Yunan gemicilik şirketleri, G7 ülkelerinin uygulamaya koyduğu tavan fiyat mekanizmasının yürürlüğe girdiği 2022 sonlarından bu yana Rus ham petrolünü taşıyarak tahmini olarak 4 milyar dolar gelir elde etti. Financial Times'ın navlun maliyetleri, tanker hareketleri ve gemi yönetimi verilerine dayanan analizine göre bu kazanç en az 3,8 milyar dolar olarak hesaplanırken, Batı'nın Moskova'nın gelirlerini sınırlama hedefi ile küresel enerji piyasalarının tedarik ihtiyacı arasındaki karmaşık dengeyi gözler önüne seriyor.
Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından Aralık 2022'de devreye alınan G7 tavan fiyat uygulaması, Rus petrolünün taşınmasını yasaklamıyor. Bunun yerine, Batılı şirketlere ait gemilerin, sigorta ve finans kuruluşlarının, petrol belirlenen tavan fiyatın altında satıldığı sürece bu taşımacılığı yapmasına izin veriyor.
Bu çerçeve, dünyanın en büyük tanker filosunu elinde bulunduran Yunan armatörlerin Rus petrol ticaretine yasal olarak katılmaya devam etmesini sağladı. Yunan gemicilik milyarderi George Prokopiou tarafından kurulan Dynacom Tankers, Rus petrol ticaretinde en yüksek geliri elde eden Yunan şirketi oldu.
Yunan filosu önemli rol oynadı
Denizcilik istihbarat şirketlerine göre, yaptırım rejiminin başlamasının ardından Yunan şirketlerine ait ve Yunan şirketleri tarafından işletilen tankerler, Rus petrolünün en büyük taşıyıcıları arasında yer aldı.
S&P Global Market Intelligence verilerine göre, ticaretin zirve yaptığı dönemde Yunan armatörler, Rusya'nın deniz yoluyla ham petrol ihracatının yüzde 20'sinden fazlasını taşıdı. Vortexa verileri ise, Rus petrolü tavan fiyatın altında işlem gördüğünde Yunan şirketlerince işletilen Aframax tipi tankerlerin seferlerini sürekli olarak artırdığını ortaya koydu.
Batılı enerji şirketlerinin birçoğu Rusya pazarından çekilirken, yaptırım kurallarına uygun yükler için navlun oranları keskin bir şekilde yükseldi. Bu durum, yaptırım kurallarına uyarken piyasada kalmaya istekli operatörler için önemli karlar yarattı.
Artan talep aynı zamanda tanker değerlerini de yükselterek birçok büyük Yunan gemicilik ailesinin servetini artırdı.
Yaptırımlar ticari fırsatlar yarattı
Analistlere göre bu sonuç, yaptırım rejiminin nasıl tasarlandığını yansıtıyor.
G7, Rus petrol ihracatını tamamen yasaklamak yerine Kremlin'in karlarını azaltmayı ve aynı zamanda küresel petrol arzının devamını sağlamayı hedefledi. Tavan fiyat uygulaması, Batılı gemicilik şirketlerinin sürece dahil olmasına izin vererek, Batı sigorta ve düzenleyici sistemlerinin dışında faaliyet gösteren yaşlanmış gemilerden oluşan "gölge filoya" olan bağımlılığı azalttı.
Sonuç olarak, aralarında birçok Yunan operatörün de bulunduğu yaptırımlara uygun taşıyıcılar, yaptırımların kendileri tarafından yaratılan yüksek navlun oranlarından faydalanabildi.
Avrupa'da siyasi gerilim
Yunan gemiciliğinin bu sürece dahil olması, Avrupa Birliği içindeki gerilimleri de gözler önüne serdi.
Yunanistan, AB yaptırım turlarında gemiciliğe yönelik daha sıkı kısıtlamalar getirilmesi önerilerine geleneksel olarak karşı çıktı. Bu tutum, Yunan ekonomisinin en büyük paydaşlarından biri olan denizcilik sektörünün stratejik önemini yansıtıyor. ABD ve AB, Ukrayna savaşı nedeniyle Moskova'nın enerji gelirlerine yönelik daha sıkı kısıtlamalar peşinde koşarken, Yunan şirketlerinin bu ticarete katılımı yeniden dikkat çekti.
Eleştirmenler, yaptırımlar Rusya'nın gelirini azaltmayı hedeflerken, Avrupa içindeki ticari çıkarların kısıtlamaların daha da sıkılaştırılmasını sınırladığını savunuyor.
İtibar baskısı da etkili oldu
Ancak tüm Yunan gemicilik şirketleri bu ticarette aktif kalmadı.
Üç şirket, Ukrayna'nın uluslararası "savaş destekçileri" listesine alınmasının ardından Rus petrolü taşımayı durdurdu. Bu, yaptırımların yasal gerekliliklerinin ötesinde itibar kaygılarının da bazı ticari kararları etkilediğini gösterdi.
Diğer şirketler ise eski tankerlerini, Batı yaptırım çerçevesi dışında faaliyet gösteren alıcılara yüksek fiyatlarla sattı. Bildirildiğine göre bu gemilerin çoğu, Rus petrolünü taşıyan ve büyüyen "gölge filoya" katıldı.
Yaptırımlara rağmen Rus ihracatı devam ediyor
20'den fazla AB yaptırım paketine rağmen Rusya, petrol ihracatını büyük ölçüde Asya pazarlarına, özellikle Çin ve Hindistan'a yönlendirdi.
Sektör gözlemcileri, yaptırımların bazı alanlarda Rusya'nın kar marjlarını düşürdüğünü ancak ihracat hacimlerini önemli ölçüde azaltmadığını belirtiyor. Bu sayede Moskova, küresel petrol satışlarındaki önemli payını koruyabildi.
Yunan gemicilik şirketleri için tavan fiyat uygulaması, uluslararası düzenlemelere uygun olarak faaliyet gösterme ve yeniden şekillenen küresel enerji piyasasında yükselen navlun oranlarından faydalanma fırsatı yarattı.
2022 yılından bu yana elde edilen tahmini 4 milyar dolar (en az 3,8 milyar dolar), hem Yunan gemicilik sektörünün dayanıklılığını hem de Batı'nın Rusya'ya yönelik en önemli yaptırım rejimlerinden birinin öngörülmeyen ticari sonuçlarını gözler önüne seriyor.
Kaynak: Financial Times, S&P Global Market Intelligence ve Vortexa verileri.
