Stavros Moraitis, 30 yılı aşkın süredir Yunanistan'ın Milos Adası'nın masmavi sularında balık tutuyor. Nadir görülen keşiş foklarıyla rekabete alışkın olan deneyimli balıkçı, şimdi küresel ısınmanın getirdiği çok daha doyumsuz bir rakip karşısında mücadele veriyor: Gümüş yanaklı balon balığı.
Denizlerin ısınmasıyla birlikte Hint Okyanusu'nun tropik sularından Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz'e göç eden bu balık, çelik kutuları bile rahatça ısırabilecek güçteki dişleri ve siyanürden 1000 kat daha güçlü bir nörotoksin içeren vücuduyla neredeyse hiçbir doğal avcı tanımıyor.
İlk kez 2005 yılında Yunanistan sularında görülen tür, özellikle son yıllarda sayılarını patlattı. Bilimsel adı lagocephalus sceleratus olan ve Yunanistan'da 'tavşan kafalı' olarak bilinen bu uyumlu ve aç balık, birçok kıyı topluluğunun ekonomik kalbi olan balıkçılık sektörünü vurmuş durumda.
Milos ve çevresindeki Kiklad adaları Kimolos ile Polyaigos'ta çipura, orfoz ve kalamar avlayan ve babasının mesleğini sürdüren Moraitis, "Bu balık çok doyumsuz. Sadece birkaç yıl öncesine kıyasla avlarımız ortalama yüzde 30 ila 40 oranında düştü" diyor.
Avrupa Birliği'nin en büyük ikinci balıkçı filosuna sahip olan Atina yönetimi, harekete geçmek zorunda kaldı. Pilot aşamada hükümet, istilacı balon balığını avlamaları için balıkçıları teşvik etmek amacıyla 1,5 milyon Euro'luk bir prim fonu oluşturdu. Tarım ve Gıda Bakanı Margaritis Schinas'a göre, balıkçılara avladıkları her kilogram balon balığı için 5,33 Euro ödenecek.
Bu, Yunanistan'ın iklim değişikliğine bağlı yabancı bir tür tehdidine karşı verdiği ilk yanıt niteliğini taşıyor. Yaklaşık 16 bin balıkçının geçim kaynağı ve deniz biyoçeşitliliği tehlikede. Diğer türlerin hem yavrularını hem de yetişkinlerini yiyen balon balığı, aynı zamanda besin için rekabet ederek ısınan sularla zaten gergin olan deniz ekosistemleri üzerinde ek baskı oluşturuyor.
Balear Adaları Kıyı Gözlem ve Tahmin Sistemi verilerine göre, Akdeniz'de ortalama su sıcaklıkları uzun vadeli normallerin 3 santigrat derecenin üzerinde seyrediyor. Copernicus İklim Değişikliği Servisi'ne göre, Haziran ayında küresel deniz yüzeyi sıcaklıkları, gelişen bir El Niño etkisiyle yılın bu dönemi için şimdiye kadarki en yüksek seviye olan 20,86 santigrat dereceye ulaştı.
Küresel ısınma bir dizi deniz istilasını tetikliyor. Zehirli dikenlerine rağmen Hint-Pasifik aslan balığı, Kıbrıs'taki menülerde lezzet haline geldi ve Yunan sularına da yayıldı. Geçen yıl İngiliz balıkçılar, Kuzey Atlantik'in ısınmasıyla birlikte rekor miktarda ahtapot avladı; ancak bu durum, ahtapotların avladığı kabuklu deniz hayvanı popülasyonlarının azalması pahasına gerçekleşti. Isınma, deniz besin zincirlerinin temelini oluşturan planktonları da vuruyor.
Balon balığı sayıları arttıkça Yunanistan, pilot itlaf çalışmasını istilanın en yoğun olduğu Girit ve Güney Ege Denizi'ne odaklayacak. Balıkçılar, tavşanınkine benzeyen gaga şeklinde bir yapı oluşturmak üzere kaynaşmış dört dişe sahip olan ve sıradan balık ağlarını ısırarak parçalayabilen bu türle mücadele edecek.
Bu güçlü ısırık, bu yaz Yunanistan'da sosyal medyada balon balıklarının yüzücülere saldırdığına dair haberlerle bir paniğe yol açtı. Neyse ki turizmin en büyük sektör olduğu bir ülke için gerçek çok daha az dramatik: Yunan Deniz Araştırmaları Merkezi'ne (HCMR) göre şimdiye kadar kaydedilmiş yalnızca bir saldırı vakası var ve o da dört yıl önce Girit'te yaşandı.
Balon balığının korkutucu ünü, zehirliliğiyle daha da pekişiyor. Balığın tüketilmesi kas güçsüzlüğüne, felce ve solunum zorluğuna neden olabiliyor ve hayati tehlike yaratabiliyor. Japonya'da uzman şefler tarafından hazırlanarak bir lezzet olarak kabul edilse de, Avrupa'da tüketimi yasak.
HCMR Araştırma Direktörü Giorgos Tserpes ise yüzücülerin çok fazla endişelenmemesi gerektiğini söylüyor. "Bence bir tehlike yok" diyen Tserpes, balon balıklarının uzun vadede Yunanistan ekosisteminin bir parçası haline geleceğini belirterek, "İklim değişikliği bu tür balıkları kayırıyor" ifadelerini kullandı.
Aynı sonuca varan bir diğer isim ise Milos Balıkçılık Derneği Başkanı da olan Moraitis. İtlaf çalışması Yunanistan geneline yayıldığında bile özel ağ ihtiyacının maliyeti artıracağını ve bunun büyüyen popülasyonu ciddi şekilde azaltmasının pek mümkün olmadığını söyleyen Moraitis, "İtlaf doğru yönde atılmış bir adım ama çok geç kalındı. Balon balığı artık burada kalıcı" diye ekledi.
