WASHINGTON, DC – Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Türkiye tarafından yasadışı işgalinin 52. yılına girilirken, Amerikan Helen Enstitüsü (AHI) bu ağır uluslararası hukuk ihlalini unutmuyor ve yeniden birleşme mücadelesine kararlılıkla devam edeceğini duyurdu. Nesillerdir Kıbrıs Cumhuriyeti ve halkı, 40 binden fazla Türk askerinin yasadışı işgali altında yaşıyor; insan hakları ve temel özgürlükler büyük ölçüde ihlal ediliyor. Bir NATO müttefiki olan Türkiye'nin, bir AB üyesi ve ABD ortağı olan Kıbrıs'ı yarım yüzyıldan fazla süredir işgal etmesi kabul edilemez. ABD, bu haksızlığa son vermek ve Türkiye'yi sorumlu tutmak için daha fazla adım atmalı.
AHI, tüm Türk askerlerinin Kıbrıs Cumhuriyeti'nden derhal çekilmesini istiyor ve Kongre'ye ABD silahlarının kullanımını ele alması çağrısında bulunuyor.
2020 tarihli Doğu Akdeniz Güvenlik ve Enerji Ortaklığı Yasası ile Ek Ödenekler Yasası'nın ilgili bölümlerinde belirtildiği üzere, 'Kıbrıs'ın işgal altındaki bölgesinde en az 40 bin Türk askeri bulunuyor ve bunların bir kısmı anakara Türkiye üzerinden ABD'den temin edilen silahlara sahip.' ABD Başkanı'nın Silah İhracat Kontrol Yasası (AECA) kapsamında bir rapor hazırlaması halinde, Amerikan silahlarının meşru müdafaa dışı amaçlarla kullanıldığı ve ABD yasalarını ihlal ettiği büyük olasılıkla tespit edilecek. Başkan, derhal böyle bir rapor hazırlayarak Amerikan silahlarının bu sorumsuzca kullanımına dur demeli. Eğer böyle bir rapor gelmezse, Kongre ayrı bir yasa çıkararak Türkiye'nin Amerikan silahlarını gayrimeşru amaçla kullandığını tespit etmeli ve aynı anda Türkiye'ye yaptırım uygulamalı.
Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti'ne yönelik diğer saldırganlıklarını da durdurmalı
Kıbrıs Cumhuriyeti'ni işgali sona erdirmenin ötesinde, Türkiye'nin ülkeye yönelik sürekli tehditleri ve saldırgan eylemleri de son bulmalı. Kıbrıs Cumhuriyeti'nin egemenliğine herhangi bir şekilde meydan okumak kabul edilemez ve Türkiye'nin Doğu Akdeniz'de bir istikrarsızlık unsuru olduğunu açıkça gösteriyor.
Türkiye'nin bölgeyi istikrarsızlaştırma tehdidi oluşturan en son ve en ciddi eylemi, İran çatışması bağlamında yaşandı. Ankara, bu çatışmayı bahane ederek yasadışı işgal ettiği Kıbrıs topraklarına F-16 savaş uçakları gönderdi; bu da ABD yasalarının açık ihlali anlamına geliyor.
Bir diğer meydan okuma örneği ise Kıbrıs Cumhuriyeti topraklarının çitle çevrili bölgesinde bulunan Maraş'taki bir plajın yasadışı yollarla yeniden açılması. Bu adım, Birleşmiş Milletler kararlarını ve uluslararası anlaşmaları açıkça ihlal ediyor. Maraş plajının yeniden açılması, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın anlamlı müzakere süreçlerine dönme konusundaki isteksizliğini ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin işgalini sürdürme yönünde adımlar atmayı tercih ettiğini gösteriyor.
Üstelik Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Kıbrıs Cumhuriyeti için 'iki devletli' bir çözümü açıkça destekliyor. Bu yaklaşım, Birleşmiş Milletler kararlarına ve Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bölünmesinin çözümüne ilişkin uluslararası hukuka aykırı. Erdoğan'ın bu tutumu hiçbir şekilde kabul edilemez ve ABD tarafından bir seçenek olarak kesin bir dille reddedilmelidir.
Son olarak, Türkiye'nin Kıbrıs'ı yasadışı işgali, Kıbrıs'taki Kayıp Kişiler Komitesi'nin (CMP) bazı Türk askeri tesislerine erişimini engelliyor. Komite, 1974 işgali sırasında kaybolan 927 Kıbrıslının (aralarında dört Amerikalı da var) kalıntılarını kazıp çıkaramıyor.
En Üst Düzeyde Girişim Çağrısı
ABD, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin işgali sorununu çözmeye kararlı olduğunu göstermeli; hukukun üstünlüğüne ve uluslararası hukuka saygıyı vurgulayan pozisyonları seslendirip ilerletmelidir.
AHI, ABD hükümeti ve uluslararası toplumun Kıbrıs Cumhuriyeti'nin bölünmesine yönelik kınamalarını artırması çağrısında bulunuyor.
AHI, ABD hükümetinin proaktif bir liderlik rolü üstlenerek Erdoğan'a net bir mesaj göndermesini istiyor: Erdoğan, askerlerin, yasadışı yerleşimcilerin çekilmesi ve garantörlük haklarının kaldırılmasını içeren yeniden birleşme çabalarını yapıcı bir şekilde desteklemeye çağrılmalı.
Ayrıca, çözüm sürecinin sahibi Kıbrıslılar olmalı ve Kıbrıs halkı, Kıbrıs halkı için bir çözüme ulaşmalı. Bu çözüm, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin üyesi olduğu Avrupa Birliği'nin ilke ve yasalarına tam saygıyı içermeli.
Kıbrıs Cumhuriyeti: Stratejik Ortak ve Bölgesel Sorun Çözücü
Kıbrıs Cumhuriyeti, işgalin getirdiği baskı ve kısıtlamalara rağmen 1974'ten bu yana büyük ilerleme kaydederek Doğu Akdeniz'de bir güvenlik ve istikrar simgesi haline geldi. Bugün Kıbrıs Cumhuriyeti, terörle mücadele ve küresel güvenliğe olan bağlılığı nedeniyle ABD tarafından stratejik bir ortak olarak görülüyor.
Son gelişmeler ikili ilişkileri önemli ölçüde güçlendirdi. Ocak 2025'te Dışişleri Bakanlığı, 'ABD ile Kıbrıs Cumhuriyeti arasındaki işbirliğinin tarihin en yüksek seviyesinde olduğunu' duyurdu. ABD-Kıbrıs Stratejik Diyaloğu ve çok yıllı Savunma İşbirliği Yol Haritası'nın oluşturulması, deniz güvenliği, kriz müdahalesi ve askeri eğitim gibi alanlardaki işbirliğini kurumsallaştırdı. New Jersey Ulusal Muhafızları ile Kıbrıs Ulusal Muhafızları arasındaki Eyalet Ortaklık Programı da operasyonel işbirliğini daha da güçlendiriyor. Kıbrıs ayrıca, ABD ile uyumlu eğitim ve kapasite geliştirme girişimlerini destekleyen Kıbrıs Kara, Açık Deniz ve Liman Güvenliği Merkezi (CYCLOPS) gibi tesislerle bölgesel güvenlikte kritik bir rol oynuyor.
Bu son gelişmeler, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin 2005 yılında ABD'nin Yayılmanın Önlenmesi Girişimi'ne imza atmasıyla başlayan onlarca yıllık olumlu ilerlemenin üzerine inşa edildi. O tarihten bu yana ABD ve Kıbrıs Cumhuriyeti bir Niyet Beyanı anlaşması imzaladı. Bu anlaşma kapsamında ABD, ilk kez Kıbrıs Cumhuriyeti'ne Uluslararası Askeri Eğitim ve Öğretim (IMET) programı aracılığıyla fon sağladı ve onlarca yıllık ABD silah ambargosu askıya alındı. Silah ambargosunun tamamen ve kalıcı olarak kaldırılması ve Uluslararası Silah Ticareti Düzenlemeleri (ITAR) kapsamındaki kalan kısıtlamaların kaldırılması, savunma işbirliğini güçlendirmek, birlikte çalışabilirliği artırmak ve Kıbrıs'ın güvenilir ve yetkin bir ABD güvenlik ortağı rolünü sağlamlaştırmak için hayati önem taşıyor. Mevcut beş yıllık gözden geçirme şartının sona erdirilmesi, uzun vadeli savunma planlamasını ve birlikte çalışabilirliği daha da kolaylaştıracak ve ABD-Kıbrıs güvenlik işbirliğini güçlendirecektir.
Kıbrıs Cumhuriyeti, Yunanistan ve İsrail dahil olmak üzere kilit ABD müttefikleriyle ikili ilişkilerini geliştirmeye devam ediyor ve '3+1' Doğu Akdeniz çok taraflı işbirliği yapısında ayrılmaz bir rol oynuyor. Kıbrıs Cumhuriyeti ayrıca, Türkiye'nin Münhasır Ekonomik Bölgesi'ne (MEB) itiraz etmesine rağmen Doğu Akdeniz, geniş bölge ve Avrupa'da enerji sektöründe önemli bir gelecek oyuncusu olarak ortaya çıkıyor. Türkiye'nin MEB itirazı, ABD enerji şirketlerinin projelerini engellediği için ABD tarafından ele alınmalıdır.
Son olarak Kıbrıs, 30 Haziran 2026'da Avrupa Birliği Konseyi dönem başkanlığı görevini başarıyla tamamladı ve değerli bir ABD ortağı olarak artan önemini bir kez daha kanıtladı.
