Eski bir söz vardır: Karakter, size fayda sağlayanı değil, doğru olanı yaptığınızda ortaya çıkar.
Yunanistan bu hafta dünyaya bunun nasıl bir şey olduğunu sessizce hatırlattı.
2000 yıldan daha eski altı küçük Mısır mezar heykelciği, kaçak yollarla Mısır'dan çıkarıldıktan sonra Yunanistan'a ulaşmıştı. Yunan ve Mısırlı yetkililer, arkeologlar, savcılar ve kültür bakanlıklarının yıllar süren ortak çalışması sonucu heykelciklerin kökeni tespit edildi ve ait oldukları yere iade edilmeleri sağlandı.
İade töreni oldukça sadeydi. Ne zafer konuşmaları vardı ne de büyük açıklamalar. Sadece iki kadim uygarlığın temsilcileri, basit bir gerçeği kabul ediyordu: Bu objeler başka bir yere aitti.
Bunda sessiz bir güç var.
Binlerce yıllık geçmişe sahip uluslar için antik eserler, müze parçalarından çok daha fazlasıdır. Onlar hafızanın parçalarıdır. Onları yontan, yanında dua eden, ölülerini onlarla gömen ve çevrelerinde uygarlıklar kuran insanların hikâyelerini anlatırlar. O bağlamdan koparıldıklarında güzel objelere dönüşürler; ait oldukları yere döndüklerinde ise yeniden canlı bir tarih anlatısının parçası olurlar.
Yunanistan belki de dünyadaki hiçbir ulusun olmadığı kadar iyi anlıyor bunu.
Nesillerdir Yunanistan, kendi kültürel mirasının parçalarının ülke sınırları dışına çıktığını gördü — kimi zaman fetih yoluyla, kimi zaman kazılarla, kimi zaman hâlâ ateşli bir şekilde tartışılan yasal düzenlemelerle. Yunan müzeleri, kiliseleri ve arkeolojik alanları on yıllardır Avrupa ve dünyanın dört bir yanına dağılmış eserleri geri almak için çalışıyor.
Bu geçmiş, bu haftaki kararı özellikle anlamlı kılıyor.
Yunanistan bu Mısır eserlerini elinde tutabilirdi. Evrakları, mülkiyeti, teknik ayrıntıları ya da çoğu zaman etik yerine geçen tanıdık hukuki argümanları gösterebilirdi. Bunun yerine daha basit bir ilkeyi seçti.
Kültürel miras, mümkün olduğunca onu yaratan uygarlığa aittir.
Bu ilke, eserler Yunan değil de Mısırlı diye geçerliliğini yitirmez.
Aksine, daha da güçlenir.
Yıllardır Yunanistan'ın Parthenon mermerlerini birleştirme kampanyasını eleştirenler, bu konuyu milliyetçilik ya da duygusallık olarak görmezden geldi. Ancak bu haftaki karar bambaşka bir şey gösteriyor. Yunanistan özel bir istisna talep etmiyor; evrensel bir standardı benimsiyor.
Hiçbir vaka birbirinin aynısı değildir. Altı Mısır heykelciği kaçak antik eser olarak tespit edildi. Parthenon mermerleri ise iki asrı aşkın süredir hukuki ve siyasi tartışmaların konusu. Tarih nadiren birebir benzerlikler sunar.
Ancak temel ilke dikkat çekici biçimde benzer.
Bir uygarlık, kendi kültürel mirasının ayrılmaz bir parçasını, ona anlam katan yere geri döndürmek istediğinde, sadece mülkiyet hakkı tarihten daha mı ağır basmalı?
Yunanistan bu hafta o soruyu yanıtladı — konuşmalarla değil, eylemlerle.
Kültürel mirası iade etmenin bir kayıp değil, bir saygı eylemi olduğunu gösterdi.
Belki de Britanya'nın da aynısını yapmasının zamanı gelmiştir.
