Yunanistan Sayıştayı'nın 2025 yılı raporunda, devlet adına yapılan ve toplam değeri 1,24 milyar euro olan sözleşmelerin tek bir teklifle sonuçlandığı belirtiliyor. Rapor, kamu harcamalarında sık sık duyurulan ihale ve kaynak kullanımı rakamlarının arkasında kalan bu sorunun boyutuna dikkat çekiyor.
Hükümetten, devletin her eurosundan daha fazla verim alması bekleniyor. Ancak denetimler, bakanlıkların imzaladığı sözleşmelerin kaydında bile eksiklikler buldu. Devlet büyük tutarları bağlıyor, fakat rekabet eden teklifleri her zaman karşılaştırma imkânına sahip olmuyor.
Sayıştayın 2025 yılına ilişkin yıllık raporu, kamu parasının yönetiminde kullanılan mekanizmaların yeterliliğini sorgulatan bulgular içeriyor. Ön denetimde değeri 873,91 milyon euro olan sözleşmelerin kesin olarak yasal olmadığına karar verildi.
2024 yılındaki devlet sözleşmeleri incelemesi kapsamında, hesap denetimi sırasında rekabetin sınırlı kaldığı tespit edildi. Toparlanma Fonu için ise yıllık ödeneklerin büyük oranda kullanılmasına rağmen projelerin toplam mali ilerlemesinin çok daha düşük kaldığı görülüyor.
İhale rekabeti güvence altına almıyor
Tek teklif tablosu, bakanlıkların 2024 yılında imzaladığı veya önceki yıllardan beri yürürlükte olan 14.630 sözleşmenin verilerinin incelenmesinden ortaya çıkıyor. Bu sözleşmelerin toplam tutarı yaklaşık 4,1 milyar euro. İhale usulüyle yapılan sözleşmelerin yüzde 43'ünde yalnızca tek bir teklif geldi. Doğrudan atamalarda ve ön ilan yapılmadan yürütülen pazarlıklarda ise bu oran yüzde 61'e çıktı.
İhale usulünde tek teklifle sonuçlanan sözleşmelerin tutarı 879,2 milyon euro, olağanüstü usullerle yapılan sözleşmelerin tutarı ise 362,71 milyon euro. İki rakamın toplamı 1,24 milyar euro ediyor ve sorunun büyüklüğünü gösteriyor.
Tek teklif, tek başına yasa dışılığı ya da fiyat şişirmeyi kanıtlamaz. Ancak devletin daha iyi fiyat ve koşullar elde etme imkânını sınırlar. Bu durum, ihale usullerinin neden daha fazla firmayı çekmediği sorusunu açık bırakıyor. Sayıştay da rekabet eksikliğini şeffaflığın, katılımda eşitliğin ve sağlam mali yönetimin zayıflamasıyla ilişkilendiriyor.
Kayıtlar birbirini tutmuyor
Ihalelerin arkasında denetimi zorlaştıran bir sorun daha var. Kurumların verileri, her zaman Merkezi Elektronik Kamu Sözleşmeleri Kaydı'nda (Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων) yer alan kayıtlarla örtüşmüyor.
Rapor, İklim Krizi ve Sivil Koruma, Ulusal Ekonomi ve Maliye, Denizcilik, Adalet ve Vatandaş Koruma bakanlıklarında kayıtlı sözleşme sayısında tutarsızlıklar bulunduğunu belirtiyor. Hatalı kayıtlar ise Ulusal Ekonomi ve Maliye, Kültür ve Vatandaş Koruma bakanlıklarında da tespit edildi.
Bu tespitler, yönetimin neyi hangi koşullarda ihale ettiğini bilme kapasitesini doğrudan etkiliyor. Sayıştay, tek bir merkezi kayıt sisteminin bulunmamasının güvenilir bilgi edinmeyi zorlaştırdığını, hata, eksiklik ve çift kayıt riskini artırdığını vurguluyor.
Rapora göre 2025 yılında, katma değer vergisi hariç toplam 18 milyar euroluk sözleşmeler için 4.180 ön denetim işlemi gerçekleştirildi. Bu sözleşmelerin 873,91 milyon euroluk kısmı kesin olarak yasa dışı bulundu. Bu tutar denetlenen değerin yüzde 4,9'una karşılık geliyor, çünkü söz konusu sözleşmeler yasallık denetiminden geçemedi.
Bu tutarın içinde, Toparlanma Fonu'ndan tam ya da kısmi finansman alan 188,84 milyon euroluk sözleşmeler de yer alıyor. Fondan denetlenen sözleşmelerin toplamı ise yaklaşık 4 milyar euro.
Harcama oranı tüm hikâyeyi anlatmıyor
Toparlanma Fonu için 2024 yılına ait denetim, yıllık bütçenin uygulanmasıyla programın genel seyri arasındaki farkı da ortaya koyuyor. Ödemeler, yıllık ödeneklerin yaklaşık yüzde 94'ünü karşıladı. Bununla birlikte, toplam bütçesi 25,28 milyar euro olan ve mali içeriği bulunan 792 proje için programın başlangıcından bu yana yapılan kümülatif ödemeler 8,64 milyar euroya, yani yüzde 34,17'ye ulaştı.
Bu oran, fiziksel olarak tamamlanan işin ölçüsü değil, mali uygulamanın oranı ve 2024 yılının tablosunu yansıtıyor. Yine de yüksek bir yıllık harcama oranının, yatırımların ilerlemesini değerlendirmek için yeterli olmadığını gösteriyor.
