Dönemin Yunanistan Kültür Bakanı Melina Mercouri, 29 Temmuz 1982'de Meksiko City'de düzenlenen UNESCO Dünya Kültür Politikaları Konferansı'nda yaptığı tarihi konuşmayla Parthenon Mermerleri'nin iadesi için küresel bir kampanya başlattı.
Yunanistan Kültür Bakanı Melina Mercouri, 1982 yılında Parthenon Mermerleri'nin iadesi için kampanyayı resmen başlattı. (Kamu malı)
Mercouri konuşmasında, Lord Elgin'in heykelleri "kültürsüz ellerden ve ilgisiz ruhlardan" kurtarma iddiasını çürüten çarpıcı bir anekdot paylaştı. Yunan Bağımsızlık Savaşı sırasında Akropolis'i kuşatan Osmanlı güçlerinin mühimmat sıkıntısı çektiğini ve sütunları tahrip ettiğini anlatan Mercouri, Yunan ordusunun "Sütunlara dokunmayın, size gülle göndereceğiz" diyerek anıtı kurtardığını söyledi. "Gülleleri taşıyan bu kültürsüz eller, miraslarını savunurken can veren bu ilgisiz ruhlardı," diyen Mercouri, büyük şair Yannis Ritsos'un "Bu taşlar daha az gökyüzü ile yetinemez" dizeleriyle duyguları özetledi. "Bu mermerlerin Attika'nın mavi gökyüzüne, doğal alanlarına dönme zamanı geldi," diyen Mercouri, Yunanistan'ın UNESCO ve İngiltere yasaları çerçevesinde resmi iade başvurusunu yapacağını duyurdu. "Naif değiliz. Müzelerin boşaltılmasını istemiyoruz. Bir sanat eserinin ya da bir heykelin iadesini istemiyoruz. Eşsiz bir anıtın, bir uygarlığın sembolü olan bir parçanın iadesini istiyoruz," diye konuştu.
Mercouri'nin bu çağrısı konferans salonunda büyük yankı uyandırdı ve delegeler tarafından ayakta alkışlandı. Dönemin haber kaynakları, konuşmanın ardından alkışların dakikalarca sürdüğünü aktardı.
Mercouri'nin bu tarihi çağrısının üzerinden 44 yıl geçmesine rağmen Parthenon Mermerleri halen Londra'da bulunuyor. Ancak uluslararası kamuoyundaki iklim giderek Yunanistan lehine dönüyor. 2026 yılında UNESCO bünyesindeki Kültür Varlıklarının İadesi Komitesi'nin 25. oturumunda yaklaşık 20 ülke Yunanistan'ın kalıcı iade talebini güçlü bir şekilde destekledi. Türkiye, gözlemci statüsünde yaptığı açıklamada, Elgin'in heykelleri götürmesine izin veren Osmanlı fermanının varlığından haberdar olmadığını bildirerek İngiltere'nin temel savunma argümanını zayıflattı. Palermo ve Vatikan gibi kurumların parçaları iade etmesinin ardından Yunanistan, Akropolis'in restorasyonunu da büyük ölçüde tamamladı. Kültür Bakanı Lina Mendoni "atmosferin değiştiğini" ifade ederken, British Museum Müdür Yardımcısı Jonathan Williams bir "Parthenon ortaklığı" önerdi. Heykellerin iadesini uzun yıllardır "Hiçbir şart olmadan geri gönderin" sözleriyle savunan Andy Burnham'ın İngiltere Başbakanı olması ise beklentileri artırdı.
