Yunanistan Merkez Bankası Başkanı Yannis Stournaras, TO BHMA'nın "Atina İçin Diyaloglar" konferansında yaptığı konuşmada antik Atina'nın rolünü ve refahına katkı sunan kurumları anlattı, ardından modern Atina'nın Yunan ekonomisine katkısını değerlendirdi. Stournaras son olarak bugün Atina'nın karşılaştığı zorlukları ve başkentin tüm ülkenin yararına büyümeyi sırtlamadaki rolünü güçlendirebilecek politikaları ele aldı.
Rakamlarla bugünün Atina'sı
Stournaras, bugünkü Atina'yı modern bir metropol merkezi olarak nitelendirdi ve bu tabloyu yansıtan rakamları paylaştı. Stournaras, "Atina, ülkenin en büyük metropol alanının çekirdeği olarak bugün Yunan ekonomisinin en önemli ekonomik merkezidir. Başkentin ekonomik faaliyetinin gücü öncelikle Atika'nın bölgesel izinde görülüyor. ELSTAT'ın en güncel bölgesel hesaplarına göre Atika, brüt katma değer bakımından milli servetin neredeyse yarısını üretiyor, kişi başına düşen GSYİH'de 30 bin euroya yakın değeriyle 21 bin euro olan Türkiye ortalamasının üzerinde seyreden ulusal ortalamanın en yüksek seviyesinde yer alıyor ve ülkenin brüt sabit sermaye oluşumunun yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Aynı dönemde Atika'daki istihdam, ülkenin toplam istihdamının neredeyse yüzde 40'ını temsil ediyor" dedi.
"Atina ekonomisi, hizmet sektörü faaliyetlerinin yoğunlaşmasıyla karakterize oluyor. Ticaret, taşımacılık, depolama, yiyecek-içecek hizmetleri, konaklama, gayrimenkul yönetimi, finansal faaliyetler ile işletmelere ve hane halkına sunulan hizmetler üretiminin önemli bölümünü oluşturuyor. Bu yoğunlaşma ölçek ekonomileri ve ağ etkisi yaratıyor. İşletmeler, çalışanlar, üniversiteler, finans kuruluşları ve yeni yatırımlar ortak bir ekonomik alanda etkileşime giriyor; bu da bilginin yayılmasını ve yeni faaliyet alanlarının gelişmesini kolaylaştırıyor" diye ekledi.
Kültür ve turizmin katkısı
Stournaras, turizm ve kültürün Atina'nın güçlü performansına özellikle önemli bir katkı sağladığını söyledi. "Atina, tarihi ve kültürel mirası, güzelliği ve küresel tanınırlığıyla sunduğu büyük karşılaştırmalı üstünlükten yararlanarak bağımsız bir uluslararası turizm destinasyonuna dönüştü. 2025'te Atika, Yunanistan'ın en çok ziyaret edilen bölgesi oldu. Seyahat gelirleri 2019'a kıyasla yüzde 125 arttı, ziyaretler ise yüzde 63,8 yükseldi. Bunun sonucunda Atika'nın ülkenin toplam seyahat gelirlerindeki payı 2019'daki yüzde 14,7'den 2025'te yüzde 25,8'e çıktı, ziyaretlerdeki payı ise yüzde 16'dan yüzde 23'e yükseldi. Bu ivme, Atina'nın kısa süreli şehir tatili (city-break) destinasyonu olarak artan çekiciliğine ve turizm altyapısının gözle görülür biçimde iyileşmesine bağlı. Turizm aynı zamanda ekonomi ve istihdam üzerinde önemli çarpan etkileri yaratıyor; otel piyasası, yeme-içme, perakende, taşımacılık, kültür ve gayrimenkul alanlarında geniş bir işletme ekosistemini ayakta tutuyor" ifadelerini kullandı.
Gayrimenkul piyasası
Bu tablo, Yunanistan Merkez Bankası Başkanı'nı gayrimenkul piyasasını daha ayrıntılı incelemeye yöneltti. Stournaras, "Nüfusun, işletmelerin, yatırımların ve milyonlarca ziyaretçinin yoğunlaşması; konut, ulaşım, enerji, kamusal alan ve temel altyapıya yönelik talebi artırıyor. Başka bir deyişle, Atina'nın bugün karşılaştığı en büyük zorlukların bir kısmı kendi ekonomik başarısının bir sonucu. Gayrimenkul piyasası bunun tipik örneği. Atina, belirgin sermaye girişleri —özellikle yabancı sermaye— ve konut ile ticari mülklere yönelik artan talebin merkezinde yer alan yeni bir yatırım döngüsünün içinde. Fiyatlardaki istikrarlı artış da bunu yansıtyor.
2025'te Atina'da daire fiyatları ortalama yüzde 6,5 arttı; 2026'nın ikinci çeyreğinde yıllık artış yüzde 5 oldu. Bu eğilim, kentin ekonomik ve yatırım ivmesini yansıtırken aynı zamanda özellikle gençler ve düşük hatta orta gelirli haneler için uygun fiyatlı konut sorununu daha da derinleştiriyor. Burada ekonomik boyut daha geniş. Atina'nın ekonomik ağırlığını güçlendiren aynı ivme, büyük bir metropol merkezine özgü baskıları da beraberinde getiriyor" dedi.
Sorunlar ve gerekli müdahaleler
Stournaras'a göre bu durum sorunlar yaratıyor ve acil müdahaleleri, altyapı projelerini zorunlu kılıyor. Stournaras, ülkenin diğer bölgeleri konusunda da alarm verdi: "Konut maliyetleri gelirlerden daha hızlı artıyor ve sorun yalnızca sosyal değil. İşgücü hareketliliğini kısıtlıyor, işletmelerin çalışan bulmasını ve elinde tutmasını zorlaştırıyor; insan sermayesini ve yüksek katma değerli işletmeleri çekmeyi hedefleyen bir kentte yaşam maliyetini yükseltiyor. Bildiğiniz gibi benzer ve hatta daha kötü sorunlar bugün Amerika Birleşik Devletleri'ndeki ve Avrupa'daki birçok kentte görülüyor.
"Aynı şekilde trafik sıkışıklığı, metropol yoğunlaşmasının yaratabileceği ekonomik maliyetin belki de en açık örneği. Her gün işe gidip gelmede kaybedilen süre, vatandaşlar için yalnızca bir rahatsızlık değil. Kullanılabilir üretim saatlerini azaltıyor, çalışan ve mal taşıma maliyetini şişiriyor, işletmelere yük biniyor, enerji tüketimini ve hava kirliliğini artırıyor, sonunda da verimliliği sınırlıyor ve kentin çekiciliğini düşürüyor. Bu nedenle Atina'nın büyüme ivmesini sürdürmek, çevre baskılarına ve sakinlerin kentsel ihtiyaçlarına çözüm üretmeyi amaçlayan metropol altyapısında yeni bir yatırım döngüsünü gerektiriyor.
"Metronun genişletilmesi ve iyileştirilmesi, banliyö treninin daha etkili kullanımı ve genel olarak toplu taşımanın güçlendirilmesi bu doğrultuda etki yapıyor. Aynı zamanda dijital ve enerji altyapısına, su temini ile atık yönetim ağlarına, taşkın koruma projelerine ve kentsel yeşil alanların genişletilmesine yatırım yapılmalı. İklim değişikliği bu yatırımların bir kısmını daha da acil hale getiriyor. Konut arzını artıracak önlemler de temel bir politika unsuru olmalı — bundan yalnızca yeni konut inşa etmeyi değil, bugün atıl durumda olan konutları yeniden kullanıma kazandırmayı da kastediyorum.
"Bunlar yalnızca günlük yaşamı iyileştirmeye yönelik müdahaleler olarak görülmemeli. Bunlar üretken yatırımlardır. Kentin işletme maliyetlerini düşürür, işgücü hareketliliğini kolaylaştırır, dayanıklılığı güçlendirir, verimliliği artırır ve Atina'nın işletme, yatırım ve insan sermayesi çekme kabiliyetini yükseltir. Dolayısıyla altyapı kentin büyümesini sadece takip etmemeli. Büyümeyi desteklemek ve yönlendirmek için zamanında planlanmalı.
"Genel tablo tartışmasız dinamik, ancak bu rehavete yol açmamalı. Atina, modern bir Avrupa metropol merkezinin temel özelliklerinin çoğuna sahip: insan kaynakları, uluslararası bağlantılar, turizm tanınırlığı, işletme faaliyeti, üniversiteler ve araştırma kuruluşları, finansal hizmetler ve sürekli büyüyen yatırım ilgisi. Sıradaki adım, büyük ölçüde faaliyet yoğunlaşması, turizm ve gayrimenkule dayanan büyümeden; teknolojiye, yeşil ve dijital dönüşüme, altyapıya ve yüksek katma değerli faaliyetlere daha fazla ağırlık veren, çok daha üretken ve yenilikçi bir metropol modeline geçiştir.
Ve bu yalnızca Atina için önemli değil. Bir metropol alanı milli brüt katma değerin neredeyse yarısını ürettiğinde, o alanın verimliliği, altyapısı ve rekabet gücü ulusal bir ekonomik mesele haline gelir. Atika'da ekonomik faaliyetin yoğunlaşması önemli bir toplulaşma ekonomisi yaratıyor; ancak büyümenin kazanımları coğrafi olarak yoğunlaşmış kalırsa bölgesel eşitsizlikleri genişletme riskini de taşıyor."
Atina'nın zorlukları
Konuşmasının sonunda Stournaras, Atina'nın büyümeye devam edebilmesi için önerilerini sıraladı. "Zorluk bu nedenle çift yönlü. Atina; büyüme, yatırım ve açıklığın motoru olarak işlev görmeye devam etmeli, aynı zamanda bu ivmenin ülkenin geri kalanına yayılmasını sağlayan mekanizmaları güçlendirmeli. Bu, bölgeler arası daha güçlü değer zincirleri ve bölgelerde üretilen ürün ve hizmetlere yönelik daha yüksek taleple sağlanabilir. Atina'nın üniversitelerinden, araştırma merkezlerinden ve işletmelerinden yayılan teknoloji ve bilgiyle de sağlanabilir; bölgesel işletmelerin finansmana, uzmanlaşmış hizmetlere ve uluslararası pazarlara erişimiyle de. Kritik koşul, Atina ile diğer bölgeler arasında daha iyi fiziksel ve dijital bağlantılar kurulmasıdır; böylece metropol yoğunlaşması olumlu yayılma etkilerinin kaynağı olarak işler, ekonomik ayrışmayı derinleştiren bir etken olmaz.
"Atina'nın zorlukları yalnızca başkenti ilgilendirmiyor. Büyük ölçüde Yunan ekonomisinin daha geniş zorluklarını yansıtıyorlar. Yunanistan için bugünün hedefi yalnızca makroekonomik istikrarı sürdürmek değil, esas olarak sürdürülebilir uzun vadeli büyümeyi ve en ileri Avrupa ekonomileriyle gerçek yakınsamayı sağlamak. Bunu başarmak için her şeyden önce verimlilik güçlendirilmeli. İnovasyon, dijital ve yeşil teknolojiler, altyapı, enerji ve dışa dönük yüksek katma değerli faaliyetlere daha fazla ama özellikle daha kaliteli yatırım yapmamız gerekiyor. Üniversiteler, araştırma ve üretim arasında daha iyi bağlantılar, daha donanımlı beceriler ve insan sermayesi çekme kabiliyetine ihtiyacımız var.
"Aynı zamanda daha etkili kurumlara, daha hızlı işleyen adalete, daha basit prosedürlere, daha güçlü rekabete ve istikrarlı ve öngörülebilir bir iş ortamına ihtiyaç var. Atina, insan sermayesini, üniversiteleri, araştırma merkezlerini, işletme ve finansal hizmetleri ve ülkenin inovasyon ekosisteminin önemli bir bölümünü bir araya getirdiği için üretken dönüşümün hızlandırıcısı olabilir. Ancak hedef güçlü bir Atina ve daha zayıf bölgeler değil. Hedef, daha üretken ve uluslararası düzeyde rekabetçi bir Atina'nın, daha üretken ve dışa dönük bir Yunanistan ile daha iyi bağlanmasıdır.
Ve burada antik Atina ile ilginç bir süreklilik var. Dönemler ve üstünlükler değişti, ancak ekonomik başarı ve güç için bazı koşullar aynı kaldı: etkili kurumlar, güven, yatırım, bilgi, açıklık ve uyum yeteneği. Antik Atina, kurumları ve altyapıyı ticaret, bilgi ve çok daha geniş bir coğrafyadan insan ve fikir çekme becerisiyle birleştirebildiği için gelişti. Benzer biçimde modern Atina da insan sermayesi, işletmeler, üniversiteler ve yatırım yoğunluğunu yalnızca kendi büyümesi için değil, tüm Yunan ekonomisinin üretken dönüşümü ve daha fazla açıklığı için bir kaldıraç olarak kullanabilir. Bu, Atina'nın geleceğin Yunanistan'ına yaptığı en anlamlı katkı olabilir" diyerek sözlerini tamamladı.
