Yunan hükümeti, salı gecesi yayımlanan Türk NAVTEX ilanını beklenen bir gelişme olarak görüyor. Hükümete göre ilan, Atina'nın aylardır süren gecikmelerin ardından Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo'nun çalışmalarını sonunda başlatmak için attığı adımların da bir sonucu.
Hükümet değerlendirmelerine göre en önemli gelişme, Fransız araştırma gemisinin engelsiz çalışmaya başlamasının önünün açılmış görünmesi. Böylece uzun süredir sorunlu olan Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantısı projesi ilerleyebilecek.
Ancak yakın gelecekte Doğu Akdeniz'de, özellikle Fransız gemisinin güzergâhı çevresinde Türkiye'nin yeni ani adımlar atma ihtimali de göz ardı edilemiyor.
Yasa Dışı Bir Türk NAVTEX İlanı
Türk NAVTEX ilanı tek başına değerlendirilemez. Çünkü ilan, Ankara'nın deniz sınırları ve deniz yetki alanlarına ilişkin revizyonist tutumunu yeniden ortaya koyuyor.
Yunanistan, her durumda Türk NAVTEX ilanını yasa dışı sayıyor. Gerekçesi ise Ankara'nın araştırmaların yapıldığı bölge üzerinde yargı yetkisi bulunmaması.
Hükümet, araştırmalar için izin talebinde bulunulan ve izin verilen tek ülkenin yalnızca Atina ve Kıbrıs olduğunu vurguluyor. Bu nedenle Türkiye'nin projeye yönelik bir yargı yetkisi olmadığını ve en azından çalışma için belirlenen alanda Yunanistan'ın egemenlik haklarına yönelik bir itiraz bulunmadığını savunuyor.
Kritik Nokta
Abeille Marengo, Kaşot (Kasos) ve Kerpe (Karpathos) adaları açıklarında Türkiye-Libya mutabakat muhtırasının kapsadığı alana girdiğinde Ankara'nın nasıl tepki vereceği belli değil.
Diplomatik kaynaklar ise soruyu tersinden ele alıyor. Yunan gazetesi To Vima'ya konuşan bu kaynaklar, bir emsalin oluştuğunu savunuyor: Yasa dışı biçimde Türkiye-Libya mutabakat muhtırasına dahil edilen alanlar için bile izin başvurularının yalnızca Yunan makamlarına yapıldığı ortaya çıktı.
Ayrıca Abeille Marengo'nun ayrılması ve ardından Türk NAVTEX ilanının yayımlanması, Fransa'nın resmi iletişim formülünün kabul edildiğine işaret ediyor. Yani Paris'in Ankara'ya ilettiği diplomatik notanın içeriği, belki de ilk metninde yapılan değişikliklerle birlikte kabul görmüş oluyor.
Atina Diplomatik Notayı Biliyor
Bir yandan Atina'nın notanın içeriğinden tam olarak haberdar olduğu açık. Öte yandan notadaki ifadeler, resmi bir iletişim kanalı olduğu için özel bir ağırlık taşıyor. Tabii bu, egemenlik ya da egemenlik haklarına ilişkin meselelerin bu yolla belirlendiği ya da terk edildiği anlamına gelmiyor.
Yine de Dışişleri Bakanlığı yetkilileri belirleyici gördükleri noktaya odaklanıyor: İzin talebinin yalnızca Yunanistan'a yapılmış olması ve araştırmalar için izni veren ülkenin de Yunanistan olması.
Yetkililer, geminin kesin güzergâhının yalnızca Yunan NAVTEX ilanı yayımlanıp kamuoyuna duyurulduktan sonra öğrenildiğinin altını çiziyor. Abeille Marengo bundan sonra bu güzergâhı izleyecek.
Aynı kaynaklar, Türk NAVTEX ilanının sonradan yayımlandığı için bir önem taşımadığını savunuyor.
Ankara'nın dil tercihine de özel dikkat gösteriliyor. Ankara, belirli alanlardaki araştırmalar konusunda Türk makamlarıyla “rıza” ve “koordinasyon” kavramlarına atıfta bulunuyor.
Bu terimlerle “izin” kavramı arasındaki fark ince olabilir. Yunan tarafına göre ise asıl önemli nokta, Ankara'nın projeye ilişkin izin talebiyle yapılmış bir başvuruyu hiç almamış olması.
Türk NAVTEX ilanının yayımlanmasının hemen ardından Türk medyası, Abeille Marengo'nun “Türkiye'nin Münhasır Ekonomik Bölgesi (MEB) içinde faaliyet yürütmek için resmi onay aldığını” ısrarla iddia etti.
Siyasi Bir Düzenleme
Öte yandan projenin devam edebilmesi için ilgili tarafların siyasi bir düzenlemeye vardığı açık. Bu anlayış son günlerde hem Yunanistan'daki hem de Türkiye'deki muhalefet partilerinden tepki topladı ve iki hükümetin de iç siyasette yönetmesi gereken bir konu hâline geldi.
Son günlerdeki gelişmelerin Atina ve Ankara üzerindeki baskıyı artırdığı da açık.
Yunan hükümetinin, projeyi tamamen bırakmak bir yana, daha fazla gecikmeye pek alanı yok. Türkiye ise Libya dışındaki Doğu Akdeniz'deki diğer tüm aktörlerle ve uluslararası hukukun temel ilkeleriyle kendisini karşı karşıya getiren bu konuya çok daha fazla ağırlık veriyor gibi görünüyor.
Türkiye'nin Yasa Dışı Kıta Sahanlığı İddiaları
Türk NAVTEX ilanı, Ankara'nın Doğu Akdeniz'de deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin revizyonist gündemini bir kez daha ortaya koyuyor.
Yunan adalarının egemenlik haklarını yok sayan Türkiye, Mart 2020'de Birleşmiş Milletler'e, Yunanistan'ın yasa dışı biçimde talep ettiğini düşündüğü kıta sahanlığının dış sınırlarını sundu. Bu adım, deniz hukukunun temel ilkeleriyle doğrudan çelişiyor.
Ankara'nın yaklaşımına göre kıta sahanlığı, iki ülkenin anakara kıyıları arasındaki orta hat boyunca çizilir. Bu da fiilen Ege Denizi'ni ikiye bölüyor. Türkiye ayrıca 28. meridyenin doğusunda kalan tüm alanı da talep ediyor.
Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki kıta sahanlığı iddiaları, hukuken geçersiz sayılan Türkiye-Libya mutabakat muhtırasıyla birlikte Ankara'nın “Mavi Vatan” doktrininin doruk noktasını oluşturuyor. Bu politikayla Türkiye, Yunanistan'ı altı deniz millik karasularına hapsetmeyi amaçlıyor.
Önceki örneklerde olduğu gibi, Atina'nın Türkiye'nin iddialarına karşılık bir karşı NAVTEX ilanı yayımlaması bekleniyor.
