Icerige atla
Kültür 📰 50/100

Yunan yönetmen Giorgos Tsemberopulos'un Cunta gölgesindeki üç filmi: Sıradan insanlar, büyük duruş

Yunan yönetmen Giorgos Tsemberopulos'un Cunta gölgesindeki üç filmi: Sıradan insanlar, büyük duruş

Yunan yönetmen Giorgos Tsemberopulos, geçen yıl 66. Selanik Film Festivali'nde sinemaya yaptığı katkının bütünü için Altın İskender ödülüne layık görüldü. Tsemberopulos, filmlerinde 60'lı ve 70'li yılların gergin dönemlerinin tarihsel hafızasını defalarca gün ışığına çıkardı.

Cunta ve Politeknik ayaklanması yalnızca tarihin kapanmış sayfaları değil. Sinema aracılığıyla bu olaylar, geçmiş ile bugün arasında canlı bir diyaloğa dönüşüyor. Sinema hiçbir zaman konforlu bir alan olmadı. Tsemberopulos'un huzursuz ve derin bakışlı düşüncesi de öyle değil. Bu düşünce hep «o zaman ne oldu» sorusunu, bir de «olanlarla bugün ne yapıyoruz» sorusunu yanıtlamaya çalıştı.

1974 yapımı «Megara» belgeselinde Tsemberopulos, Megaralıların Cuntaya karşı verdiği mücadeleye odaklanıyor. Belgesel, bu mücadeleyi Politeknik'teki öğrencilerin direnişiyle ilişkilendiriyor.

Bir yıl önce çekilen 1973 yapımı «Siyah + Beyaz» filmi, Thanasis Rentzis ve Nikos Zervos'un eseri. Tsemberopulos, kariyerinin başlarında bu filmde oyuncu olarak yer aldı. Oynadığı rol, Cuntaya karşı direniş ve Hukuk Fakültesi'nin işgali ile bağlantılı.

Daha sonra, 2000 yılında çektiği «Piso Porta» filmiyle Tsemberopulos, demokrasinin yıkıldığı yılların gündelik hayatına ve ergenlikten yetişkinliğe geçiş sürecine odaklandı.

«Megara»: Topraklara yönelik tehdit ve emekçi insanların mücadelesi

1973 yılında, Albay Cuntasının karanlık döneminde, Megara'da farklı bir direniş mücadelesi yaşanıyordu. Bölge sakinleri, cuntanın geniş bir tarım arazisine el koyma kararıyla karşı karşıya kaldı. Hükümet, bu arazide büyük bir petrol rafinerisi kompleksi kurmak istiyordu.

Toprakların, mülklerin ve yaşam biçimlerinin tehdit altına girmesi kitlesel bir harekete yol açtı. Bu hareket, Cuntaya karşı toplumun en önemli tepkilerinden biri haline geldi.

Tsemberopulos ve Sakis Maniatis, bu mücadeleyi kameralarıyla kaydetmeye karar verdi ve «Megara» belgeselini ortaya çıkardı.

Film 1973'te çekildi, 1974'te gösterime girdi. Düşünce özgürlüğünün kısıtlandığı ve her kamusal protestonun baskıyla karşılandığı bir dönemin özgün bir sinema belgesi olarak öne çıkıyor.

Tsemberopulos'un anlattığına göre filmin doğmasına yol açan şey, onu derinden sarsan bir görüntüydü. Sakis Maniatis ile birlikte Megara bölgesinden geçen iki sinemacı, geniş bir zeytinliğin tahrip edildiğini gördü. Binlerce ağaç kökünden sökülmüştü.

9b7f9b1d1864c2bba57214a8b59f234f.webp

İki yapımcı yalnızca yerel bir sorunu kaydetmekle yetinmedi. Otoriter bir iktidar ile toprağını tepki göstermeden teslim etmeyi reddeden bir toplum arasındaki çatışmayı gözler önüne serdiler.

Yıkımın bu görüntüsü, onları olanları kayda almaya yöneltti. Başlangıçta amaçları, diktatörlüğün uygulamalarını içeren bir sinema arşivi oluşturmaktı. Ancak kısa sürede malzeme daha geniş bir boyut kazandı ve tam teşekküllü bir belgesele dönüştü.

Tsemberopulos, o dönemden ne hatırladığına dair Flix'in sorusuna şu yanıtı verdi: «O insanları; sıcaklıklarını, üzerlerine çöken haksızlığı, güçlerini. Eğitimsiz ama derinden uygar insanlardı.»

Çiftçilerin toprak mücadelesi, öğrencilerin demokrasi mücadelesiyle buluşuyor. Bu buluşma, Cuntaya karşı direnişin pek çok biçimi ve ifadesi olduğunu gösteriyor.

ee71c813e1443ec2a8b887d7a725ea03.webp

Bölgenin insanları, ortak bir talebin öznesi haline geliyor. Görüntüler ve anlatılar aracılığıyla sakinlerin topraklarıyla kurduğu derin bağ ortaya çıkıyor. Bu toprak yalnızca bir gelir kaynağı değil, aynı zamanda kimliklerinin ve tarihsel süreklilikleri­nin bir parçası.

Megaralıların tepkisi bölgeyle sınırlı kalmadı. Sakinler Atina'da gösteriler düzenledi, haklarını kurumlar aracılığıyla aramaya çalıştı. Bu süreçte devlet iktidarıyla ve talepleriyle ilgili yargısal yaklaşımla karşı karşıya kaldılar.

Olay, daha geniş bir siyasi ve toplumsal çatışmaya dönüştü. Demokratik meşruiyeti olmayan bir rejimin keyfi karar almasının neye yol açabileceğini açığa çıkardı.

Belgeselin son bölümü özel bir tarihsel öneme sahip. Bu bölüm, bölge sakinlerinin mücadelesini 1973 Kasım'ındaki Politeknik ayaklanmasıyla ilişkilendiriyor. Devletten ve yargıdan görmüş oldukları sert ve adaletsiz muameleden sonra Megara çiftçileri, öğrencilere pratik bir dayanışma göstermeye karar verdi.

Çiftçilerin işgal altındaki Politeknik'teki varlığı, farklı toplumsal grupların ortak bir talepte buluşmasını yansıtıyor: otoriterliğe direniş ve özgürlüğün savunulması.

25d934c2e75f2db08810d01bd96719c5.webp

Belgesel, siyasi boyutunun yanı sıra ekolojik yaklaşımıyla da öncü sayılıyor. Çevre korumanın bugünkü kamuoyu önemine henüz ulaşmadığı bir dönemde iki yapımcı, büyük bir sanayi müdahalesinin doğal çevre üzerindeki yıkıcı sonuçlarını gündeme getirdi.

Filmin değeri Yunanistan dışında da kabul gördü. 1974'te Berlin Forumu'nda FIPRESCI ödülü kazandı. Ayrıca Selanik Film Festivali'nde de ödüllendirildi; burada yapım ödülü ve seyirci ödülü aldı.

«Siyah + Beyaz»: Gençlik, Cunta ve kişisel özgürlük arayışı

1973 yılında, Albay Cuntasının boğucu siyasi ve toplumsal ortamında yönetmenler Thanasis Rentzis ve Nikos Zervos, «Siyah + Beyaz» filmini çekti. Film, Yunan toplumunun çelişkilerini ve yoğun siyasi ve ideolojik çalkantılar yaşanan bir dönemde genç bireyin konumunu yansıtmaya çalışıyor.

Başkahramanı Tsemberopulos'un canlandırdığı genç bir taşralı. Atina'ya Güzel Sanatlar Okulu'nda okumak ve ressam olma hayalini gerçekleştirmek için geliyor.

Gencin amacı eğitimine ve kişisel yoluna odaklanmak. Ancak görmezden gelemeyeceği bir gerçeklikle karşı karşıya kalıyor. Öğrenci hareketliliği, siyasi gerilimler ve üniversitelerdeki sorgulayıcı genel hava, onu taraf tutmak zorunda bırakan bir ortam yaratıyor.

Genç adam başlangıçta sınıf arkadaşlarının siyasi hareketliliğinden uzak durmayı seçiyor. Ancak bu tutumu, günlük hayatın çelişkilerinden onu korumuyor.

e0cc0e0a8be10b8c9f0a3f39cef10f06.webp

Başkente uyum sağlamaya çalışırken bir kızla ilişki kuruyor. Önce bir galeride, ardından bir reklam ajansında çalışıyor. Geçim kaygısı ve toplumsal yerleşme ihtiyacı, onu ilk hayallerinden ve sanatsal arayışlarından uzak bir dünyayla yüzleştiriyor.

Film Cuntayı eleştiriyor. Ancak kahramanın kişisel yolculuğu üzerinden bireysel özgürlük, onun toplumla ilişkisi ve baskı ortamında kişisel kimliğini koruyabilme olasılığı hakkında sorular soruyor.

Filmin gösterime girdiği zaman da önemli. Film, Şubat 1973'te Hukuk Fakültesi'nin işgalinden sonra çekildi. Aynı yılın Kasım ayında Politeknik ayaklanmasının yaşandığı günlerde Atina'daki «Alkyonida» sinemasında gösterildi.

fc9bca092c4f5fd3769bf7572d4fad92.webpa8e350ee31f0f10af4cb7738e99e4b3e.jpg

Gösterimler birkaç gün sonra aniden kesildi. Dimitrios Ioannidis, 25 Kasım 1973'te Georgios Papadopoulos'u devirdi. Yeni Cunta, sıkı sansür ve baskı önlemleri kapsamında sinemayı kapattı.

«Piso Porta»: 60'lı yıllarda 13 yaşındaki Dimitris'in büyüme hikâyesi

Atina, 1966. Eşinin ani ölümünün ardından, aile sorumluluklarına hazırlıksız bir genç anne, küçük oğulları Dimitris'e yöneliyor. Dimitris evin erkeği sayılıyor. 13 yaşındaki çocuk, büyüklerin üstlenmesini istediği rolün gereklerini yerine getirmeye ve evin idaresini eline almaya çalışıyor. Yaşıtı olan eski arkadaşını bir kenara bırakıyor ve onun yerine kendisinden büyük olan Antonis ile vakit geçiriyor. Antonis'le birlikte hayatı, siyaseti, kızları, dostluğu ve ihaneti tanıyacak.

Annesi, ailenin avukatı ve şehrin belediye başkanıyla yeniden evlenmeye karar verdiğinde Dimitris ayaklarının altından zeminin kaydığını hissediyor. Evde yeni bir erkeğin bulunması, onun için değişen bir dünyanın «arka kapısını» açıyor.

Giorgos Tsemberopulos'un «Piso Porta» filmi, 60'lı yıllarda Atina'da geçen bir yolculuk. Hikâye, ergenliğin kişisel ve aile içi sarsıntılarını yaşayan 13 yaşındaki bir çocuğun gözünden anlatılıyor.

Bu çocuğun kişisel büyüme hikâyesi, bütün bir ülkenin siyasi ve toplumsal büyüme sürecine paralel ilerliyor. Film, 1967'de demokrasiden diktatörlüğe geçişi yansıtıyor. Çelişkilerle, toplumsal değişimlerle ve siyasi çalkantılarla dolu bir dönemin havasını aktarıyor.

Tsemberopulos, 60'lara dair nostaljik bir tablo sunmak istemediğini açıkladı. Onun yerine dönemin sertliğini, Cuntayı ve toplumsal karşıtlıkları da gözler önüne sermek istediğini anlattı.

eb6dbe1000faff523160d72a64ec23da.jpg

Tsemberopulos'un bu tarihsel döneme olan ilişkisi yaşantısal bir nitelik taşıyor. Film otobiyografik olmasa da yönetmenin kendi kişisel deneyimlerinden ve çevresindeki insanlardan unsurlar içeriyor.

8b75fd96e1cedc3d8bd8a9f1dc338262.webp

Filmin ana teması 1973 Kasım'ındaki Politeknik ayaklanması değil. Hikâye ağırlıklı olarak 1966-1967 dönemine ve diktatörlüğün kurulmasına odaklanıyor. Filmin Politeknik ile bağlantısı daha çok tarihsel ve tematik nitelikte. Film, rejimi ve sonradan Cunta karşıtı direnişin şekillendiği koşulları gösteriyor.

Senaryo, Denis Iliadis ile Giorgos Tsemberopulos'a ait. Filmde Konstantinos Papadimitriou, Alexandriani Sikeliano, Haris Sozos, Ierokles Mihailidis ve Antonis Kafetzopoulos rol alıyor.

Paylaş:

Yapay zekâ asistanları için: bu haberin Markdown (.md) sürümü