Avrupa Birliği'nde milyonlarca insanın kullanılabilir gelirinin yüzde 40'ından fazlası konut giderlerine gidiyor. AB'nin istatistik kurumu Eurostat'ın tanımladığı “aşırı yük” ölçütüne göre bu oran en yüksek düzeyde Yunanistan'da görülüyor. Avrupa Konseyi'ne göre Avrupa'nın yaşadığı bu krizin temel nedeni konut fiyatlarındaki ve barınma maliyetlerindeki artış.
“Olası olarak önümüzdeki yıl konut maliyetlerindeki artışın başlıca etkeni artan enerji maliyeti olacak.”
AB genelinde konut fiyatları, 2015 ile 2026'nın ikinci çeyreği arasında ortalama yüzde 69 arttı. Bazı üye ülkelerde fiyatlar iki katından fazla yükseldi. Kira ve enerji maliyetleri de bu on yıl boyunca artmaya devam etti.
ETH Zürih Üniversitesi'nden Dr. Hanna Vintmer, Euronews'a yaptığı açıklamada şunları söyledi: “Konut maliyeti yükünün aşırı düzeye çıkmasının başlıca nedenleri, kira ya da konut fiyatlarındaki artış. Bu artış, özellikle gelir dağılımının alt kesimlerinde, çoğu şehirde orta düzeydeki gelir artışıyla kıyaslandığında çok daha sert hissediliyor.”
Eurostat'a göre konut maliyeti, hanelerin evleri için aylık yaptığı harcamaları ifade ediyor. Bu harcamalar kira ya da konut kredisi faizini, su, elektrik, doğal gaz ve ısınma gibi kamu hizmetlerini ile sigorta, bakım, onarım ve vergi gibi düzenli ödemeleri kapsıyor. Kullanılabilir gelir ise vergi ve sosyal katkı payları düşüldükten sonra bir hanenin toplam gelirini gösteriyor. Bu gelire emekli maaşı gibi sosyal yardımlar da dahil.
Konut maliyeti: Yunanistan için olumsuz birincilik
Yunanistan, Avrupa'da veri bulunan ülkeler arasında konut maliyeti nedeniyle aşırı yük oranının en yüksek olduğu ülke. Bu listede AB'nin 27 üye devleti, iki EFTA (Avrupa Serbest Ticaret Birliği) ülkesi ve beş aday ülke yer alıyor.
2025 yılında Yunanistan nüfusunun dörtte birinden fazlası (%26,4), gelirinin yüzde 40'ından fazlasını konut için harcayan hanelerde yaşadı. Bu oran, AB ortalaması olan %7,7'nin üç katından fazla. Listede Danimarka, %14,7 ile AB ülkeleri arasında ikinci sırada yer alıyor. Almanya (%11,2) ve İsveç (%10,8) da AB ortalamasının epey üzerinde.
Konut maliyeti yükünün AB ortalamasının üzerinde olduğu diğer ülkeler arasında Estonya (%8,8), Çekya (%8,2) ve Lüksemburg (%8,1) var. AB dışında bu oran İsviçre'de (%15,3) ve Norveç'te (%13,5) yüksek. Aday ülkelerden üçü de AB ortalamasının üzerinde: Türkiye (%10), Karadağ (%8,7) ve Sırbistan (%7,9).
“Çok farklı koşullar, özellikle ekonomi ve sosyal koruma sistemi açısından, Yunanistan, İsviçre ve Danimarka'da konut maliyeti yükünün düzeyine ilişkin açıklamalar aynı değil. Sonuçlar da aynı değil”, dedi Aalborg Üniversitesi'nden kıdemli araştırmacı Rike Skovgaard Nielsen. Nielsen, kiranın ödenmesinden sonra vatandaşlara kalan paranın bu üç ülke arasında önemli ölçüde farklılık gösterdiğini ve geçim maliyetinin de değiştiğini ekledi. Bunun sonucunda hanelerdeki etki de farklılaşıyor.
Kıbrıs'ın oranı ise en düşük. Nüfusun yalnızca %2,4'ü gelirinin yüzde 40'ından fazlasını konuta harcıyor. Düşük oranlar Hırvatistan'da (%3,2), Slovenya'da (%3,5) ve Slovakya'da (%3,5) da görülüyor.
TU Delft'ten Dr. Marietta Haffner, konut fiyatları, kiralar, enerji fiyatları, faiz oranları ve enflasyon gibi konut giderleri gelirden daha hızlı arttığında, bu giderlerin gelir içindeki payının büyüdüğünü kaydetti. Sonuçta gelirinin yüzde 40'ından fazlasını ödeyenlerin oranı da yükseliyor. Haffner, “Önümüzdeki yıl konut maliyetlerindeki artışın başlıca etkeni büyük olasılıkla artan enerji maliyeti olacak” ifade etti.
Ülkeler arasındaki farklılıklar
AB'nin büyük ekonomileri arasında İspanya (%7,2), Fransa (%6,4) ve İtalya (%5,0) AB ortalamasının altında kalıyor. Almanya (%11,2) ise toplamda beşinci sırada yer alıyor. Peki bu yük neden ülkeden ülkeye farklılık gösteriyor?
“Muhtemelen konut mülkiyet yapıları (özel kira piyasasındaki kiracıların genellikle en yüksek konut maliyetini üstlenmesi), sosyal koruma sistemleri ve genel ekonomik durumun etkileşimi, konut maliyeti yükünün oranlarının yüksek ya da düşük olmasını açıklıyor”, ifade etti Vintmer.
Ancak Vintmer, ülkeler arasında karşılaştırma yapmanın karmaşık olduğu konusunda uyardı. Konut maliyeti yükü, sosyal yardım uygulamalarına ve konutların kalitesine bağlı olarak İsviçre'de Yunanistan'dakinden çok farklı bir anlam taşıyabiliyor.
Mutlak rakamlar ise daha net bir tablo çiziyor. AB genelinde 34 milyondan fazla insan, gelirinin yüzde 40'ından fazlasını konuta harcayan hanelerde yaşıyor. Almanya, bu yükten etkilenen kişi sayısının en fazla olduğu ülke: 9,4 milyon kişi. Onu 8,6 milyon kişiyle Türkiye takip ediyor, ardından Fransa (4,4 milyon), İspanya (3,5 milyon) ve İtalya (2,9 milyon) geliyor.
Bu ülkelere kıyasla nüfusu daha küçük olmasına rağmen Yunanistan, konut maliyeti aşırı yükünden etkilenen 2,7 milyon kişiyle altıncı sırada yer alıyor. Elbette düşük gelirliler bu yükten daha fazla etkileniyor. AB'de bu oran, yoksulluk riski altındaki kesimde %29,1'e çıkıyor. Bu grup, eşdeğer kullanılabilir geliri yoksulluk riski sınırının altında kalan herkesi kapsıyor. Bu sınır ise ulusal eşdeğer medyan kullanılabilir gelirin %60'ı olarak belirleniyor.
2025 yılında AB'nin medyan eşdeğer kullanılabilir geliri yılda 22.939 avro, yani ayda 1.912 avro oldu. AB düzeyinde bu tutarın %60'ı ayda 1.147 avroya denk geliyordu. Yunanistan yine listenin zirvesinde. 2025 yılında Yunanistan'da yoksulluk riski altındaki kişilerin %82,6'sı gelirinin yüzde 40'ından fazlasını konuta harcayan hanelerde yaşadı. Yani beşte dörtten fazlası bu durumdan etkileniyor.
Danimarka (%59,8) ve İsviçre (%56,1) bu sıralamada onu izliyor. Bu oran İsveç'te (%46,8), Norveç'te (%43,8) ve Çekya'da (%43,4) da yüzde 40'ın üzerinde. Almanya (%35,0) AB ortalaması olan %29,1'in üzerinde yer alırken İspanya (%28,3), Fransa (%25,4) ve İtalya (%21,7) bu ortalamanın altında kalıyor. Kıbrıs %7,6 ile en düşük orana sahip. Bunu Arnavutluk (%8,2), Hırvatistan (%14,9) ve Slovakya (%15,4) izliyor.
