflas Ettikten Sonra Neler Öğrendi – Avrupa'daki Diğerleri Hâlâ Öğrenemedi” şeklinde. Alt başlık ise dikkat çekici: “Avrupa'nın mali açıdan en sorumlu ülkesi, beklemeyeceğiniz ülke.”
Wall Street Journal, yaklaşık 16 yıl önce Avrupa'nın egemen borç krizinin merkezi haline gelen Yunanistan'ın, bugün hâlâ borçlanmaya dayanan, yüksek bütçe açıkları veren ve kamu harcamalarını mali imkânlarıyla uyumlu hale getirmekte zorlanan ülkelere örnek olduğunu anlatmaya çalışıyor.
Atina'daki protestolardan Avrupa genelindeki toplumsal huzursuzluğa
Yazı, Paris, Milano ve diğer Avrupa kentlerinde yakın zamanda yaşanan gösterilere bakarak başlıyor. Bu gösterilerde protestocular çöp konteynerlerini ateşe verdi, dükkânları yağmaladı ve artan geçim maliyeti ile bozulan kamu hizmetleri nedeniyle polisle çatıştı.
Gazeteye göre bu görüntüler, Yunanlıların 2010'da austerity (sıkı tasarruf), kamu harcamalarında kesintiler ve çarpıcı vergi artışlarına karşı kitlesel olarak sokağa döküldüğü Atina'yı güçlü biçimde andırıyor. Bu, kontrolsüz bir Yunan temerrüdünün ve krizin Avrupa'nın geri kalanına yayılmasının önüne geçen kurtarma programlarının ağır bedeliydi.
Gazeteye göre ardından yaşanan ekonomik çöküş, gelişmiş bir ekonomi için 1930'ların Büyük Buhranı'ndan bu yana barış dönemindeki en derin durgunluk oldu ve Yunanistan'ı bugün bile daha yoksul bir ülke olarak bıraktı. Yunan krizi, Avrupa'nın geri kalanına da bir uyarı oldu ve Avrupa Birliği karşıtlığını besledi. İngiltere'de ise krizin, sonunda Brexit'e giden siyasi iklime katkısı oldu.
Yunanistan'ın mali politikası nasıl değişti
Analizin ana savlarından biri, ekonomik krizin Yunanistan'ın kamu maliyesini yönetme biçiminde derin bir değişime yol açtığı.
2010'dan önce ülke büyük açıklar biriktirdi, hükümet harcamalarını finanse etmek için sürekli borçlanmaya dayandı ve yaygın vergi kaçakçılığıyla mücadele etmekte zorlandı. Bu sırada emekli maaşı giderleri de artmaya devam etti.
Kriz, acı verici uyum tedbirlerinin uygulanmasına yol açtı. Ücretler ve emekli maaşları kesildi, emeklilik yaşı yükseltildi ve Yunan ekonomisi yaklaşık dörtte birini kaybederken işsizlik hızla arttı.
Buna rağmen bu deneyim, hükümet harcamalarının sınırlarına ilişkin farklı bir anlayışı da beraberinde getirdi.
Wall Street Journal, Yunanistan'ın pandemi dönemi hariç bütçe fazlası vermeyi sürdürdüğünü, vergi tahsilatını iyileştirdiğini ve harcamaları kontrol altında tuttuğunu belirtiyor.
Aynı dönemde borçlanma maliyetleri düştü. Ülke ayrıca alacaklılara olan yükümlülüklerini vadesinden önce ödemeye başladı. Bu gelişme, krizin en kötü yıllarında olağanüstü zor görünen bir durumdu.
Siyasetçiler ve seçmenlerdeki tutum değişimi
Wall Street Journal, ekonomik krizin siyasi sonuçlarına özellikle önem veriyor.
Analize göre mali sorumluluk artık tek bir siyasi partinin savunduğu bir tutum olmaktan çıkmış, Yunanistan'ın siyasi sisteminde daha geniş bir kabul görmüş durumda.
Kurtarma programları, harcama kesintileri ve kaybedilen gelirlerin yarattığı deneyim, yeterli kaynakla desteklenmeyen ekonomik vaatlerin sonuçları konusunda daha fazla farkındalık yarattı.
Benzer şekilde seçmenler, finanse edilemeyecek fayda vaatlerine daha az açık görünüyor.
Gazete bu değişimi, diğer Avrupa hükümetlerinin emeklilik, vergilendirme ve kamu hizmetlerini kapsayan reformlara karşı güçlü toplumsal ve siyasi direnişle karşılaştığı bir dönemde, Yunan krizinin en önemli derslerinden biri olarak tanımlıyor.
Wall Street Journal, Yunanistan'ın mali performansına ilişkin olumlu değerlendirmesine rağmen, ülkenin toparlanma sürecine eşlik eden önemli sosyal ve ekonomik maliyetleri de gözden kaçırmıyor.
Gazeteye göre Yunanistan'ın GSYH'si kriz öncesi düzeyinin yaklaşık yüzde 20 altında. Ücretler düşük seyrediyor ve Yunanistan, Avrupa Birliği'nin en yoksul ülkeleri arasında yer alıyor.
Bu nedenle mali istikrara dönüş, durgunluk sırasında kaybedilen yaşam standartlarının tam olarak geri kazanılmasına yol açmadı.
Raporun öne çıkardığı merkezi çelişkilerden biri de şu: Yunanistan artık kamu maliyesinin daha temkinli yönetiminin bir örneği olabilir, ancak ekonomik çöküşünün uzun vadeli sonuçlarıyla mücadele etmeye devam ediyor.
Bu nedenle mali istikrar, tek başına refahı garanti etmeye yetmiyor. Gelirlerde anlamlı iyileşmeler sağlamak için daha güçlü bir ekonomik büyüme de şart.
Yunan deneyimi, önümüzdeki yıllarda artması beklenen mali baskılarla karşı karşıya olan birçok ülke için özellikle önemli.
Yaşlanan nüfus emeklilik ve sağlık harcamalarını artırırken, zaten yüksek olan kamu borcu hükümetlerin yeni harcamaları finanse etme kapasitesini sınırlıyor.
Aynı zamanda sosyal yardımlardaki kesintilere ya da emeklilik sistemlerindeki değişikliklere yönelik kamuoyu direnci, reformları siyasi açıdan zorlaştırıyor.
Wall Street Journal'ın analizine göre Yunanistan'dan çıkarılacak temel ders, hükümetlerin uzun vadeli mali dengesizlikleri bir krizle karşılaşana kadar ertelemeden, zamanında ele alması gerektiği.
Gazete ayrıca daha hızlı büyümenin önemini vurguluyor. Gazeteye göre verimlilik ve ekonomik faaliyette iyileşme olmadan, yalnızca mali uyum Avrupa ekonomilerinin karşı karşıya olduğu sorunları çözemez.
Sonuç olarak Yunanistan, mali politikasını değiştirmeden önce olağanüstü derecede acı verici bir ekonomik krizi yaşamak zorunda kaldı. Avrupa'nın geri kalanı için soru, benzer bir sınavdan geçmeden aynı dersleri öğrenip öğrenemeyeceği.
