Yunanistan ve Balkanlardaki partnerleri, Dikey Gaz Koridoru'nu Yunanistan'dan Kuzey Makedonya ve Sırbistan'a genişletmek üzere bir Mutabakat Zaptı imzaladı. Bölgesel gaz iletim sistem operatörleri arasında Selanik'teki 10. Güneydoğu Avrupa Enerji Forumu (SEEF) marjında gerçekleşen anlaşmaya, Yunanistan'ın DESFA'sı, Kuzey Makedonya'nın NOMAGAS'ı ve Sırbistan'ın Transportgas Serbia'sı imza koydu. Bu adım, bölgesel enerji bağlantısını ve güvenliğini önemli ölçüde güçlendirecek.
İmza törenine bölgeden birçok hükümet yetkilisi ve enerji sektörü temsilicisi katıldı. Toplantıda Yunanistan Enerji Bakan Yardımcısı Nikos Tsafos, Kuzey Makedonya Enerji Bakanı Sanja Božinovska, Bulgaristan Enerji Bakanı Iva Petrova, Romanya Milletvekili ve Enerji Komitesi Başkanı István-Lóránt Antal ile ABD'nin Atina Büyükelçisi Kimberly Guilfoyle hazır bulundu.
İmza öncesi yapılan görüşmelerde, Balkanlar genelinde daha fazla bölgesel iş birliği ve güçlü enerji altyapısı bağlantıları kurma ihtiyacı masaya yatırıldı. Katılımcılar, hiçbir ülkenin bölgenin enerji geleceğini tek başına güvence altına alamayacağını vurgulayarak, Balkanların daha güçlü sınır ötesi altyapıya ve yakın transatlantik iş birliğine ihtiyacı olduğunu belirtti.
Yunanistan, kuzey-güney gaz akışını güçlendirmeyi hedefliyor
Yunanistan Çevre ve Enerji Bakan Yardımcısı Nikos Tsafos, ülkesinin önümüzdeki iki yıl için önceliklerini açıkladı. Tsafos, önceliğin ulusal altyapının, Dikey Koridor'un Kuzey Makedonya ve Sırbistan'a yönelik planlanan genişlemesiyle uyumlu hale getirilmesi olduğunu belirtti. Bölge Rus gazına olan bağımlılığını azaltırken, gaz akışının güneyden kuzeye doğru tersine çevrilmesinin önemine dikkat çeken Tsafos, "Hem kendi ihtiyaçlarımız hem de daha geniş bir bölgesel pazarın ihtiyaçlarını karşılamak için dayanıklı bir sisteme sahip olduğumuzdan emin olmalıyız" dedi.
Düzenleyici kuralların uyumlaştırılmasını da bir öncelik olarak belirten Tsafos, "Eğer kurallar yoksa, bu altyapıyı maksimum düzeyde kullanamıyorsanız, bu altyapının potansiyelini gerçekten maksimize edemezsiniz" diyerek ortak kuralların altını çizdi.
Kuzey Makedonya, altyapı entegrasyonunu ve LNG erişimini artırma peşinde
Kuzey Makedonya Enerji, Madencilik ve Mineral Kaynaklar Bakanı Sanja Božinovska, bölgenin enerji altyapısını entegre etme ihtiyacına vurgu yaptı. Božinovska, "Yunanistan'ın gaz sistemine bağlanarak Kuzey Makedonya, Güney Gaz Koridoru'na ve Revithoussa ile Alexandroupolis'teki LNG terminalleri üzerinden tedarik imkanlarına erişim kazanarak daha geniş bir alternatif doğalgaz kaynağı yelpazesine ulaşacak" ifadelerini kullandı.
Bakan, iletim ve depolama şebekelerine yatırım yapmanın önemine de değinerek, özellikle transatlantik ortaklığa ve bölgesel güvenliği güçlendirmede ABD desteğinin rolüne dikkat çekti. "Kuzey Makedonya için çeşitlendirme artık kağıt üzerinde bir teori değil; büyük altyapı projelerine yapılan gerçek bir yatırım" şeklinde konuşan Božinovska, "Hiçbir devlet enerji geleceğini tek başına güvence altına alamaz. Ulusal stratejilerimiz olabilir. Ancak ortaklara ihtiyacımız var" diyerek iş birliğinin altını çizdi.
Koridorun genişlemesi tek bir yeni boru hattı inşasından ziyade, ulusal iletim sistemlerinin, birbirine bağlayıcı hatların ve LNG terminallerinin entegrasyonunu içeriyor. Bu kapsamda Kuzey Makedonya ile Yunanistan arasında yapımı devam eden 68 kilometrelik bağlantı hattının 2027'de devreye girmesi ve ilk etapta yıllık 1 milyar metreküp kapasiteyle çalışması hedefleniyor. Kuzey Makedonya ile Sırbistan arasında ise anlaşması imzalanan 23 kilometrelik bağlantı hattının yıllık 1,5 milyar metreküp kapasiteye sahip olması planlanıyor. Yunanistan'dan Sırbistan'a uzanan kesintisiz bağlantının 2028 yılına kadar tamamlanması bekleniyor.
Azerbaycan gazı ve yenilenebilir enerji dengesi
Kuzey Makedonya'nın Dikey Gaz Koridoru'na katılımı, ülkenin Azerbaycan ile enerji iş birliğini de yeni bir boyuta taşıyor. Kuzey Makedonya Enerji Bakanlığı Gaz Sektörü Başkanı Goran Nikolovski, ülkede yaklaşık 2 GW yenilenebilir enerji kapasitesi bulunduğunu belirterek, "Azerbaycan'dan temin edilecek gaz arzıyla elektrik üretiminde denge sağlamayı hedefliyoruz. Bu denge özellikle gece saatlerinde ve enerji üretiminin düşük olduğu dönemlerde büyük önem taşıyor" dedi.
İki ülke arasındaki iş birliği zaten somut adımlar aşamasına geçmiş durumda. Azerbaycan doğalgazı, SOCAR, M-Gaz ve CNG Systems arasındaki iş birliğiyle 1 Aralık 2025'ten itibaren Kuzey Makedonya'daki hane halkı ve sanayi tüketicilerine pilot bir sanal gazlaştırma projesi kapsamında arz edilmeye başlandı. İlgili kurumlarla kurulan çalışma grupları, ileride daha geniş bir iş birliği anlaşmasına zemin hazırlayacak yeni bir mutabakat zaptı üzerinde çalışıyor.
Bulgaristan ve Romanya ağ genişletme ile düzenleyici reformları savunuyor
Bulgaristan Enerji Bakanı Iva Petrova, ülkesinin altyapı planlarını özetledi. Petrova, Romanya'ya yönelik ihracat kapasitesini ikiye katlamayı ve Chiren gaz depolama tesisini genişletmeyi hedeflediklerini açıkladı. Katılımcı ülkeler arasında ortak düzenleyici kurallar ve rekabetçi tarifeler uygulanmasını da desteklediklerini belirten Petrova, "Bu altyapıdan bahsettiğimizde, bu sadece basit bir altyapı değil. Bölgesel güvenliğin omurgasıdır" diyerek projenin stratejik önemine işaret etti.
Romanya Senatörü ve Enerji Komitesi Başkanı István-Lóránt Antal, sınır ötesi enerji altyapısının gecikmeler olmadan ticari olarak faaliyet gösterebilmesi için parlamento komitelerinin bürokratik engelleri kaldırmasına ve mevzuatı hızlandırmasına yardımcı olması gerektiğini vurguladı. Romanya'nın Orta Avrupa'ya yönelik iletim kapasitesinin artırılmasını aktif olarak desteklediğini de sözlerine ekledi.
Doğu Akdeniz gazı ve bölgesel transit dönüşümü
Görüşmelerde ayrıca Doğu Akdeniz'den gelebilecek potansiyel yeni gaz kaynakları da ele alındı. Kıbrıs Enerji, Ticaret ve Sanayi Bakanı Michael Damianos, Kıbrıs'ın münhasır ekonomik bölgesindeki "Cronos" gaz sahası için verilen nihai yatırım kararına değindi. Damianos, "2028'in ilk yarısında ilk gaz üretimini hedefliyoruz. Bu, Avrupa için de çok önemli olacak çünkü niyetimiz aslında gazı pazarlara, Avrupa pazarına satmak" dedi.
Kuzey Makedonya ve Sırbistan'ın katılımıyla Dikey Gaz Koridoru, artık sadece Yunanistan'ı Bulgaristan, Romanya, Moldova, Ukrayna, Slovakya ve Macaristan'a bağlayan bir hat olmanın ötesine geçiyor. Batı Balkanlar'a doğru genişleyen bu yeni eksen, Kuzey Makedonya'yı kademeli olarak sadece bir son kullanıcı pazarı olmaktan çıkarıp, Güney Avrupa ile Orta Avrupa arasında potansiyel bir transit bağlantı noktasına dönüştürme potansiyeli taşıyor.
Bu altyapının genişlemesi, Azerbaycan gazının Batı Balkan pazarlarına erişimini genişletme koşullarını da yaratıyor. Halihazırda 16 ülkeye Azerbaycan doğalgazı ihraç edilirken, Azerbaycan geçen yıl Avrupa Birliği'nin boru hattı gazı ithalatının yüzde 8,1'ini karşılayarak coğrafi ulaşım açısından dünya liderleri arasına girdi.
Tartışmaları yöneten Amerikan-Helen Ticaret Odası (AmChamGR) Başkanı John D. Saracakis, yeni keşiflerin ve genişleyen koridorların bölgesel enerji haritasını yeniden şekillendirmedeki önemine dikkat çekti. Katılımcı ülkeler, daha güçlü bağlantıları, çeşitlendirilmiş tedarik kaynaklarını ve yakın transatlantik iş birliğini, daha dayanıklı bir Avrupa enerji sisteminin ana unsurları olarak görüyor.
