“Parthenon Heykelleri Yunanistan’a dönene ya da ölene kadar mücadelemi sürdüreceğim.”
Comino bu kararlı sözünü 1983’te, Yunanistan’ın tanınmış sanatçısı ve Parthenon Heykelleri’nin Atina’ya iadesi davasının bir diğer savunucusu Melina Mercouri ile görüştüğünde verdi. Bu sözü veren kişi Emanuel Comino.
Comino’nun bu mücadelesi 1976 yılının temmuz ayında başladı. O dönemde Paris’teki Louvre Müzesi’ni ziyaret eden Comino, Parthenon’a ait tek bir heykel parçasının sergilendiğini gördü. Yani davası, tam anlamıyla 50 yıldır süren bir mücadele.
Bu durum merakını uyandırdı ve akla bir soru getirdi: Bu parça neden burada da, Parthenon Heykelleri’nin geri kalanıyla birlikte Atina’da değil?
O tarihten itibaren Comino, dünyanın dört bir yanında bu davanın uluslararası savunucusu oldu. Müzeleri ziyaret etti, devlet adamlarıyla, insan hakları avukatlarıyla, adalet yetkilileriyle ve milletvekilleriyle görüştü. Konu hakkında 100’ü aşkın konferans verdi.
Bugün 93 yaşında olan Avustralya doğumlu Yunan Comino, Mercouri’ye verdiği sözü yerine getirmeye devam ediyor ve kendisi için çok önemli olan bu davayı sürdürüyor.
Comino, son 50 yılda birçok önemli gelişmenin merkezinde yer aldı.
Comino’nun kurucusu ve başkanı olduğu Parthenon Heykellerinin İadesi için Uluslararası Organizasyon Komitesi – Avustralya (IOC-A-RPM), bir basın bülteninde bu gelişmelerden bazılarını öne çıkardı. Bunlar arasında şunlar yer alıyor:
1981’de Avustralya Helen Eğitim İlerleme Derneği (AHEPA) ile ortaklaşa hareket eden Comino, Yunanistan dışında dünyada Parthenon Heykellerinin yeniden birleştirilmesi için kampanya yürütecek ilk komiteyi kurdu. Bu komite, AHEPA Avustralya Parthenon Heykellerinin İadesi Komitesi adını taşıyordu. Komite 1997’de IOC-A-RPM olarak yeniden adlandırıldı.
Comino ve IOC-A-RPM, 1983’te kurulan Parthenon Heykellerinin Yeniden Birleştirilmesi için İngiliz Komitesi’ni (BCRPM) kuruluşundan itibaren sponsor olarak destekledi. Bu komite, Birleşik Krallık’ta yeniden birleştirme için İngiliz Hükümeti ve British Museum ile doğrudan çalıştı. Mart 1983’te komite, o dönem Yunanistan’ın resmi uluslararası kampanyasını yürüten Kültür Bakanı Melina Mercouri ile doğrudan bir ortaklık kurdu.
Comino, Parthenon Heykelleri’nin iadesi için düzenlenen üç Uluslararası Kolokyumun organizasyonuna yardımcı oldu. Londra’da 19 Haziran 2012’de düzenlenen “Parthenon Heykellerinin Yeniden Birleştirilmesi” Uluslararası Kolokyumu’nun ardından kolokyumlar Sidney ve Atina’da da yapıldı. Bu toplantılar klasik arkeologları, hukukçuları ve müze küratörlerini bir araya getirerek kültürel mirasın iadesi ilkelerini tartıştı.
Comino, Parthenon Heykellerinin iadesi argümanını savunmak için Lahey’deki Uluslararası Mahkeme’ye gitti. Comino, Parthenon Heykelleri’nin bugün dünyadaki en önemli kültürel mülkiyet uyuşmazlıklarından biri olduğunu söyledi.
Komitenin ısrarlı kampanyası sayesinde, Avustralya Parlamentoları ile eyalet ve bölge meclislerinden Parthenon Heykellerinin iadesine yönelik destek beyanları ve resmi önergeler alınmasına yardımcı oldu.
Bugün dünyanın dört bir yanında yeniden birleştirmeye odaklanan 20’den fazla komite bulunuyor. Ayrıca Atina merkezli bir Uluslararası Komite de var ve Comino bu komitede Başkan Yardımcısı olarak görev yapıyor.
IOC-A-RPM komitesi, Comino’nun davaya 50 yıllık adanmışlığını önümüzdeki yıl boyunca kutlayacak. Komite, önümüzdeki 12 ay içinde bu saygın savunucuyu onurlandırmak için çeşitli topluluk etkinlikleri düzenleyecek.
