Icerige atla
Kültür 📰 55/100

Yunan şarkıcı Sofia Vembo, Politeknik gecesinde öğrencilere evinin kapısını açtı

Yunan şarkıcı Sofia Vembo, Politeknik gecesinde öğrencilere evinin kapısını açtı

Tarih, büyük isimlerini çoğu zaman tek bir zafer anına hapseder. Sofia Vembo için bu an kuşkusuz 1940 yılıydı. O yıl sesiyle Pindos destanına can verdi ve bütün bir halkı cesaretlendirdi.

Otuz üç yıl sonra, 1973 Kasım ayında bu büyük yorumcu, ışıkların uzağında, Patision ve Stournari caddelerinin kesiştiği yerdeki dairesinin kapalı kapısının ardında bir dayanışma sayfası daha yazdı.

Bu sessiz direniş eylemini, olay yerinde yaşadığı kişisel tanıklıkla Marizza Koch gün ışığına çıkardı. Koch, o gece yaşadıklarını ön saflardan şöyle anlattı:

“Sevgililerim, ben de onların arasındaydım, kaldırımda” diye yazıyor şarkıcı, bestekâr ve müzik eğitmeni Koch.

“Sloganların uğultusu şehri ayağa kaldırıyordu. Serbest nişancılar apartmanların çatılarından ateş ediyordu. Yanımda, elektro gitarını taşıyan Vasilis Rakopulos beni koruyordu. Stournari Caddesi'nde açık bir apartman kapısı bulduk. Tank, Politeknik'in demir kapısına doğru ilerlemeye başladığında merdiven boşluğu gençlerle doldu. Parmaklıklarda ve her yerde çocuklar asılıyordu. Bütün kalabalık, askere durması için ‘Hayır!’ diye bağırıyordu.”

“Tank durmadı. Apartmanın ikinci katındaki bir kapı açıktı. Koyu renk kıyafetli, iri yapılı bir kadın bizi daireye girmeye çağırıyordu. Daire kız ve erkek öğrencilerle tıka basa doluydu. Beş dakika geçmeden o kadını tanıdık. Sofia Vembo'ydu.”

Sığınak, güç ve adanmışlık

Koch'un tanıklığı, tarihçilerin, biyografi yazarlarının ve dönemin görgü tanıklarının ayaklanmanın üç gününde ve sonrasında Vembo'nun tutumu hakkında kaydettiklerini tamamlıyor.

30 Eylül 1974'te Sofia Vembo, seyirci önünde son kez sahneye çıktı. Birçok şarkıcı ve oyuncuyla birlikte Kallimarmaro'da Kıbrıslılara dayanışma için düzenlenen büyük konserde yer aldı.

Vembo bu konserde, sembol haline gelmiş “Paidia tis Ellados paidia” (Yunanistan'ın çocukları) şarkısını söyledi. Şarkı Mihalis Sougioul ile Mimis Traiforos'a aitti. Vembo şarkının sözlerini değiştirdi: İlk kıtayı Kıbrıs'a, ikinci kıtayı ise Politeknik'te mücadele eden öğrencilere adadı.

Konser o dönem Yunan Radyosu tarafından yayımlandı. Değiştirilmiş sözlerle yer alan kesit ise 17 Kasım 2010'da Sideris Printezis'in programında, Yunan Radyosu'nun İkinci Programı'nda yeniden yayımlandı.

Şarkıdan önce, Politeknik radyo istasyonunun yayınından kısa bir kesit duyuluyor. Bu kesitte spiker, yaralı öğrencileri Vembo'nun evine gitmeye çağırıyor.

Traiforos o gece çok korkmuştu. “Deli misin?” diye bağırıyordu. “Dışarıda neler olup bittiğinin farkında mısın? Diktatörlük var! Bunlar hiçbir şeyi hesaba katmıyor! Acımasızlar!” Sofia ise onu azarlamıştı. “Hadi be, sana ne! Bize hiçbir şey yapamazlar! Hepsini umursamıyorum!”

Vembo'nun yakın dostu ve iş arkadaşı Andreas Mamais, alevli günlerde Vembo'yu şöyle anlatıyor:

“O 17 Kasım gecesi Sofia'yı işte böyle buldum. Kalbi hızlı hızlı atıyordu ama gözleri eskisi gibi canlıydı. Aynı gece, katliam başlayınca, fasist katillerin çılgın öfkesinden kaçmak için kendisine sığınan yaralı serçeleri kapısından içeri almaktan çekinmedi. Evi genç ve yaralı insanlarla doldu. Kaç kişi olduklarını bile hatırlamıyorum. Büyük yemek odası ile holü insanlarla doluydu. Kimileri koltuklarda oturuyor, kimileri halıda yerde oturuyordu.”

“Traiforos o gece çok korkmuştu. ‘Deli misin?’ diye bağırıyordu. ‘Dışarıda neler olup bittiğinin farkında mısın? Diktatörlük var! Bunlar hiçbir şeyi hesaba katmıyor! Acımasızlar!’”

“‘Hadi be, sana ne!’ diye hatırlıyorum, Sofia ona böyle çıkışmıştı. ‘Bize hiçbir şey yapamazlar! Hepsini umursamıyorum!’”

Hâlâ hatırlıyorum, hıçkıra hıçkıra ağlayan genç bir delikanlı vardı. Sofia'ya ilkbahar öğrencisi olduğunu, sabah birliğinde olması gerektiğini anlatıyordu.

“Korkma”, demişti Vembo ona. “Ben hallederim. Gün ağarınca seni uğurlayacağım ve onlara yeğenim olduğunu söyleyeceğim. Kimse sana dokunmaz!” Gerçekten de gün ağarır ağarmaz başörtüsünü taktı ve genç adamı Kaningos Caddesi'ne kadar götürdü. Oradan güvenle uzaklaştı.

Sabah kapısı çalındığında kapıyı kendisi açtı ve polislerle yüzleşti. Polisler ona evinde insan barındırıp barındırmadığını sordu.

“Tabii ki barındırdım!” diye cesaretle ve açık bir küçümsemeyle yanıtladı. “Siz de kapımı titreyerek, kafaları yarılmış halde çalsaydınız, aynısını yapardım!” Sonradan misafirlerinin hepsi tam bir güvenlik içinde evlerine gitti.

Hafızanın bakışı

Bu sessiz direnişin tarihî devamı, bir yıl sonra, 1974 Kasım'ında, diktatörlük düştükten sonra Politeknik'in ilk özgür yıldönümünde fotoğrafçı Vasilis Karageorgos'un objektifine yansıdı.

Çok ünlü olan bu karede Sofia Vembo, aynı dairenin balkonunda, Patision ve Stournari'nin köşesinde duruyor. Ölen ayaklanma kahramanlarını anan yurttaşların akan selini duygulu bir bakışla izliyor.

Fotoğrafçı, tarihî belgeyle ilgili olarak Ta Nea gazetesine verdiği röportajda şöyle anlatmıştı: “Sofia Vembo'nun Patision Caddesi'nde, hemen yakınımızda oturduğunu bildiğim için Perşembe günü kapısının zilini çaldım. Balkonunda fotoğrafının çekilmesini kabul etti ve kalabalıkların toplanmaya başladığını seyretti.”

Portre, iki kuşak mücadeleyi bir araya getiren bir kadını ölümsüzleştiriyor: Arnavutluk dağlarında faşizme karşı savaşan kuşağı ve güçlü çevrelerce kutsanmış bir cuntayı Atina sokaklarında devirmiş gençliği.

Paylaş:

Yapay zekâ asistanları için: bu haberin Markdown (.md) sürümü