Kıbrıs, istilacı zehirli balon balığı türüyle mücadele kapsamında profesyonel balıkçılara verdiği destekle denizlerinden 100 tondan fazla balık topladı. Yunanistan da benzer bir teşvik planını değerlendiriyor.
Yunanistan'da balon balığının yayılmasına yönelik artan endişeler, Kıbrıs'ın yaklaşık 20 yıldır karşı karşıya olduğu sorunu yeniden gündeme taşıdı. Zehirli ve bölgeye yabancı bu balık türü deniz yaşamını tehdit ediyor, balıkçılık ekipmanlarına zarar veriyor ve kesinlikle tüketilmemesi gerekiyor.
Atina yönetimi, profesyonel balıkçılara maddi teşvik sağlayarak bu türün Yunan sularından toplanmasını içeren bir planı inceliyor. Kıbrıs'ın uyguladığı benzer bir program sayesinde şu ana kadar 100 tondan fazla balon balığı Kıbrıs sularından çıkarıldı.
Philenews'in Kıbrıs Balıkçılık ve Deniz Araştırmaları Dairesi'nden elde ettiği verilere göre, bilimsel adı Lagocephalus sceleratus olan balon balığının varlığı Kıbrıs genelinde yaygın durumda. Türün popülasyonu 2006 yılından bu yana hızla arttı.
Balık, Kıbrıs'ın tüm kıyı şeridinde yıl boyunca görülüyor. Daire verileri, balon balığı teşvik programı kapsamında hedefli avlanmayla en fazla balığın yaz aylarında, özellikle adanın güney ve güneydoğusunda toplandığını gösteriyor.
Balık, Kıbrıs deniz alanının büyük bölümünde geniş bir derinlik aralığında bulunuyor. Daire kayıtlarına göre, çoğunlukla 20 ila 100 metre derinliklerde yakalanıyor.
Balon balığının Akdeniz'de yayılması ekolojik özellikleriyle bağlantılı. Geniş bir beslenme yelpazesine sahip, farklı çevre koşullarına uyum sağlayabiliyor ve bölgede çok az doğal düşmanı bulunuyor.
Türün kökeni Hint-Pasifik bölgesi olup Akdeniz'e Süveyş Kanalı yoluyla giriş yaptı.
Balon balığı nasıl tanınır?
Balon balığı, uzun ve kısmen yassı gövdesi, düzenli aralıklarla sıralanmış eşit büyüklükteki siyah noktalarla kaplı yeşil-kahverengi sırtı, ağzından kuyruk ucuna kadar uzanan gümüş bir çizgisi, beyaz karnı ve her iki gözünün önündeki gümüş lekeyle tanınabilir.
Ayrıca alt ve üst çenesinde kaynaşarak gagaya benzeyen dört güçlü dişi bulunur. Adını, bir tavşanınkine benzeyen bu güçlü ve kaynaşık dişlerinden alır.
Balık, su veya hava alarak vücudunu önemli ölçüde şişirebiliyor. Şişme sırasında üst ve alt çene dişleri arasındaki sürtünmeden kaynaklanan yüksek bir ses duyulabiliyor.
Balon balığı, benzer vücut yapısı ve renklenmesi olan diğer türlerle veya kendini şişirebilen diğer balıklarla karıştırılabilir. Ancak gaga benzeri dişleri, sırtındaki siyah noktalar ve gümüş yanal çizgisi sayesinde diğer türlerden ayırt edilmesi daha kolay.
Zehirlenme riski ve belirtileri
Balık yenildiğinde son derece zehirli. Dokularında bulunan tetrodotoksin maddesi gıda zehirlenmesine ve ölüme yol açabiliyor. Toksin pişirmeyle yok olmuyor ve nörotoksin için bilinen bir panzehir bulunmuyor.
Yanlışlıkla balon balığı yiyen kişilerin hemen hastaneye gitmesi gerekiyor. Tıbbi yardım almadan önce, doktorlara mümkün olduğunca fazla bilgi verebilmek için belirtilerini yakından takip etmeliler.
Zehirlenmenin ilk belirtileri genellikle tüketimden dakikalar veya birkaç saat sonra ortaya çıkıyor. Bu belirtiler arasında ağız ve çevresinde uyuşma veya karıncalanma, mide bulantısı, kusma, ishal ve baş dönmesi yer alıyor.
Ciddi vakalarda durum hızla kötüleşebilir, kas güçsüzlüğü, felç ve hayati tehlike yaratabilecek solunum güçlüğü gelişebilir. Belirti gösteren herkes derhal hastaneye götürülmeli.
Balığa dokunmak veya ısırılmak zehirlenme riski oluşturmuyor. Ancak güçlü çeneleri nedeniyle ısırık yaralanmaya yol açabilir.
Balıkçılık Dairesi, herhangi bir yabani türde olduğu gibi, balon balığıyla karşılaşılması halinde rahatsız edilmemesini veya beslenmemesini tavsiye ediyor.
Kıbrıs'ta kaydedilen bir zehirlenme vakası
Balon balığının adadaki 20 yıllık varlığı boyunca Kıbrıs'ta herhangi bir saldırı kaydedilmedi.
2016 yılında iki kişinin balon balığı yedikten sonra zehirlendiği bir vaka kayıtlara geçti. Her ikisi de iyileşti.
Balon balığının neden olduğu herhangi bir yaralanma kaydedilmedi, ancak Balıkçılık Dairesi dikkatli olunması çağrısında bulunuyor ve balıkla her türlü temastan kaçınılması gerektiğini belirtiyor.
Balığın elleçlenmesi yalnızca balıkçılar ve balığın özellikleri ile risklerini bilen yetkili mercilerle sınırlandırılmalı.
Balıkçılık ve deniz ekosistemine etkisi
Balıkçılık Dairesi, balon balığını Akdeniz'in en önemli istilacı türlerinden biri olarak tanımlıyor.
Balık, avlara ve balıkçılık ekipmanlarına zarar vererek profesyonel balıkçılar için maliyetleri artırıyor. Aynı zamanda etkili bir avcı olan balık, balıklar, kabuklular ve yumuşakçalarla beslenerek yerli popülasyonlar üzerinde baskı oluşturuyor ve yiyecek ile yaşam alanları için yerel türlerle rekabet ediyor.
Balon balığının yayılması besin zincirlerini bozabilir ve Akdeniz kıyı ekosistemlerindeki biyolojik çeşitliliğe zarar verebilir, bölgenin ekolojik dengesi ve balıkçılık için ciddi bir tehdit oluşturur.
Kıbrıs'ın teşvik programı
Balıkçılık Dairesi, türü ve etkilerini mevcut av ve karaya çıkarma verileriyle izliyor. Balon balığı ayrıca AB Veri Toplama Çerçevesi kapsamında izlenen türler arasında yer alıyor.
Veri toplama başta karaya çıkarmalar, balıkçılık faaliyetleri ve türün dağılımı olmak üzere çeşitli unsurları kapsıyor.
Daire, 2007-2013 ve 2014-2020 finansman dönemlerinde de azaltma programları uygulamıştı.
Kıbrıs, Haziran 2024'ten bu yana kıyı sularında balon balığının yayılmasını sınırlamak için bir hibe programı yürütüyor. Program, balıkçı grupları ve adanın kıyı profesyonel filosu tarafından yoğun hedefli avlanma yoluyla Lagocephalus sceleratus popülasyonunu azaltmayı amaçlıyor.
Programın bütçesi 1,395 milyon Euro olup, Avrupa Denizcilik, Balıkçılık ve Su Ürünleri Fonu ile Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından ortak finanse ediliyor.
Programa katılmaya hak kazananlar, Kategori A, Kategori B veya çok amaçlı profesyonel balıkçılık lisansına sahip profesyonel balıkçılar. Yararlanıcılara kilogram başına 4,73 Euro ödeniyor.
Yaklaşık 150 balıkçıdan oluşan 11 grup programa başvurdu. Şu ana kadar yaklaşık 103 bin kilogram balon balığı için 487 bin Euro ödendi.
Programa katılan balıkçılar, program kapsamında belirlenen özel elleçleme ve yönetim talimatlarına uyuyor.
Yunanistan'ın, istilacı balığın toplanması için kilogram başına 5,33 Euro teklif etmesi bekleniyor. Yunan hükümeti, teşviki kalıcı hale getirmenin yollarını arıyor, böylece balıkçılar tamamen yok edilemeyen bu türü avlamaya devam edebilecek.
İlk plana göre, balıkçılar tarafından yakalanan balon balıkları sıkı prosedürler altında tartılıp kontrol edilecek, ardından özel araçlarla endüstriyel fırınlara nakledilerek imha edilecek.
Halka mesaj
Balıkçılık Dairesi, türün esas olarak ekipmanlara ve avlara zarar verdiği için profesyonel balıkçıları etkilediğini belirtti.
Plajlarda yüzücüler için özel bir tehlike bulunmuyor ancak insanlar karşılaştıkları balığı rahatsız etmemeli veya beslememeli.
Daire, gereksiz endişe ve paniğe yol açmamak için halkı, Kıbrıs sularında balon balığının varlığına ilişkin bilgi almak üzere kendi web sitesi de dahil olmak üzere güvenilir kaynaklara başvurmaya çağırdı.
