Amerikan sıvılaştırılmış doğal gazını (LNG) koz olarak kullanan Dikey Gaz Koridoru, ABD'nin desteği ve bir ittifakla Balkanlar'ın enerji haritasını yeniden çiziyor. Bu gelişmeler sürerken Yunanistan, kritik bir jeopolitik ve ekonomik kavşak haline gelmeyi hedefliyor.
Bu başarının özünde iki hedef var: jeopolitik güvenliğin sağlanması ve ekonomik kalkınma.
Stratejik bir enerji girişimi olan Dikey Gaz Koridoru, Güneydoğu ve Orta Avrupa'nın doğal gaz sistemlerini birbirine bağlamayı amaçlıyor. Yunanistan bu koridorda temel giriş kapısı konumunda.
Proje, başta sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) olmak üzere doğal gazın Revitusa ve Aleksandrupolis FSRU terminallerinden taşınmasını öngörüyor. Hükümet kaynaklarının belirttiğine göre bu, 100 milyon tüketicisi ve 20 milyar metreküp doğal gaz ihtiyacı olan dev bir pazarı besleyecek yeni bir enerji otoyolu anlamına geliyor.
Başarının özünde iki hedef bulunuyor: jeopolitik güvenliğin sağlanması ve ekonomik kalkınma. Dikey Gaz Koridorunun kurulmasının, Rusya ve Türkiye'nin enerji etkisine karşı güçlü bir set oluşturduğu belirtiliyor. Böylece Güneydoğu Avrupa'nın geniş bölgesinin Rus doğal gazına bağımlılığının tamamen azaltılması hedefleniyor. Bu hedef, 2027'nin sonundan itibaren yürürlüğe girecek Avrupa ithalat yasağı nedeniyle daha da önem kazanıyor.
Birlik içinde güç
Girişim, dokuz ülkenin iletim sistemi işletmecilerini (TSO) bir araya getiriyor. Bu zincirde Yunanistan (DESFA ve Gastrade), Bulgaristan (Bulgartransgaz), Romanya (Transgaz), Macaristan (FGSZ), Slovakya (EUSTREAM), Moldova (Vestmoldtransgaz) ve Ukrayna (GTSOU) yer alıyor.
Son dönemde Kuzey Makedonya (NOMAGAS) ile Sırbistan (Transportgas Srbija) da projeye katıldı. Projenin stratejik önemi ABD'nin güçlü desteğinde de kendini gösteriyor. Nitekim ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, yakın zamandaki Atina ziyaretinde Amerika'nın artan ilgisini bir kez daha vurguladı. Dikey Gaz Koridoru, büyük miktarlarda Amerikan LNG'sinin Orta ve Güneydoğu Avrupa pazarlarına ulaşmasının önünü açıyor.
Fikir 2014'te, Yannis Maniatis'in Enerji Bakanlığı döneminde ortaya çıktı. Aralık 2014'te Yunanistan, Bulgaristan ve Romanya enerji bakanları arasında bir işbirliği mutabakatı imzalandı. Ancak süreç, Avrupa Komisyonunun ekim 2025'te Rusya'ya yönelik, 2027'nin sonundan itibaren uygulanacak enerji ambargosu kararının ardından hız kazandı. Bu karar, diğer ülkelerin de projeye katılmasının yolunu açtı.
Macaristan 2022'de katıldı. 2024-2026 döneminde Slovakya, Moldova ve Ukrayna izledi. 2026 yazında ise Kuzey Makedonya ve Sırbistan'ın iletim işletmecileri resmen sisteme dahil oldu. Artık katılımcı ülkeler, Dikey Gaz Koridorunun taşıma kapasitesini artırmak için mevcut boru hatlarını ve bağlantıları yükseltme yarışında.
Asıl engel: maliyetler
Girişimin en büyük engeli yüksek geçiş ücretleriydi. Ancak Atina'da geçen bahar, Washington'da geçen yaz ve Belgrad'da ekim ayının başında yapılan görüşmeler, Avrupa Komisyonuyla yeni ve rekabetçi bir tarife politikası konusunda anlaşmalara yol açtı. Ayrıca Belgrad'daki 2. Dörtlü Bakanlar Toplantısı'nda, altyapıların gelecekte hidrojen taşınmasında kullanılması da ele alındı.
Ancak geçiş ücreti meselesi hâlâ masada. Piyasa kaynaklarına göre bu ücretler, Hırvatistan ve Polonya gibi ülkelerin altyapılarına kıyasla daha az rekabetçi. Konunun, yazın başında Sofya'da yapılacak bir sonraki toplantıda, Yunanistan, Sırbistan, Bulgaristan ve Kuzey Makedonya'nın katılımıyla yeniden gündeme gelmesi de olasılık dışı değil.
Hükümet kaynaklarının belirttiği üzere, Yunanistan için bu önem ve yükselen rol, yerli altyapılarda yeni genişlemeleri zorunlu kılıyor. Hükümet, üçüncü bir depolama ve yeniden gazlaştırma tesisinin (FSRU) kurulmasını değerlendiriyor.
Ayrıca Dikey Gaz Koridorunun Kuzey Makedonya ve Sırbistan'a uzatılması önemli bir adım olarak nitelendiriliyor. Geçen eylül ayında Selanik'te imzalanan Mutabakat Muhtırasının devamı niteliğindeki bu adım, Yunanistan üzerinden gelen akışlar için kuzeyde ek bir güzergâh oluşturuyor ve Batı Balkanlar'la bağlantıyı güçlendiriyor.
Projeler sürüyor
Sırbistan-Kuzey Makedonya doğal gaz bağlantı boru hattının, planlamaya göre, inşaatı süren Yunanistan-Kuzey Makedonya bağlantı boru hattı (IGNM) ile birleşmesi bekleniyor. Yunan bölümünün 2026 sonuna kadar, Kuzey Makedonya bölümünün ise 2027'de tamamlanması planlanıyor.
Yunanistan, Dikey Gaz Koridoru aracılığıyla bölgede çeşitlendirilmiş doğal gaz tedariki için temel bir güney giriş noktası olmayı hedefliyor. DESFA'nın taşıma altyapısı ve LNG tesisleri, Revitusa LNG terminali ile Aleksandrupolis FSRU dahil, sistemin birden fazla doğal gaz kaynağına erişim sağladığını ve akışlar için daha fazla esneklik sunduğunu gösteriyor. Uygun adımlarla Yunanistan'ın komşu piyasalara ihracat kapasitesinin 2027'ye kadar yılda yaklaşık 9,5 milyar metreküp (bcm) seviyesine ulaşabileceği tahmin ediliyor. Bu kapasite, yeni bağlantılar ve ağın sürekli genişletilmesiyle destekleniyor.
DESFA'nın son verilerine göre, 2026'nın ilk dokuz ayında ülkenin doğal gaz ihracatı yüzde 168,8 arttı. Bu rakam, Yunanistan'ın Güneydoğu Avrupa ve ötesine doğal gaz tedarikinde stratejik bir enerji merkezi ve giriş kapısı olarak oynadığı önemli rolü ortaya koyuyor.
