Çantama takılı küçük bir oyuncak ayının, Olga Black ile görüşmemdeki en dokunaklı anların başlangıcı olacağını hiç düşünmemiştim.
Bu, üç yaşındaki torunumdan hediye aldığım bir anahtarlıktı.
Olga onu neredeyse hemen fark etti. Gözleri parladı ve öyle içten, çocuksu bir sevinçle incelemeye başladı ki bir an bile düşünmedim. Ona verdim.
İlk başta tereddüt etti. Torunumun üzülmesini istemiyordu. Onu rahatlatınca oyuncağı mutlu bir şekilde kabul etti ve onunla oynamaya başladı.
Konuşmamız boyunca oyuncağı elinde tuttu, okşadı ve kuyruğunu sararak sıcak tuttu.
Dans etme vakti yaklaşınca oyuncağı dikkatle çantasına yerleştirdi. Dans ederken hem onu görebileceği hem de oyuncağın kendisini görebileceği bir yere koydu.
Olga 96 yaşında. Yine de o anda, gözümün önünde, içindeki küçük kız çok canlıydı.
Neredeyse bir asır önce doğmuş bir kadınla buluşmaya gelmiştim. Bu kadın hâlâ geleneksel Yunan danslarını sürdürüyor.
Dayanıklılığı ve çevikliğiyle etkilenmeyi bekliyordum. Gerçekten de etkilendim.
Ama beni en çok büyüleyen başka bir şeydi: gözlerindeki genç ışıltı, merakı, mizahı, samimiyeti ve her şeyden önce hayata olan derin, neredeyse bulaşıcı sevgisi.
96 yıl yaşamış ama en küçük şeylerde bile sevinç bulma yeteneğini kaybetmemiş bir kadın. Heyecanlanıyor, gülüyor, duygulanıyor. Bir de bir sonraki dansını dört gözle bekliyor.
“Hayatı seviyorum”
“Hayatı seviyorum ve ölmek istemiyorum.” Canlılığının sırını sorduğumda verdiği içten cevap buydu.
Uzun yaşamın sihirli bir formülü yok. Karmaşık açıklamalar da yok. Olga hayatın sırlarını aramakla pek ilgilenmiyor gibi. Sadece yaşamayı tercih ediyor.
Biraz sonra, tüm bu yıllardan çıkardığı en önemli dersin ne olduğunu sorduğumda cevabı beni yine şaşırttı.
“Hayatın bana neler öğrettiğini hiç düşünmedim. Ben sadece yaşamayı seviyorum. Hayatın kendisini seviyorum. Umarım beni bırakmaz.”
Zaman, sonuçta, onu pek ilgilendirmiyor gibi.
Tarihleri her zaman hatırlamıyor ve yılları saymaya pek ilgi duymuyor.
Onun için önemli olan insanlar, yaşadığı deneyimler ve hayatında yaşadığı, yaşamaya devam ettiği her şey.
Peki yaşlanmaktan korkanlara ne derdi?
Kendine özgü mizahıyla, önce onların da kendi yaşına gelmeleri gerektiğini söylüyor.
“Sağlıklıysalar ve mutluysa, geçen yıllardan korkmak için bir neden yok.”
“Hâlâ burada olduğun için mutlu olmalısın” diye ekliyor.
Neşe ve dansla dolu bir gündelik hayat
Olga, Melbourne'da Christos Konstantinidis'in dans okulunun yakınındaki bir dairede tek başına yaşıyor. Yaşına rağmen bağımsızlığını koruyor ve günlük ihtiyaçlarını kendisi karşılıyor.
Bulaşık yıkıyor, yatağını topluyor ve ev işlerini hallediyor. Temizlik gibi daha ağır işlerde biraz yardım alıyor.
Günlük rutinini, dans hakkında konuşurken gösterdiği rahatlıkla anlatıyor. Yaptığı hiçbir şeyi özellikle olağanüstü bulmuyor.
Onun için bu sadece hayat.
Ancak her hafta büyük bir keyifle beklediği şey, uzun yıllardır tanıdığı Christos Konstantinidis'in okulundaki geleneksel Yunan dansı dersi.
“Dans etmeye büyük bir zevkle gitmeyi dört gözle bekliyorum” diye anlatıyor.
Ve bu sevinç karşılıklı.
Okulda Olga, bir öğrenciden çok daha fazlası.
Grubun çok sevilen bir üyesi. Diğer dansçılar onu sevgi ve özenle çevreliyor, dayanıklılığına ve hareketlerine hayran kalıyor ve onun yanında olmaktan keyif alıyor.
Konstantinidis de hayranlığını gizlemiyor. Olga hakkında sıcak sözler söylüyor ve özellikle onunla balos dansı yapmaktan büyük keyif alıyor.
“Her geldiğinde ondan zevk alıyorum. Onu izlemek bir keyif. Bu yaşında bu kadar güzel hareket ediyor” diyor.
Onları izlerken insan şunu fark ediyor: Dans sadece adımlar ve müzikle ilgili değil. İnsanlar arasındaki bağ, arkadaşlık ve sevildiğin, kabul edildiğin bir grubun parçası olmanın verdiği mutluluk da dansın bir parçası.
Olga için ise dans, hayatın ilerleyen dönemlerinde keşfettiği bir şey değil.
Hatırlayabildiği neredeyse her zaman yanında olan bir tutku.
Dans etmek için doğmuş
Üç ya da dört yaşındayken, Sydney Road yakınlarında geleneksel kıyafetler giymiş kadınların İskoç ve İrlanda danslarını yaptığını görmüştü.
Onun da dans etmek istedi.
Ancak annesi, İskoç ya da İrlandalı olmadığı için dans edemeyeceğini açıkladı.
Küçük kız, dans edebilmek için nasıl İskoç ya da İrlandalı olabileceğini düşünerek yatağa giriyordu.
Aradan doksan yıldan fazla zaman geçmesine rağmen o anıyı hâlâ çok canlı hatırlıyor.
“Tek istediğim buydu” diye anlatıyor.
Ve hayatı boyunca gerçekten de yaptığı şey tam olarak buydu.
Dans, onun büyük aşkı, kendini ifade etme biçimi, iletişim kurma ve dünyayı ile insanlarını keşfetme yolu oldu.
Melbourne'un Yunan toplumuyla iç içe bir hayat
Olga Maria Black, kızlık soyadıyla Mavrokefalou, 1930'da Melbourne'da doğdu. Ailesi İtaka kökenliydi.
Babası Konstantinos Mavrokefalos, annesi ise Efstathia'ydı. Herkes ona Toula diyordu.
Beş çocuğun en küçüğüydü ve hastanede doğan tek çocuktu.
Babası telefon ederek bebeğin erkek mi kız mı olduğunu öğrenmek istediğinde, büyük kız kardeşlerinden bir isim seçmelerini istedi.
Kızlar birlikte cevap verdi: “Olga Maria.”
Büyüdüğü dönemde Melbourne'daki Yunan toplumu bugünkünden çok daha küçüktü. Ailesi İtakalı topluluğa ve onun etkinliklerine yakın bağlarını sürdürüyordu.
Yunan kökenine olan bağı bu ortamda gelişti. Dans sevgisi ise sonunda onu doğduğu şehrin çok ötesine götürecekti.
Melbourne'dan Dora Stratou'ya
Olga'nın hayatının en önemli bölümlerinden biri Yunanistan'da geçti. Orada toplam 18 yıl yaşadı.
Atina'ya yerleştikten sonra Dora Stratou'ya başvurdu ve geleneksel dans dersleri almak istediğini söyledi.
Sadece dans öğrenmek istiyordu. Sahneye çıkmak ya da profesyonel bir kariyer yapmak aklından hiç geçmemişti.
Böylece derslere başladı. Bu derslerin, tarihi dans topluluğu için dansçı yetiştirmek amacı taşıdığını ise bilmiyordu.
Birkaç ay sonra performanslara katılması teklif edildiğinde, ilk tepkisi reddetmek oldu.
Oraya sahneye çıkmak için gitmemişti. Öğrenmek için gitmişti.
Sonunda denemeye karar verdi.
Hatta her akşam dans ederse, bazı günler ek gösterilerle birlikte, sonunda doyacağını ve dans etme isteğinin o inatçı tutkusunun geçeceğini düşündü.
Tam tersi oldu.
Geleneksel kostümler, müzik, sahne deneyimi ve Yunan geleneğinin zenginliğine dalması, heyecanını daha da artırdı.
Tarihi toplulukla yaklaşık beş yıl kaldı. Hatırladığına göre o dönemde Yunanistan'da doğmamış tek dansçıydı.
Yine de bu yıllar onun için ne kadar öğretici olsa da hayal kırıklığı olmadan geçmedi.
Yaşının sahnede devam etmesinin önünde bir engel olarak görülmeye başlandığı, genç dansçıların yaşlı dansçıların yerini aldığı dönemi hâlâ biraz acıyla hatırlıyor.
Bu anının içinde neredeyse bir ironi var.
Bir dans topluluğuyla sahneye çıkmak için artık fazla yaşlı görülen kadın, bugün 96 yaşında hâlâ dans ediyor.
Dans tiyatrosundan ayrılmak, ancak geleneksel danslarla ilişkisinin sonu olmadı.
Bunun yerine dansın doğduğu ve korunduğu yerlerde, yani Yunanistan'ın köylerinde aramaya devam etti.
Trakya'nın köylerinde
Olga'nın en sevdiği anılar arasında, Trakya'da bir köyde geçirdiği zaman var. Orada müziğin ve şarkının gündelik hayatın ayrılmaz bir parçası olduğu bir aileyle birlikte yaşadı.
Baba müzisyendi, anne şarkı söylüyordu. Kızlar ise kutlamalara ve geleneksel şenliklere katılıyordu.
Olga onlarla birlikte yaşadı, günlük rutinlerini paylaştı ve kendini düğünlerde ve köy şenliklerinde dans ederken buldu.
Özellikle eğimli bir meydanı olan bir köydeki düğünü hatırlıyor.
Dansçılar zonaradiko için bir araya geldi. Meydanın bir ucundan diğerine çıkıp indiler, yokuş yukarı kısımlarda ise nefes nefese kaldılar.
Bu anı hâlâ gülümsetiyor.
“Herkes dans ediyordu, herkes şarkı söylüyordu, herkes harika vakit geçiriyordu ve ben de tam ortasındaydım” diye o günleri anlatıyor.
Onu dinlerken, geleneksel dansın hiçbir zaman sadece adımları öğrenmek ya da koreografi sergilemekle ilgili olmadığını fark ediyorum.
Olga için dans, insanlarla tanışmanın, mutluluklarını paylaşmanın ve hayatlarının parçası olmanın bir yoluydu. Hâlâ da öyle.
Melbourne'a dönüş
Olga Melbourne'a döndüğünde, Yunanistan'daki yılların anılarının yanı sıra çok sevdiği geleneksel danslar hakkında derin bir bilgiyle geri döndü.
Bu sevgisini ifade etmenin yeni bir yolunu hemen buldu: Bunu genç Yunan Avustralyalı kuşaklara aktarmak.
Birçok çocuğun Yunan dansını öğretecek kimse olmadan büyüdüğünü görünce bu rolü kendisi üstlenmeye karar verdi.
Öğretmeye başladı. Yunanistan'da öğrendiği ve değer verdiği her şeyi genç kuşaklarla paylaştı.
Bu hiçbir zaman sadece adımları öğretmekle ilgili olmadı.
Kültürel mirasının değerli bir parçasının kaybolmamasını sağlamakla ilgiliydi.
Bugün genç insanların dans gruplarında yer aldığını ve bu geleneği sürdürdüğünü görünce duygularını gizleyemiyor.
Böylece bir zamanlar onu Melbourne'dan Yunanistan'a götüren dans, döndüğünde Melbourne'daki Yunan toplumunun çocuklarını Yunanistan'a yaklaştırmanın bir yolu oldu.
Küçük Olga ve hayatın dersleri
Röportajımızın sonuna doğru, zamanı geri çevirebilse bugünkü küçük Olga'ya ne söyleyeceğini sordum.
Soru onu şaşırttı.
Sonra her zamanki mizahıyla, ona şunu soracağını söyledi: “Uyuman gereken bir zamanda burada ne yapıyorsun?”
Ardından çocukluğundan bir hikâye anlatmaya başladı.
Annesi ona bu dünya için fazla iyi kalpli olduğunu söylerdi.
“Sen bu hayata uygun değilsin, kızım” diye tekrarlarmış.
Olga 14 yaşına gelene kadar bu sözleri dinledi. Sonunda annesine cevap vermeye karar verdi.
Annesine, bu hayata uygun değilse gidebileceği başka bir hayat olup olmadığını sordu.
Annesi bunu bir daha söylemedi.
Bu cevaptaki bilgeliğe dikkat çektiğimde gülüyor.
“Bu kadar etkili olacağını bilseydim, çok daha önce söylerdim!”
Tabii ki hayatı zorluklardan, kayıplardan ve gerçekleşmemiş hayallerden de uzak olmadı.
Bunlar arasında çok kişisel bir dileği vardı: Sevdiği adamla kendi ailesini kurmak.
Bu sevgi umduğu sona ulaşmadı. Olga hiç evlenmedi ve çocuğu olmadı.
Bu konuyu dürüstlük ve ölçülülükle anlatıyor. Hayatının istediği gibi gelişmediği bir bölüm olduğunu kabul ediyor.
Yine de hayat sevgisi eksilmiş değil.
Bugün arkadaşları var: Onu seven, ona bakan ve varlığından keyif alan insanlar. Birlikte anlar, sohbetler ve kahkahalar paylaştığı insanlar.
Ve elbette hâlâ dansı var.
Çocukluğundan beri yanında olan, hiç mutluluk getirmekten vazgeçmeyen o eski, sadık dostu.
Müzik çaldığı sürece
Röportajımız sona yaklaşıyor. Salondan müzik sesleri gelmeye başladı.
Olga dans pistine dönmeye hazır.
Küçük oyuncak ayı, bir çocuğun en sevdiği oyuncağına gösterdiği özenle çantasının içine yerleştirilmiş.
Bana anlattığı her şeyi düşünüyorum.
İskoç olabilmek için dans etmek isteyen küçük kız.
Dora Stratou ile sahneye çıkan genç kadın.
Trakya köylerinde gerçek Yunan geleneklerini arayan dansçı.
Bu sevgiyi genç kuşaklara aktaran öğretmen.
Ve bugün 96 yaşında olan Olga; bağımsızlığı, onuru, mizahı ve her güne keyif katma arzusuyla hâlâ yaşıyor.
Buluşmamız bana anlatacak ilginç bir hikâyeden çok daha fazlasını bıraktı.
Yaşın tek başına hayata yaklaşımımızı belirlemediğini bana hatırlattı.
Sevincin bir şarkıda, bir dansta ya da bir insan kucaklamasında bulunabileceğini.
Hatta birinin bize rastlantı sonucu verdiği küçük bir oyuncak ayıda bile.
Dans etmeye hazırlanırken Olga'yı izliyorum.
Gözleri, ilk selamlaştığında gördüğüm aynı ışıltıyı hâlâ taşıyor.
Belki de gerçek sırrı budur diye düşünüyorum: 96 yıl sonra bile hayatı sevmeyi hiç bırakmamış.
Dansı da bırakmamış.
