Yunanistan ile Kıbrıs arasındaki elektrik kablosu projesi (GSI) hakkında dolaşan spekülasyonlara son vermek ve Türkiye'de de haberlere konu olan açıklamalara fren koymak isteyen Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis, cumartesi günü siyasi liderlere yaptığı bilgilendirmede Fransa'nın projeyle ilgili Türkiye'ye gönderdiği diplomatik notayı merkeze aldı. Bakan, bu sırada diplomatik dengelerin hâlâ son derece zor olduğunu da kaydetti.
Diplomatik nota
Geçen hafta Ankara'ya teslim edilen diplomatik nota, Yunanistan-Kıbrıs elektrik kablosu projesinin Atina ve Lefkoşa tarafından ruhsatlandırılması ile ilgili NAVTEX'lerin yayımlanmasının ardından hazırlandı. in.gr'nin ilk andan itibaren aktardığına göre, nota özünde Dışişleri Bakanlığı'nın bir duyurusunun Türkiye'ye iletilmesinden ibaretti. Bu duyuruda, Fransız NEXANS şirketinin proje şirketi GSI adına yaptığı talep üzerine Abeille Marengo gemisinin Yunanistan-Kıbrıs elektrik kablosu için araştırmalara başlamaya hazır olduğu belirtiliyordu.
Bilgilendirmede bunun bir yükümlülükten değil, diplomatik nezaket çerçevesinde yapıldığı vurgulanıyor. Bu da gemi çalışmalarına ilişkin duyurunun Türkiye tarafından ruhsat talebi olarak algılanamayacağını açıkça ortaya koyuyor. in.gr de bunu baştan beri böyle aktarmıştı.
Fransa ise egemenlik haklarını ilgilendiren konularda hiçbir şekilde müdahil olmak istemediğini netleştiriyor.
Bilgilendirmede koordinat da verilmiyor; yalnızca projenin başlangıç ve bitiş noktaları belirtiliyor. Türkiye sonunda, Yunanistan'ın denizcilere yönelik bildirisindeki koordinatları kullanarak kendi NAVTEX'ini yayımlamaya çalıştı. Ancak Donanma Hidrografi Hizmeti'nin Herakleion istasyonu bu NAVTEX'i iptal etti.
Bir bilgilendirmenin uzlaşısı
Metni bilen Atina kaynakları, diplomatik notanın Türkiye açısından son derece olumsuz, Yunanistan açısından ise olumlu olduğunu değerlendiriyor. Notanın gönderilmesinin bir emsal oluşturması endişesi doğursa da kaynaklara göre metnin içeriği Yunanistan için olumlu bir gelişme. Türkiye bu içeriği kabul etti. Bu kabul, hem Türkiye'nin NAVTEX'ine hem de Abeille Marengo gemisi uluslararası sulara girerken telsizle yapılan bildirime yansıdı. Bildirimde gemiye Ankara'nın «rıza/onay» verdiği, ancak bunun bir izin olmadığı belirtildi.
Bu durum bir diplomatik «uzlaşma» olarak da değerlendirilebilir. Yunanistan, Türkiye'nin bilgilendirmesini kabul etmiş oldu. Türkiye ise bu metni ve kendisi için bir emsali kabul etmiş oldu.
Gemi sabahları Türkiye-Libya mutabakat muhtırasının olduğu bölgede, Yunan ruhsatı ve NAVTEX ile araştırma yürütürken Türkiye resmen rıza gösterdiğini açıkladı ve ortada bir gerilim bulunmadığı belirtildi.
Projenin uygulanması, Yunanistan ve Kıbrıs'ın bölgede yürüttüğü bir diplomasi hamlesi olarak değerlendiriliyor. Atina, bunun Yunanistan-Türkiye arasındaki deniz yetki alanlarının sınırlandırılması sorununu çözmediğinin farkında. Dışişleri Bakanlığı ise projenin başlamasını sağlamış görünüyor.
Siyasi partilerin liderleri
PASOK Genel Başkanı Nikos Androulakis, bilgilendirme sonrası yaptığı açıklamada projeyi «ülkemiz ve Avrupa Birliği için son derece önemli bir jeopolitik ve enerji değerine sahip» olarak nitelendirdi.
Androulakis, Fransa'nın notasının gönderilmesine ilişkin itirazlarını da dile getirdi. Üçüncü bir devletin Türkiye'ye bilgi vermesinin uluslararası hukukta öngörülmediğini ve olumsuz bir siyasi emsal oluşturma riski taşıdığını söyledi. Ardından şu soruyu sordu: «Bundan sonra Ege'de ve Doğu Akdeniz'de benzer projeler veya deniz bilimsel araştırmaları için ne olacak?»
Dikkat çekici olan şu ki, Dışişleri Bakanlığı'ndan cumartesi günü çıkan Nikos Androulakis ve Dimitris Mantzos, bilgilendirmenin gizliliğine saygı göstererek oradaki gazetecilere kısa bir açıklama yaptı. Bu açıklamada, en olumlu yanın siyasi liderlerin Gerapetritis tarafından bilgilendirilmiş olması olduğunu söylemekle yetindiler.
KKE Genel Sekreteri Dimitris Kucumbas ise şunları söyledi: «Ortada büyük bir pazarlık dönüyor gibi görünüyor; halkımızın ve ülkemizin egemenlik haklarına dair. Fransa'nın Türkiye'ye yaptığı diplomatik nota, Türkiye'nin Yunan kıta sahanlığı bölgesinde yetki iddia etmesine olanak tanıyor. Rahatlamaya gerek yok. Hükümet Yunan halkını rahatlatmaya çalışsa da, bütün bunlar fiili durumlar yaratıyor; hoşumuza gitsin ya da gitmesin. Bunlar büyük ekonomik çıkarlar zincirinin bir halkası ve büyük rekabetler, yakın gelecekte Akdeniz'in geniş bölgesinde gerilimleri ve savaş çatışmalarını tırmandırıyor ve tırmandıracak.»
KKE Genel Merkezi, hem Türkiye'ye yapılan bilgilendirmeye hem de projenin kendisine ekonomik çıkarların bir parçası olarak karşı çıktığını ifade etti. Kucumbas ise metnin kendisine hiç değinmedi. Çıkışta bekleyen gazetecilere, Gerapetritis'in Fransız tarafından aldığı bilgiyi bildiğini ama bunun ötesinde bir şey söylemeyeceğini belirtti.
Plefsi Eleftherias Genel Başkanı Zoi Konstantopoulou, Dışişleri Bakanı ile görüşmesinde kritik bir dönemde kurumsal bilgilendirmeyi memnuniyetle karşıladığını söyledi. Ancak Türk talepleri karşısında tehlike konusunda uyardı ve rahatlamak için hiçbir alan olmadığını vurguladı.
Konstantopoulou şunları ekledi: «Türkiye'nin on yıllardır, bir asırdan fazladır fiili durum yaratma stratejisi izlediğini biliyoruz. Son günlerde de bu taktikle hareket ettiği açık. Her kelime önemlidir, her ifade ağırlık taşır; belirsizlik ya da muğlaklık kabul edilemez, affedilemez.»
Konstantopoulou, değerlendirmesini şöyle özetledi: «Benim özel değerlendirmem, büyük bir ihtiyat ve büyük dikkat gerektiğidir. Hiç rehavete kapılmamak, hiç saflığa yer vermemek ve sürekli uyanık olmak gerekir.»
SYRIZA-PS Genel Başkanı Rena Dourou, Siyasi Liderler Konseyi'nin toplanmasını talep etti. Yunanistan'ın «Mavi Vatan» anlatısını sıcak tutan revizyonist bir ülkeyle karşı karşıya olduğunu vurguladı.
Dourou ayrıca Fransız diplomatik notasının Türkiye'ye gönderilen metninin kamuoyuna açıklanması talebini yineledi.
Gerapetritis
Siyasi liderlerle görüşmelerinin ardından konuşan Gerapetritis şunları söyledi: «Elektrik bağlantısına gelince, Fransız araştırma gemisi uluslararası sularda bulunuyor ve araştırma çalışmalarını yalnızca Yunan ruhsatı ve Yunan NAVTEX'i temelinde sürdürüyor. Yunan devleti, aktif bir dış politika ile bilgi ve sorumluluk içinde hareket etmeye, ülkenin uluslararası ağırlığını güçlendirmeye ve ülkeye itibar ile özgüven kazandırmaya devam edecek.»
Bundan sonra düşük tonlar hedefi
Muhalefetin çekinceleri sürse de artık asıl hedef, tonların gerçekten düşmesi. Konunun yeniden alevlenmesi ve gündemde tutulması önlenmeli. Zira araştırmalar aylarca sürecek ve şu an sorunsuz, gerilimsiz yürütülüyor. Bölgede bir fırtınaya yol açılması hem projeye zarar verir hem de Yunanistan-Türkiye ilişkilerinde fırtına çıkarır.
Gemi önümüzdeki dönemde Kıbrıs Cumhuriyeti sularına girecek. Bu konuda olumlu ya da olumsuz her türlü gürültü Ankara'nın istenmeyen bir tepkisine yol açabilir. Projenin o aşaması ise son derece hassas olacak.
Maximos Sarayı'nın da vardığı sonuca göre Gerapetritis son derece zor bir sorunu idare etmeyi başardı. Kostis Hatzidakis'in, Fransa'nın diplomatik notasının siyasi liderlere verileceğini söylediği açıklamalar gibi bir gafa düşmekten de kaçındı.
